«Rústem-Dastan» qalaı jazyldy?

 Qarmaqshynyń «Aqtaılaq kezeń» dep atalatyn ejelgi eldi mekeninde týyp-ósken Turmaǵambet Iztileýulynyń balalyq dáýreni oqý, izdenýmen ótken edi. Aýyldaǵy moldalyq mektepten saýat ashqan ol on tórt jasynda Buhara shaharyndaǵy medresege oqýǵa attanady. Sóz joq, ondaǵy oqýlar balalyqtan bozbalalyq shaqqa ótken shákirttiń dú­nıeaýı kózqarasyn qalyptastyrýda te­reń ózgerister jasaıdy. Son­daǵy oqýdan tereń bilim alyp, aýylǵa oralǵan soń, ózi jınaǵan baı kitap­hanasyndaǵy dúnıe­lermen shákirtterge dáris bere bastaıdy. Bilimdar jas ustazdyń qolynda arabtyń «Myń bir tún», úndiniń «Totynama», parsynyń «Shah­nama» tárizdi baǵa jetpes mura­lary, sondaı-aq Saǵdıdyń «Gúl­stan», «Bostan», Nızamıdiń «Es­ken­dir­nama», «Hosroý-Shyryn», Naýaı­dyń «Láıli-Májnún», «Jeti juldyz» atalatyn klas­sıkalyq shyǵarmalarynyń tolyq qol­­jazbalary bolǵan. Ony uly shaıyr Tur­­maǵambetpen tustas ómir súrgen quı­maqulaq qarııalar keıingilerge jyr ǵyp aıtyp otyrýshy edi desedi.

 Qarmaqshynyń «Aqtaılaq kezeń» dep atalatyn ejelgi eldi mekeninde týyp-ósken Turmaǵambet Iztileýulynyń balalyq dáýreni oqý, izdenýmen ótken edi. Aýyldaǵy moldalyq mektepten saýat ashqan ol on tórt jasynda Buhara shaharyndaǵy medresege oqýǵa attanady. Sóz joq, ondaǵy oqýlar balalyqtan bozbalalyq shaqqa ótken shákirttiń dú­nıeaýı kózqarasyn qalyptastyrýda te­reń ózgerister jasaıdy. Son­daǵy oqýdan tereń bilim alyp, aýylǵa oralǵan soń, ózi jınaǵan baı kitap­hanasyndaǵy dúnıe­lermen shákirtterge dáris bere bastaıdy. Bilimdar jas ustazdyń qolynda arabtyń «Myń bir tún», úndiniń «Totynama», parsynyń «Shah­nama» tárizdi baǵa jetpes mura­lary, sondaı-aq Saǵdıdyń «Gúl­stan», «Bostan», Nızamıdiń «Es­ken­dir­nama», «Hosroý-Shyryn», Naýaı­dyń «Láıli-Májnún», «Jeti juldyz» atalatyn klas­sıkalyq shyǵarmalarynyń tolyq qol­­jazbalary bolǵan. Ony uly shaıyr Tur­­maǵambetpen tustas ómir súrgen quı­maqulaq qarııalar keıingilerge jyr ǵyp aıtyp otyrýshy edi desedi.

Buharadaǵy Mır-arab, Kókeltash me­dreseleri negizinen dinı oqý orny bol­ǵanymen, olarda parsy, arab, túrki jáne sha­ǵataı tilderi tereńdetip oqytylyp, shákirt­terge arǵy-bergi ádebı muralardan mol maǵlumat beriletin-di. Osynyń bar­lyǵy da Turmaǵambettiń til ilimine degen qushtar­lyǵyn arttyryp, onyń aqyndyq ónerge qaraı qarymdy qulash jaıa túsýine serpindi yqpal etken edi. Eldegi meshit­terde ustazdyq etken ke­zinde onyń tereń bilimdarlyǵy aıqyn sezile túsedi. Osy arada aıta keter bir jáıt, ol Alame­sek­tegi meshitte (Jalaǵash aýdany) qazaqtyń tuńǵysh Halyq aǵartý komıssary Temir­bek Júrgenovke dáris berip, onyń saýatyn ashýǵa kóp yqpal etedi.

1934 jyly «Shyǵystyń jaryq jul­­dyzy» atanǵan Fırdoýsıdiń týǵanyna myń jyl tolǵan merekesi álemniń kóp­tegen elderinde atap ótilip, máńgi ólmes shy­ǵarmasy «Shahnama» (patshalar ómiri jaıly jyr) ár halyqtyń tilderine jappaı aýdaryla bastaıdy. О́z kezinde «Shah­namany» Shyǵystyń «Ilıadasy» dep te ataǵandar bolǵan. Biraq shyn mánisinde «Shahnama» «Ilıada» sekildi týyndydan segiz ese kóp keletin teńdessiz epopeıa-dastan.

