Kezekten tys Joldaýdyń jarııalanýy obektıvti jaǵdaılardan týyndady. Bul el damýynyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń keıbir úderisteri men qoǵamdyq-saıası úderisterdiń sońǵy jyldardaǵy trendteri máselelerdi týyndatpaı tipten mazasyzdandyrmaı qoımaıdy.
Elbasy qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi, atap aıtqanda tabys pen turmys sapasyn arttyrýǵa erekshe nazar aýdardy. Joldaýdyń basty adresaty – qatardaǵy adam, onyń densaýlyǵy, ál-aýqaty jáne qaýipsizdigi. Dálirek aıtsaq oqytýshy, dáriger, aýyl turǵyny, azamattyq qyzmetkerler, kásipkerler, jastar memlekettik saıasattyń nazarynda bolady.
Prezıdent Joldaýyndaǵy árbir is-sharalar, bastamalar shynaıy jáne naqty sıfrlarmen, qarajatpen ekonomıkalyq turǵydan qamtamasyz etilgen. Atalǵan jańa is-sharalar men bastamalarǵa 1,5 trln teńgeden astam qarajat bólinýde. Osylaısha, jalpy kún tártibi alǵa qoıylyp, jańa basymdyqtar belgilendi.
Alǵa qoıǵan maqsattarǵa qol jetkizýdiń negizgi quraldarynyń biri otandyq eksportqa baǵyttalǵan óńdeýshi ekonomıkany damytý, bul el damýynyń lokomotıvi bolýy kerek. Naryqtaǵy ishki jáne syrtqy suranysqa ıe, tereńdetilip qaıta óńdelgen joǵary sapaly ónimder kásiporyndarǵa joǵary kirister berýmen qatar jumys oryndaryna, salyqtyq túsimderge kepildik beredi.
Qazaqstan ekonomıkasyn aýqymdy jańǵyrtýǵa qaramastan, búginde Qazaqstan kıimge – 99 paıyz, tamaq ónimderine – 40 paıyz, jıhazdy qospaǵanda tutyný taýarlaryna 100 paıyz ımportqa táýeldi. Qarapaıym zattar ekonomıkasy jaǵdaıdy ózgertýge múmkindik jasaýy kerek, jergilikti shıkizattan ózi óndiretin sapaly tamaq, kıim men aıaq kıim, jıhaz, qural-jabdyq, turmystyq tehnıka, dári-dármekterge ishki naryqty qanaǵattandyryp qoımaı, sonymen qatar Qazaqstannyń qarapaıym zattar ımportyna táýeldiligin eńserip, ulttyq jáne azyq-túlik qaýipsizdigin aıtarlyqtaı kúsheıtýge jaǵdaı jasaýy kerek. Ekonomıkalyq tujyrymdamany ázirleýshiler men sarapshylardyń pikirleri boıynsha, «qarapaıym zattar» óndirisi ekonomıka qurylymynda IJО́-niń keminde 1 paıyzyn quraýy kerek.
Qazaqstandyq kásipkerlerdi qoldaýdyń mańyzdy elementi Memleket basshysynyń 2019 jyldyń 1 qańtarynan bastap salyq amnıstııasyn júrgizý týraly tapsyrmasy bolmaq. Atalǵan is-sharada salyqtyń negizgi somasy tólengen kezde, shaǵyn jáne orta bıznes aıyppul men ósim boıynsha qaryzdy tazartýǵa jaǵdaı jasaıdy. Budan basqa, Joldaýda «bolashaq ekonomıkasynyń» ınnovasııalyq damýyna basty nazar aýdardy. О́tken jyly EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi Qazaqstanda balamaly energııanyń damýyna úlken serpin berdi. Sonyń nátıjesinde jel jáne gıdroenergetıkalyq qurylǵylar elde keń taralýda. Joldaýda aıtylǵan basqa ınnovasııalyq baǵyttar boıynsha da osy sııaqty jumystar júrgiziletin bolady. Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń basshylyǵymen tıimdi sheshimder taba bilý arqyly zamanaýı syn-qaterlerge jaýap berýge daıyn ekendigimizdi atap ótkim keledi.
