Farhad MANJÝ, «Nıý-Iork Taıms»
Eldiń bári Sýkerberg myrzany osy qyzmetke laıyq álemdegi birden-bir adam retinde eseptedi. Olardyń qatarynda Facebook-te jumys isteıtinder, kompanııada qyzmet atqaryp ketkender, qarjylyq sarapshylar, venchýrlyq kapıtalıster, tehnologııaǵa kúmánmen qaraıtyn belsendiler, Facebook-ti synǵa alatyndar men ony qoldaıtyndar boldy.
Bárine ortaq jaýap mynaǵan saıady: Eger Sýkerberg myrza Facebook-tiń negizin qalaýshy, bas dırektory, tóraǵasy jáne eń kúshti aksıoneri retinde keıingi kezde kompanııa tap bolǵan qıyndyqtarǵa jaýap berýden jalyqsa da, túıtkildiń bárin túzeı alatyn ózi ǵana.
Facebook-ti 34 jastaǵy Sýkerbergsiz elestete alatyndar tehnologııa salasyndaǵy eń alyp kompanııanyń túsiniksiz hálge túsetinin atap kórsetti.
Qazirgi tańda Sýkerberg álemdegi saılanbaǵan eń qýatty tulǵalardyń biri. Facebook jasaǵan sheshimder qoǵam úshin úlken ózgerister ákeledi. Al ol osyndaı haostan mol paıda kóredi.
Sýkerberg basqa aksıonerlerge qaraǵanda 10 ese basym daýysqa ıe bolǵandyqtan, ol búkil bılikke ıe jáne eshkimniń aldynda esep bermeıdi.
Munyń óz sebebi bar. Keıingi jıyrma jylda alpaýyt tehnologııalyq kompanııalarda basshylary jibergen qatelikteri úshin kadr tańdaý men qarjylyq qıyndyqtardan qınalatyn júıe qalyptasqan. Alyp tehnologııa negizin qalaýshylardyń naqty kelbetin jasady: kompanııanyń tasy órge domalaǵanda, búkil marapatqa solar ıe bolady; al isi alǵa baspasa, bárin durystaıtyn qaharmandar da solar.
Sýkerberg myrzanyń qatelik jiberýi ekitalaı.
Qupııa málimetterdiń tarap ketýinen bólek, Facebook jahandyq demokratııaǵa nuqsan keltiretin oqıǵaǵa da sebep boldy. Onyń qatarynda 2016 jylǵy AQSh prezıdentin saılaýǵa qatysty daý da bar.
BUU-nyń tergeýshileri Facebook-tiń Mıanmadaǵy genosıdke qural bolǵanyn aıtyp otyr. Sonymen qatar jeli Úndistan, Ońtústik Sýdan, Shrı-Lankadaǵy qaqtyǵystarǵa da áser etken. Budan bólek qupııalyqqa jáne jarnama berýge qatysty daý-janjal bolyp, AQSh-tyń qazirgi bıligi jaýap alǵany, Facebook-ti qoldanýdyń oılaý júıesine keri áseri týraly máseleler de kezdesti.
Soǵan qaramastan, Sýkerberg Facebook-ti jóndeıtinin qaıta-qaıta málimdedi. Qazannyń sońynda jýrnalıster kompanııanyń saıası jarnamalardy joıýǵa talpynysynan túk shyqpaǵanyn kórsetti. Máselen, Vice News agenttigi AQSh-tyń vıse-prezıdenti Maık Pens pen Ilım DAISh (Qazaqstanda tyıym salynǵan terrorıstik uıym – A.A.) aqysyn tólegen delingen jarnamalardy satyp alǵan.
Sýkerberg Facebook-ti túzetý 2018 jylǵy basty mindeti ekenin málimdedi. Ýádesinde turý maqsatynda Portal dep atalatyn habtyq qurylǵyny qazanda jarııalady. Qurylǵy jarnama maqsatynda qoldanýǵa bolatyn derekterdi jınamaıdy. Ol ýádesinde turýǵa erekshe mán berýi tıis. О́ıtkeni Facebook-tiń derek jınaý júıesi kúrdeli bolǵany sonshalyq, tipti ony kompanııa qyzmetkerleri de jete túsine bermeıtin syńaıly.
«Menińshe keıingi eki jylda ol ádeıi qatelik jiberdi. Onyń qateliginiń sebebi onyń eshkimge esep bermeýinde. Eger aksıonerlerdiń jáne tóralqa músheleriniń yqpaly kóbirek bolǵanda, ózgeristerge tez kýá bolatyn edik», deıdi Facebook-tiń burynǵy qyzmetkeri Sendı Parakılas. Ol belsendi uıym – Gýmanıtarlyq tehnologııalar ortalyǵynyń strategııa boıynsha aǵa sarapshysy.
О́zgeristerdiń biri – kompanııany basqarýda tóralqanyń yqpalyn kúsheıtý. Trillium Asset Management ınvestorlyq fırmasy taıaýda jarııalaǵan aksıonerler qararyn birneshe shtattyń qory qoldady. Qararda Sýkerbergtiń Facebook tóraǵasy qyzmetinen bas tartýy mindettelgen.
«Menińshe tóralqa tóraǵasy mindetinen bas tartý kezinde onyń sheshim qabyldaýǵa emin-erkin áser etýine múmkindik bermeıtin qurylymdyq ózgeris qajet», deıdi Trillium kompanııasynyń dırektory Djonas Kron.
Facebook-tiń baspasóz hatshysy kompanııanyń qararǵa baılanysty eshqandaı shara qabyldamaǵanyn málimdedi.
Endeshe, oqıǵa bylaı órbimek. Sýkerberg Facebook-ti jóndeıdi nemese bul eshkimniń qolynan kelmeıdi. Unasa da, unamasa da qazirgi ahýal osyndaı.
© 2018 The New York Times News Service
Maqalany aýdarǵan Abaı ASANKELDIULY,
«Egemen Qazaqstan»
