Ulttar lıgasyn qurý ıdeıasy qolǵa alynǵanda birqatar otandyq fýtbol mamandary bul Qazaqstan quramasy úshin Eýropa chempıonatynda óner kórsetýine tamasha múmkindik dep baǵalaǵan bolatyn. Tipti «Astana» komandasymen Eýropany dúr silkindirgen bapker Stanımır Stoılov jyl basynda ulttyq qurama tizginin ustaǵanda jankúıerler men mamandardyń jeńiske degen senimi arta tústi. Alaıda Ulttar lıgasynyń alǵashqy maýsymy Qazaqstan úshin sátti bola qoıǵan joq. Jańa týrnırdiń shymyldyq ashar kezdesýin jeńilispen bastaǵan fýtbolshylarymyz sońǵy oıynyn da jeńilispen aıaqtady.
«D» lıgasyndaǵy birinshi topta Grýzııa, Andorra jáne Latvııa quramalarymen synǵa túsken Qazaqstan qurmasy 6 oıynda 6 upaı jınap, topty ekinshi orynmen aıaqtady. Alǵashqy kezdesýdi «Astana Arena» stadıonynda Grýzııa quramasyna qarsy ótkizgen bizdiń fýtbolshylar 0:2 esebimen ese jiberse, syrt alańda Andorra quramasymen teń tústi. Toptaǵy úshinshi kezdesýdi Latvııaǵa qarsy ótkizip, taǵy da 1:1 esebimen teń tústik. Tórtinshi týrda Andorra quramasyn qabyldaǵan qazaqstandyq fýtbolshylar qarsylastar qaqpasyna jaýapsyz tórt gol soǵyp, jankúıerlerdiń kóńil kúıin kóterip tastady. Bir qyzyǵy, Qazaqstan quramasynyń resmı oıynda jeńiske jetpegenine úsh jyl bolǵan eken. Sońǵy ret qurama 2015 jyly Eýro-2016 dodasynyń irikteý aıasynda syrtta Latvııany utqan. Sol kezde Islambek Qýattyń jalǵyz golynyń arqasynda úsh upaı enshilegen edik. Ulttar lıgasynyń besinshi týrynda óz alańymyzda Latvııamen teń oınasaq (1:1), sońǵy týrda syrt alańda Grýzııadan 2:1 esebimen ese jiberdik.
Jalpy, Qazaqstan quramasy Ulttar lıgasyndaǵy alty oıynda qarsylastar qaqpasyna 8 gol soǵyp, óz qaqpasyna 7 gol ótkizip aldy. 8 goldyń úsheýin qorǵaýshylar salsa, beseýin shabýylshylar soqty. Týrnırde 11 fýtbolshymyz sary qaǵazben jazalanyp, bir oıynshymyz (Serikjan Mujyqov) qyzyl qaǵaz aldy. Osylaısha Qazaqstan quramasy Ulttar lıgasyndaǵy alǵashqy maýsymyn ekinshi orynmen aıaqtady.
Qazaq fýtbolyndaǵy kúrmeýi sheshilmeı kele jatqan negizgi máseleniń biri shabýylshylar dep aıtqanymyzben, qaqpashy máselesi odan da kúrdeli bolyp turǵan sekildi. О́ıtkeni qazirgi quramanyń ózinde ózge elde týǵan eki qaqpashy júr. Ulttar lıgasy bastalǵaly qaqpany Serbııadan kelgen Nenad Erıch kúzetip júrse, Grýzııamen oıynda ýkraınalyq «qazaq» Dmıtro Nepogodov shyqty. Osylaısha ózge elden kelip, Qazaqstan namysyn qorǵaǵan qaqpashylardyń sany segizge jetti. Buǵan deıin ózbek fýtbolynyń túlegi Vladımır Sırın men Jasýr Narzıkýlov, Túrikmenstannan kelgen Vıtalıı Kafanov, reseılik Andreı Morev pen Andreı Sıdelnıkov, ýkraınalyq Roman Nesterenko Qazaqstan quramasynyń qaqpasynda turǵan bolatyn. Oǵan Erıch pen Nepogodov qosylyp otyr. Osylardyń arasynda eń kóp oıyn ótkizgen – Sıdelnıkov. Ol 29 matchqa qatysqan. Odan keıingi tizimde Erıch (8), Kafanov (6), Narzıkýlov (3), Morev (2), Nesterenko (2). Sırın (1), Nepogodov (1) tur.
