Qyryq shyraqty áıel

Bárine qashanda ýaqyt tó­reshi. Sol ótken jyldar men aılardyń astarynda qanshama taǵ­dyr bar. Qazir qumyrsqanyń ıleýin­deı qaptaǵan mashına keptelisinde rólde otyrǵan qyz-kelinshekterdi kór­gen­de er azamattyń ǵana qolynan keledi, degen osy kásipti jany názik arýlardyń meńger­geni­ne rıza bolasyń. Tipti, qyzdyń qyryq jany bar dep tegin aıtylmaǵan-aý, sirá.

Bárine qashanda ýaqyt tó­reshi. Sol ótken jyldar men aılardyń astarynda qanshama taǵ­dyr bar. Qazir qumyrsqanyń ıleýin­deı qaptaǵan mashına keptelisinde rólde otyrǵan qyz-kelinshekterdi kór­gen­de er azamattyń ǵana qolynan keledi, degen osy kásipti jany názik arýlardyń meńger­geni­ne rıza bolasyń. Tipti, qyzdyń qyryq jany bar dep tegin aıtylmaǵan-aý, sirá.

Ázız júzin áz Naýryzdyń nuryndaı taram-taram ómir órnegi basqanymen áli de shıraq, seksenniń seńgirindegi Asyljan Tájibaeva ótken ǵasyrdyń 80-jyldary mashınasyn júıtkitip, shań qaptyrǵan kezde «osyndaı da qaısar jan bolady eken-aý» deıtin qıyn mamandyqty urshyqsha ıgergenine tańdanǵan kópshilik. Mundaılar saýsaqpen sanarlyq edi. Asyljan ananyń ákesi Tóleýli Jońǵar shapqynshylyǵyn eske salatyn Ańyraqaıdy, Quljabasy, Qýshoqyny mekendegen qa­rapaıym jan eken. El basyna kún týǵan sonaý asharshylyqta alty balanyń úsheýinen aıyrylady. Túrkisibtiń alyp qurylysyna qatysqan tuńǵysh temirjolshynyń biri. Keıin Shıli­bastaý stansasyna ornyǵyp, 37 jasynda kenetten kezdesken keselden kóz jumady. Jas­taı úsh balamen jesir qalǵan Kúlıpa osylaı taǵdyr taýqymetin basynan ótkerýine týra kelipti.

Týǵan ápkesi Nesipjan, sińlileri Aına men Asyljan Shılibastaýdan kóship 77-shi razezge, odan Qopa stansasyna keledi. Taǵdyr degen alapat quıyndaı, jeti synypty ildáldalap bitirgen Asyljan Degerestegi naǵashylary­nyń qolynda ósedi. Odan ári ótken kúnder elesin esine túsirip, ol áńgimesin asyqpaı sabaqtady.

– Degereste turyp jatyrmyz. Naǵashy atam 95-ke kelip qaıtypty. Ol kisini men kórgem joq. Úsh balasyn birdeı áskerge alǵanda bireýinen de topyraq buıyrmaıtyn boldy dep, jaryqtyq qusamen ómirden ótipti. 4-synypta Qopaǵa jaıaý barǵanym esimde. Degeresten shamalap alǵanda 30 shaqyrymdaı. Sheshem bar. Ol aldyda, men sońynda jaıaý… Sóıtip ýaqyt óte berdi. 1949 jyldyń mamyr aıynda turmysqa shyqtym. Otgonǵa kóship bardyq. Bes balaly boldyq. Joldasym Baıjambyl Qordaıdyń arǵy jaǵyndaǵy Qasyq degen jerdiń jigiti. Atakásipti meńgerip, mal baqtyq. Keıde oılasam ómir boıy beınetten kózi ashylmaǵan adam sııaqtanamyn. Biraq, olaı emes-aý. 1950-51 jyly qys qatty bolyp, mal jutqa ushyrady. Mine, sol jyly tuńǵyshym Áýes besikte, ony sheship alýǵa da mursha bolmady. Kádimgi kıiz úıdemiz. Maldyń qamy degendeı, sóıtip júrip kún kórdik. Qazirgi malshylardiki rahat onyń janynda, – dedi keıýana.

Joldasym da «oqy-oqy» dep qolqalaýym­dy qoımadym. Aýylǵa qonys aýdardyq. Tarazdaǵy tehnıkýmda mal dárigeriniń oqýyn oqydy. Sóıtip júrgende ony shaıtan túrtipti. Bul mal dárigeri, ana ekinshi áıeli de eki balaly bolyp úlgergen. Otbasyna qaıtpaı, sonymen ómirin jalǵady.

Endi ne isteımin, dep ákeme hat jazdym. Eki kún sol jerde bolyp aǵaıyndardy jıyp mán-jaıdy aıtty da, bizdi Beriktasqa kóshirip ákeldi. Qarap qalaı otyram, jumysqa aralas­tym. Bir barsam ketpen kóterip kelesiń, bir barsam joq shópke barasyń, deıdi. Bir kúni tuqym sebýge shyǵardy. Traktorıst Lavada degen orys aty-jóni ǵana esimde qalypty. Zına Bombenko degen áıel ekeýmiz úsh tuqymsepkishke qyzmetshimiz, bıdaı salamyz, áıteýir jumyssyz emespiz degendeı. Keıde ózi tamaqqa ketkende Lavada bizge traktor aıdańdar, deıdi. Zına tuqymsepkishte qalady da, traktorǵa meni otyrǵyzady. «Ty takaıa shýstraıa, davaı sadıs», dep qoıady. Sóıtip júrgende traktor júrgizýdi ájepteýir úırendim.

