Atalmysh kórmege kelýshiler Osman ımperııasynyń HVIII-HIH ǵasyrlardyń ortasyndaǵy Orta Azııa memleketterimen qarym-qatynasyndaǵy syrtqy saıası qyzmetiniń tarıhyn beıneleıdi jáne kelýshilerge Túrkııanyń memlekettik muraǵaty usynǵan muraǵattyq qujattarmen tanysýǵa múmkindik aldy.
«Osmanly memleketi men Orta Azııa handyqtary qarym qatynastarynyń qujattary» atty kórmesi memlekettik «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda ótkizilip otyr. Kórmege Osmanly memleketi men Orta Azııa handyqtarynyń qarym qatynasyn baıandaıtyn 40 qujat qoıylǵan. Olardyń barlyǵy Túrkııa memleketine qarasty Osmanly muraǵatynan alynǵan. Kelýshilerge bul qujattardyń arasynan qazaq hany Muhammet Qaıyp han men Osmanly sultanynyń 1713 jyly jazylǵan hattarysııaqty derekter Qazaqstan halqyna tuńǵysh ret usynyldy.
Kórmede kórsetilgen hattar tiziminde qazaq hany Qaıyp Muhammedke joldaǵan sultannyń hatynyń kóshirmesi (1713 jylǵy 21 tamyz); qazaq hany Qaıyp Muhammed joldaǵan bólek syı-sııapat tirkelgen 10 dápterdiń kóshirmesi (1713 jylǵy 21 tamyz); qazaq hany Qaıyp Muhammedtiń elshisi Seıit Muhammedqul beı tapsyrǵan hattyń aýdarmasynyń kóshirmesi (1714jyl 16 qańtar); qazaq hany Qaıyp Muhammedtiń elshisi Muhamedtiń elshisi Muhamed quldyń aýyzsha sáleminiń qaǵazǵa túsirilgen nusqasy ( 1714 jylǵy 16 qańtar);
Qazaq hany Qaıyp Muhamedten kelgen hattyń kóshirmesi ( hatta Osmanly memleketiniń shynaıy dosy ekendigi, árdaıym duǵa etetinderi týraly jazylǵan, 1716 jylǵy 14 jeltoqsan); M. Lessardyń Orta Azııa saıahaty týraly «Central Asia #1» dep atalatyn raportynyń tanystyrylymy (1883 jyl); Túrkistan aımaǵynyń Berlınde basylǵan kartasy (1862 jyl) tárizdi qujattar kórsetilgen.
Sondaı-aq Buhara, Hıýa jáne Qoqan handyqtary men Osmanly memleketiniń qarym-qatynastarynan basqa hattar, mańyzdy derekter men kartalar bar.
Eksponattardyń arasynda Túrkııa Memlekettik arhıviniń tartýy retinde qazaqtardyń Túrkııaǵa kóshýine qatysty qosymsha qujattardy da kezdestiresiz.
Atalmysh jıynda Túrkııanyń Qazaqstandaǵy Bas konsýly Ryza Qaǵan Iylmaz, Túrkııa Respýblıkasy Premer-Mınıstrine qarasty Memlekettik muraǵattar basqarmasynyń bas dırektory, professor Ýgar Únal, qazaqstandyq arhıv qyzmetkerleri men tarıhshylar bas qosty.
Kórmeniń ashylýy qyzyqty konsertke ulasty.
Saparbaı PARMANQUL,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