Ulttar lıgasynyń ózge tobyndaǵy jaǵdaıǵa az-kem toqtalyp ótsek. Germanııa quramasy úshin bıyl óte sátsiz maýsym bolady. Reseıde ótken álem chempıonatynda toptyq kezeńnen shyǵa almasa, Ulttar lıgasynda «A» lıgasynda synǵa túsken Germanııa bir saty tómen syrǵyp, «V» lıgasyna túsip qaldy. Tórt oıynnyń ekeýinde teń túsip, eki oıynda jeńildi. Sonymen qatar Germanııadan bólek «A» lıgasynan «V» lıgasyna Islandııa, Polsha jáne Horvatııa túsip qalsa, olardyń ornyn Ýkraına, Shvesııa, Bosnııa jáne Gersegovına men Danııa quramalary tolyqtyrdy.
«V» lıgasynda sońǵy oryndy ıelengen Slovakııa, Túrkııa, Soltústik Irlandııa men Irlandııa «S» lıgasyna aýyssa, Shotlandııa, Fınlıandııa, Norvegııa jáne Serbııa quramalary «V» lıgasyna kóterildi. «S» lıgasyndaǵy Estonııa, Kıpr, Slovenııa jáne Lıtva «D» lıgasyna kóshse, olardyń ornyn «D» lıgasynyń úzdikteri Grýzııa, Belarýs, Kosovo jáne Makedonııa tolyqtyrdy.
Keshe Ulttar lıgasy týrnıriniń qorytyndysy boıynsha ÝEFA 2020 jyly ótetin Eýropa chempıonatynyń irikteý kezeńinde oınaıtyn quramalardy ártúri sebetterge bólip tastady. Irikteý boıynsha, Qazaqstannyń fýtbolshylary 2020 jyly ótetin kári qurlyq chempıonatynyń irikteý týrnırinde besinshi sebetke tústi. Bul sebette bizden bólek, Makedonııa, Kosovo, Belarýs, Lıýksembýrg, Armenııa, Ázerbaıjan, Moldova, Gıbraltar jáne Farer araldary bar.
Al ózge sebetterde myna elderdiń ulttyq qurama komandalary bar:
1 sebet – Shveısarııa, Portýgalııa, Gollandııa, Anglııa, Belgııa, Fransııa, Ispanııa, Italııa, Horvatııa jáne Polsha.
2 sebet – Germanııa, Islandııa, Bosnııa jáne Gersegovına, Ýkraına, Danııa, Shvesııa, Reseı, Aýstrııa, Ýels jáne Chehııa.
3 sebet – Slovakııa, Túrkııa, Irlandııa, Soltústik Irlandııa, Shotlandııa, Norvegııa, Serbııa, Fınlıandııa, Bolgarııa jáne Izraıl.
4 sebet – Vengrııa, Rýmynııa, Grekııa, Albanııa, Chernogorııa, Kıpr, Estonııa, Slovenııa, Lıtva jáne Grýzııa.
6 sebet – Latvııa, Lıhtenshteın, Andorra, Malta jáne San-Marıno.
2020 jyly ótetin Eýropa chempıonaty irikteý týrnıriniń jerebesi 2 jeltoqsanda Irlandııanyń astanasy – Dýblın qalasynda tartylady. Al jarystyń ózi kelesi jyldyń naýryz aıynda bastalady.
Álı BITО́RE,
«Egemen Qazaqstan»