Tehnıkaǵa ıkemdiligimdi ańǵarǵan dırektor ákeme Uzynaǵashtaǵy DOSAAF-tyń shofer-mehanızatorlar kýrsyna qyzyńdy jiberesiń be depti. Ákem aqyldasqanda birden baramyn, dedim. Uzynaǵashqa kelsem, oqý áldeqashan bas­talyp ketipti. Bul 1962 jyldyń jazy. Bes orys áıel, men altynshysymyn. Aldyńǵy qatarda otyramyn. Sabaq úlgerimim jaqsy. Oqýdy bitirdim, pravomdy aldym. Jumysqa kiristim.

Beriktasta biraz ómirim ótti. Balalardyń aldy segizdi bitiretin boldy. Endi onjyldyq mektebi bar aýyl qaıda, sony oılastyrý kerek boldy. Aqyry, jaqyn aǵaıynymyz Beısenbaı Sartjanov aǵany panalap, Úmbetáli aýylyna kóship keldik. Bári rıza nıetterimen qarsy alyp, irgelerin usyndy. Sodan osynda turaqtap qaldym.

Aıtpaqshy, kele salysymen aǵaıyndarym saýynshy bol, dedi. Kóbi shopyrlyǵymdy qolaı kórmedi. Baıaǵy áıelge qol emes degenderi. Uzynaǵashtaǵy avtobazaǵa bardym. Eki eski samosvaldyń bireýin usyndy. Onda Kırov ujymshary quramyna Taran, GRP, Naıdenov degen tórt bólimshe kiretin. Qambaǵa astyq quıamyz. Sóıtip júrgende álgi eski máshıne esepten shyǵarylyp, sút tasıtyn jańa máshıne aldym.

Kırov ujymsharynda (keıinnen «Progress» ataldy) 1963 jyldan 1983 jylǵa deıin 20 jyl shofer boldym. Oılap otyrsam, osy jıyrma jylda úsh-aq mashına aıdappyn. Alys mal jaıylymdaryna qatynap, jem-shóp, astyq, qyzylsha, jumysshylarǵa azyq-túlik tasydyq. Talaı qıyndyqtar kezdesti. Balalardy da qasymnan bir eli tastamaıtynmyn. Aýylda qaraýsyz qalsa, buzylyp kete me dep qorqamyn. Ekeýiniń de shopyr bolǵany, tehnıkaǵa qumartyp óskeni osydan shyǵar. Qazir Bolatymnyń qyzy Aınurkenim de meniń jolymdy qýǵan. Kishkene kezinen-aq, «men de apam sııaqty shopyr bolamyn» dep júrip arnaıy oqyp, júrgizýshi kýáligin alǵan, dedi Asyljan áje.

Iá, qaıyspas qaısarlyǵymen ómirin qa­jyr­ly eńbekpen ótkizgen ana, on beske jýyq nemere, birneshe shóbere súıgen aıaýly jan. Shópshek súıýden de úmitti. Qara shańyraǵynda áli sharýadan qaıtpaı óz tirligin retimen atqa­ryp, qoly qarap otyrmaıdy. Syı-qurmetten kende emes. О́ńirinde «Eńbektegi erligi úshin», «Eńbek ardageri» medaldary men Eńbek Qy­zyl Tý or­deni jarqyraıdy. Almaty oblystyq keńesiniń depýtaty, Qazaqstan Kompartııasy HIII seziniń delegaty bolyp, úlken minberden de kórinipti. Qurmet gramotalary da qat-qat bolypty.

Adamnyń taǵdyry esimimen baılanysty degen. Asyljan áje baqytty áýletke shuǵyla tókken saf altyndaı. Uly Áýesbaı Úmbetáli aýylynyń aýyl sharýashylyǵyna jaýapty basshy, kelini Álııa Úmbetáli aqynnyń qyzy, uzaq jyl mektepte matematıka páninen dáris bergen bilikti ustaz. Kenjesi Bolat otbasymen bólek shańyraqta. Úsh qyzy úsh áýlettiń tútinin túzý ushyryp, barǵan jeriniń baǵyn ashqan. Gúlsarasy Qordaıdyń Otar mańyndaǵy Gvardeıskide, Aısarasy Jambyl aqyn atyndaǵy aýylda, Qarlyǵashy Úshqońyr aýylynda. Qazir nemereleri ósip, jetilip keledi. Kelinderi de, kúıeý balalary da bilimdi azamattar. «Áýeli densaýlyq bergen bir Allaǵa razymyn, balalarym baqytty bolsa men de baqyttymyn» deıdi asyl ana.

Mine, taǵy bir Naýryzdyń mereıli merekesin otbasymen qarsy alǵan keıýana eliniń amandyǵy men tynyshtyǵyn tilep, aldaǵy kúnderine úlken úmitpen qaraıdy. Ananyń tilegi qabyl bolyp, egemen elimizdiń eńsesi de bıikteı túsýde.

Kúmisjan BAIJAN.

Almaty oblysy.