Joldaýdaǵy basty másele – adam kapıtalyna ınvestısııa salý jáne onyń áleýmettik baǵdarlanýy. Búginde Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymy (EYDU) elderinde IJО́-niń damýyna nazar aýdarmaıdy, óıtkeni bul kórsetkishtiń halyqqa paıdasy shamaly. Olardy adamnyń baqytty bolý ındeksi, jaıly ómir súrý men kórsetiletin qyzmetterdiń qoljetimdiligi qyzyqtyrady. Prezıdent jeke derekkózder qoǵamdyq saýalnama boıynsha qazaqstandyqtardy birinshi kezekte bilim berý, densaýlyq saqtaý men baǵa sııaqty qyzmet kórsetýler salalarynyń sapasy tolǵandyratynyn atap ótti. Aldyńǵy baǵdarlamalyq qujattarda bul komponentter bolmady deýdi bildirmeıdi. Alaıda, Prezıdent qazirgi Úkimetke jáne memlekettik organdar basshylaryna jumystarynda kózqarasty ózgertý kerektigin jáne makroekonomıka bıiginen tómen túsýdi, tıimdilik ólshemin IJО́-niń ósýi kórsetkishteri men ınflıasııa deńgeıimen emes, qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýimen ólsheýdi qatań usyndy.
Joldaýda bes jyl ishinde bilim berýge, ǵylymǵa jáne densaýlyq saqtaýǵa memlekettik shyǵyndardy eki ese ulǵaıtý, IJО́-niń 10%-na deıin jetkizý mindeti qoıyldy. Bul bolashaqta mýltıplıkatıvti tıimdilik beretin shyǵystardyń mańyzy zor krıterııleri. Osyǵan baılanysty mańyzdy problemaǵa toqatalyp ótkim keledi. Kúrdeli óndiris ár ýaqytta adamdar arasynda qalady. Búginde elge mıllıondaǵan zańger, ekonomıst, qarjyger qajet emes. О́kinishtisi, Qazaqstanda ınjenerlik mektepter, ásirese orta býyn mektepter júıesi buzyldy, arnaýly orta kásiptik bilimi bar mamandar jetkiliksiz. Biz olardy qalpyna keltirýge mindettimiz. Elbasy bul týraly únemi aıtýda.
Mysaly, AQSh-ta mamandardyń negizgi bóligi joǵary bilimi joq azamattar. Olar kolledjder men kásibı daıarlaý kýrstaryn bitirýshiler. Qural-jabdyqtardy paıdalanýǵa joǵary bilimniń qajettigi shamaly, ortasha tehnıkalyq bilim de jetkilikti. Bizde sońǵy 20 jylda tehnıkalyq bilim berý júıesi tys qaldy. Búginde ony qaıta qalpyna keltirý mindeti mańyzdy.
2019 jyl jastarǵa arnalady jáne Jastar jyly dep atalady. Zańnama boıynsha jastarǵa 29 jasqa deıingi azamattar jatady. Al 2019 jyl – Táýelsizdigimizdiń 28 jyldyǵy. Bul jas otbasylardy, mamandardy, stýdentterdi qoldaý sharalarynyń ázirlenetinin bildiredi. Jastar saıasatynyń is-sharalar kesheni ázirlenedi.
Joldaýda Memleket basshysy muǵalimderdiń problemalaryna jan-jaqty toqtaldy. Bul «Pedagog mártebesi týraly» jańa zań ázirleý týraly tapsyrma aıasynda qaralady. Elbasy muǵalimniń júktemesin qysqartý, úsh aýysymdy bilim berý problemasyn sheshý, bilim berý sapasyn arttyrý qajettigi týraly atap ótti. Prezıdent muǵalimderdi mindetterinen tys jumys isteýge mindetteıtinderge narazylyq bildirdi. Zańdy qabyldaý osy máselelerdegi jaǵdaıdy túzeıtinine senemin.
Alǵa qoıǵan maqsattardy sátti iske asyrý úshin azamattardyń kúsh-jigeri qajet. Bizdiń árqaısymyz osyny túsinsek jáne Elbasynyń Joldaýyndaǵy mindetti iske asyrýǵa qatyssaq, onda biz ózimizdiń Ult kóshbasshymyz kórsetken maqsattarǵa qoljetkizemiz jáne álemniń damyǵan 30 eliniń qataryna mindetti túrde kiretin bolamyz.
Edil MAMYTBEKOV,
Parlament Senatynyń depýtaty