Sol bir dúbirli mereke atalyp ótip jatqan 1934 jyly Almatyda Qazaqstan jazýshylarynyń tuńǵysh sezi, odan soń dál sol jyly kórkemónerpazdardyń res­pýblıkalyq I sleti ótkizilip, oǵan Ońtústik Qazaqstan oblysynan Turma­­­ǵambet Izti­leýov te qatysady. Osy bar­­ǵan saparynda Qazaq ólkelik partııa komıtetiniń birinshi hatshysy L.­I.Mırzoıanmen, Oqý Halyq komıssary T.Júr­genovpen júzdesip, olarmen keleli áń­gimeler qozǵalady. Sóz túıinine toqtar kezde Temirbek Júrgenov Turmaǵam­betten: «Shahnamany» aýdara alar ma edińiz?» – dep suraıdy. Sonda Turma­ǵam­bet: «Ol dastannyń túrkishesin de, shaǵa­taıshasyn da, tipti parsyshasy men arabshasyn da oqyǵanmyn. Kóptegen je­rin jatqa da bilemin. Ony aýdarmaı nesi bar», – deıdi senimdi túrde.

Arqaly aqyn Temirbek Júrgenovke osy kesimdi sózin aıtqan soń, bylaı dep óleńdete jóneledi:

«Táýekel! Oryn tap ta, tapsyryp kór,

Alarmyn árqalaıda ıildirip.

Qalaısha qııal shirkin qashar eken,

Otyrsań joǵaryǵa kıimdi ilip.

Baıaǵy balalyqtyń bazarynda,

О́leńdi otyrýshy em úıildirip.

Oılamaı onyń jolyn qartaıǵan soń,

Tastap em zeıinimdi túıildirip.

 Qalaıda báıge alyp bere almaıdy,

Júırikti jaratpastan kúıin bilip.

«Isharat – aqyly barǵa», degen naqyl,

Al qoıdym osy araǵa tyıyldyryp».

Sol áńgime ústinde birge bolǵan aqyn О́tebaı Turmanjanov óz esteliginde bylaı dep jazady: «Shahnamany» bitir­gen­nen keıin ony redaksııalaýdy maǵan tapsyrǵan edi. Eń aldymen qoljazbany bastan-aıaq oqyp shyqtym. Aqyndyq shabyttan týǵan ádemi jyrlar jazylǵan betterge qalam da tıgizbedim».

Turmaǵambettiń «Shahnamany» aýda­rýǵa bulaısha zor ynta-yqylas qoıýy kezdeı­soqtyq emes. Buharadaǵy medreselerde oqyp, Shyǵystyń ádebı mura­symen etene tanysqan zeıindi shákirt Turma­ǵambet arab, parsy, túrki, shaǵataı tilde­riniń qyr-syr­laryn ábden jetik meńgerip alǵan edi. Ásirese, onyń Kó­keltash me­dresesinde tájik jazýshysy Sadrıddın Aınımen birge oqyp dostasýy, onda qabyrǵa gazetin shyǵa­rysyp, oı-pikir jaǵynan bir-birimen tere­ńirek jaqyn­dasýy onyń dúnıeaýı kózqa­rasyn barynsha aıqyndaı túsýge septigin tıgizgendigi daýsyz.

Sóz reti kelgen soń, osy arada bir áńgimeni tilge tıek etkendi jón kórdim. 1983 jyly Qarmaqshyda ótkizilgen Turmaǵambettiń júz jyldyq mereıtoıyna Almatydan kelgen aqyn, jazý­­shy­lar­dyń arasynda Ábdilda Tájibaev ta bol­ǵan edi. Ol aýdan ortalyǵyndaǵy Má­denıet úıinde kóp adam qatysqan saltanatty jınalysta Turmaǵambettiń aqyn­dyq shyǵar­mashylyǵy jóninde kemel oıǵa qurylǵan keleli sóz sóıledi. Sonda esimde qalǵany – aqynnyń anasy Aı­mankúldiń «Shah­namany» tárjimalaýǵa kiriser aldynda Turmaǵambetke aıtqan keıbir aqyl-keńesteri bolatyn.

Aqyn Ábdildanyń anasy Aımankúl eskishe oqyp, tereń bilim alǵan sol tus­taǵy zııaly kisilerdiń biri bolǵan. Uly shaıyr Turmaǵambettiń tórt tom­dyǵyn paraqtap otyryp, onda arab árpiniń    A.Baıtursynov qurastyrǵan tóte jazýyna kózim tústi. Ol Aımankúldiń Tur­maǵam­betke jazǵan sálem haty eken. Ondaǵy jazýdyń aýdarmasy mynaý: «Qaı­nym, «Shahnamaǵa» ózińnen ózge adamnyń áli kelmeıdi. Osyny táýekel etip aýdaryp kór. Aımankúl. 1936».

Bar bolǵany eki sóılemnen quralǵan qyp-qysqa sóz. Osy qysqa ári nusqa sóz Turmaǵambet aqyndy Fırdoýsıdiń áıgili dastan-epopeıasyn zor yntamen aýdarýǵa qulshyndyra túsken tárizdi. Sol bir shabytty sátin aqynnyń ózi bylaısha sýrettep jazǵan edi:

«Barady kúnnen-kúnge kóńilim ósip,

Ken keýlep jatqannan soń gáýhar qazyp.

