О́tken ǵasyr basynda alashshyl aqyn Sultanmahmut Toraıǵyrovtyń «Alash týy astynda, kún sóngenshe sónbeımiz!» deıtin jalyndy jyryn taqyryp etip alǵan týyndynyń bas keńesshisi tanymal ǵalym Mámbet Qoıgeldi bolsa, fılm rejısseri – Ergen Toqmurzın. Al derekti shyǵarmanyń ssenarıı avtory jáne oqıǵalar tizbegine jan bitirip, ótken tarıhty tápsirlep jetkizýshi jýrnalıst – Bolat Múrsálim.
Tarıhı, saıası, áleýmettik qundylyqtardyń ara jigin asha túsý úshin fılmdi túsirýshiler Alash qaıratkerleriniń izi qalǵan Semeıdegi «Alash qalasy» aýmaǵynda, Máskeýdegi Kreml, Sankt-Peterbýrgtegi Dýma otyrystary ótken Tavrııa saraıynda, Smolnyıda, qazaq zııalylary kóptep bilim alǵan Peterbor jáne Qazan ýnıversıtetterinde, Ýfadaǵy Memlekettik májilis ótken burynǵy «Sibir» qonaqúıinde túsirý jumystaryn júrgizipti.
Barlyǵy 52 mınýttan turatyn derekti fılm: «Oıan, qazaq!», «Jarııalanbaǵan avtonomııa» jáne «Qaterli ótkel» atty úsh bólimnen quralǵan. Ár bólimniń ózindik júgi bar. Fılm avtorlary «Alash qaıratkerleri nege táýelsizdikti emes, avtonomııany tańdady? Alash áskeri qalaı quryldy? Alash avtonomııasy quryldy ma, joq pa?» degen sııaqty suraqtarǵa jaýap izdeıdi. Sońǵy «Qaterli ótkel» bóliminde Alash qaıratkerleriniń qazaq shekarasyn shegendeýi, Goloshekın qyrǵyny, stalındik repressııa sııaqty oqıǵalar nazarǵa alynady.
Sóz aıaǵyn alashtanýshy ǵalym M.Qoıgeldiniń «Alash ıdeıasy – táýelsizdik myńjyldyqtar boıy jasaı beretin bolsa, onda eń sońǵy qazaq ólgenshe birge bolatyn máńgilik ıdeıa» degen paıymymen túıindegendi jón kórdik.
Beken QAIRATULY,
«Egemen Qazaqstan»
