Elbasymyz Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń «Uly dalanyń jeti qyry» maqalasy búgingi kúni álem tarıhnamasynda qalyptasqan osy mazmundas tujyrymdardy jan-jaqty tolyqtyryp, naqtylaı túsedi.
«Uly dalanyń jeti qyry» HHI ǵasyrdaǵy tarıh ǵylymyna, órkenıetter jylnamasyna, otandyq tarıhqa qatysty jańa tanymnyń, jańa qundylyqtardyń kókjıegin ashyp berip otyr.
Eń bastysy, Memleket basshysynyń elimizdiń ótkeni men búgini týraly keleli pikiri adamzat damýy úderisin ústirt ári bir jaqty qarastyratyn eýrosentrıstik jáne basqa da ustanymdardan áldeqaıda bıik tur.
Jasyratyny joq, biz táýelsiz Qazaqstan tarıhynyń ustynyn áýel basta eýrosentrıstik, keńestik mazmunda sıpattaýǵa májbúr boldyq. Onyń da obektıvti sebepteri bar ekeni túsinikti. Ǵasyrlarǵa ulasqan otarshyldyq, bodandyq saldarynan Eýrazııanyń kindigindegi kóshpendilerdiń órkenıet jylnamasy joǵalýǵa aınaldy, tutas bir ult tarıhynyń jarqyn betteri kómeski tartty. Sonyń kesirinen qanshama urpaqtyń býyny óz ata-tegin prımıtıvti qoǵam men varvarlar qaýymynan ósip-óngen jurt esebinde qabyldaıtyn deńgeıge jetti. Bul naǵyz tragedııa edi.
Tarıhqa qııanat júrmeýi tıis. Sonyń ishinde qazaq tarıh ǵylymyndaǵy olqylyqtardyń ornyn toltyratyn ýaqyt jetti. Prezıdent óz maqalasyna osy shetin máseleni ózek etip otyr: «Búginde tól tarıhymyzǵa oń kózqaras kerek. Biraq qandaı da bir tarıhı oqıǵany tańdamaly jáne konıýnktýralyq turǵydan ǵana sıpattaýmen shektelýge bolmaıdy. Aq pen qara – bir-birinen ajyramaıtyn uǵymdar. Bular ózara birleskende jeke adamdardyń da, tutas halyqtardyń da ómirine qaıtalanbas reńk beredi».
Mine, sol arqyly táýelsiz elimizdiń shynaıy, boıamasyz makrotarıhy jasalady. Ol makrotarıh osydan 550 jyl buryn qurylǵan Qazaq handyǵynan bastalmaıdy, onyń myń jyldyq, bes myń jyldyq júrip ótken soqpaq joly, taǵdyr-talaıy bar. Iаǵnı, Elbasy jazǵandaı, tarıhqa degen durys ustanym ult shejiresindegi osyndaı kúrmeýi qıyn máselelerdi sheshýge múmkindik týǵyzady.
Memleket basshysy aıtyp otyrǵan kóshpendilerdiń «Jeti jetistigi» – Qazaqstannyń, qazaq jerinde myńdaǵan jyldar boıy ómir súrgen halyqtardyń adamzattyń damýyna qosqan erekshe, baǵa jetpes úlesi. Al biz osy ýaqytqa deıin bul týraly ashyp aıtýǵa da ımenip keldik.
Memleket basshysy maqalasynda tarıh ǵylymynyń basymdyqtarymen qosa, onyń ádistemesin, alty baǵyttaǵy keshendi praktıkalyq is-sharalardy usynyp otyr. «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy sheńberinde júzege asyrylatyn bul is-sharalar halyqtyń, jas urpaqtyń dúnıetanymynyń negizin, irgetasyn qalaıtyn bolady.
Elbasy maqalasyn: «Tól tarıhyn biletin, baǵalaıtyn jáne maqtan etetin halyqtyń bolashaǵy zor bolady dep senemin. О́tkenin maqtan tutyp, búginin naqty baǵalaı bilý jáne bolashaqqa oń kózqaras tanytý – elimizdiń tabysty bolýynyń kepili degenimiz osy» dep tujyrymdaıdy.
Prezıdent bastamalary, shyn máninde, elimizdegi tarıh ǵylymy men rýhanııat damýynyń jańa belesine jol ashady. Osy arqyly qoǵamdyq oı men sana jetiledi, memleketshildik pen otanshyldyq ıdeıasy jańǵyrady, ulttyq sáıkestik pen bereke-birlik ornyǵady.
Bul, ásirese bizdiń ǵalymdarymyz ben tarıhshylarymyz úshin, oqytýshylarymyz úshin zor múmkindik dep oılaımyn. Olar alys-jaqyn sheteldegi muraǵattarmen, ǵylymı-zertteý ınstıtýttarymen, tarıhshylarmen tyǵyz baılanys ornatyp, qazaq tarıhyna qatysy bar kez kelgen derek, qujattardy elge ákelýge, ult jylnamasyndaǵy «aqtańdaqtardyń» jumbaǵyn ashýǵa, Qazaqstan tarıhyn obektıvti, tolyqqandy jasap, oqytýǵa bar kúsh-jigerin salýy tıis.
Bizdiń mindetimiz maqalada kóterilgen bastamalar men mindetterdi oıdaǵydaı oryndap, halyqty, qoǵamdy osy maqsatqa bir kisideı jumyldyrý bolmaq.
Darhan KÁLETAEV,
Qoǵamdyq damý mınıstri