Kelgenmen keıýana bolyp elý úshke,

Jasaryp jıyrmadaǵy keldim kúshke».

Aımankúl Tájibaeva oqyǵan, tereń bilimdi adam. Kórnekti fılolog О́tegen Kúmisbaev bir sózinde bylaı dep aıtqan bolatyn: «Ataqty aqynymyz Ábdil­­da­­nyń anasy Aımankúl Tájibaeva «Shahna­­­manyń» 1908 jyly Tashkentte shyqqan nusqasyn qara sózben aýdarǵanyn aıta ketý lázim. Marjandaı áriptermen kó­shi­rilgen dápterlerin kózim kórdi. Ke­zinde bul qoljazba M.Áýezov atyndaǵy Áde­bıet jáne óner ınstıtýtynyń qol­­­jazbalar qorynda saqtalýly bolatyn».

Turmaǵambet «Shahnamany» aýdarýdy qolǵa alǵanda oǵan kúdikpen qaraǵandar da bolǵan. Akademık M.Qarataev «Qazaq ádebıeti» gazetinde (6.07.1962 j.) ja­rııalanǵan «Aqyn týraly aqıqat» degen maqalasynda sondaı kúmán keltirýshiler jaıynda óz oıyn búkpesiz ashyq jazǵan. Úzindi keltireıik: «Ondaı aqyndy bil­meımiz, molda deıdi ǵoı ózin, «Shahna­many» ózimiz nege aýdarmaımyz?» degen syqyldy qysyr sózderdi kúńkil túrinde de, tipti shaǵym túrinde de estidik».

Sóz joq, «Shahnamany» aýdarý ońaı dúnıe emes-ti. Fırdoýsıdiń aqyndyq stıli erekshe bólek. Onyń shyǵarmasy mýtakarıb ólshemimen jazylǵan. Mýtakarıb uzaq býyndy báıit-óleń uıqasyna qu­rylady. О́leń ónerin sheber meńgergen Turmaǵambet qazaqtyń mýtakarıbke ja­qyn on bir býyn qara óleń ádisin qol­danyp, qıssa-jyr etip jazyp shyǵýǵa kirisedi. Akademık-jazýshy M.Áýezov aıtqandaı, «О́leńmen jyr etýshi Tur­maǵambet aqyn bul jóninde XIX ǵasyrda qazaq ortasynda kóp jaıylǵan Shyǵys ańyzdarynyń óleńge aınalǵan dástúrin qoldanǵan». Fırdoýsı bul teń­dessiz epopeıa-dastandy kóz maıyn ta­ýy­s­y­­p, otyz bes jyl tapjylmaı otyryp jazyp shyq­qan eken. Onda ejelgi Shyǵys elderiniń tórt myń jyldyq tarıhı oqıǵalarynyń jelisi qamtylǵany belgili. Shyǵarma 55 myń báıitten turady. Onyń ózi óleń jolymen eseptesek, 120 myń jol.

Fırdoýsı shyǵarmasynyń qudiretti kúshi – onyń til baılyǵynyń moldyǵy ári erekshe áserliligi men sulý sazdy­lyǵy. Osynaý máńgi ólmes shyǵarmany alǵash ret orys tiline aýdar­ǵan N.­S.Sokolov: «Fır­doýsıdiń «Shah­namasy» uı­qyly-oıaý múl­gi­gen parsy tilin dúr silkindirip, túrlendirip ji­berdi», dep jaz­ǵan eken. Al Fırdoýsıdiń ózi bolsa bir óle­ńinde parsy tili tiri turǵanda men ólmeı­min, óıtkeni ólmeıtin sózderdiń tuqymyn shashyp kettim dep tebirene jyrlapty.

Uly jyrshynyń bulaı dep kesimdi oı tolǵaýynyń tereń syry bar. О́ıtkeni Fırdoýsı ómir súrgen kezeń ıslamnyń Iran jerinde ábden ornyqqan tusy-tuǵyn. Musylman dininiń berik dińgegine aınalǵan Quran kárimge bar ynta-yqy­lasy aýǵan parsy jurty arab tilin meń­gerýge jappaı qulshynys tanyta bastaıdy. Mine, osyndaı almaǵaıyp sátte «Shah­namanyń» Iran-Turan kóginde ja­ryq juldyzdaı jarq ete qalýy kómeski tarta bastaǵan parsy tilin qaıta túletip, túrlendire túsken edi.

Teginde til – halyqtyń rýhy, máńgi ólmes jany. Til óshse, ult óledi, ult ólse, ulttyq bolmys ta túp tamyrymen joıylady. Keshegi keńestik kezeńde bizd­­iń ana tilimizdiń de ári-sári kúı keship, ólmeshi halge túskeni belgili. Bas-aıaǵy jıyrma shaqty jyl ishinde (1929-39 j.j.) qazaq álipbıiniń tóte jazýdan latynshaǵa, odan soń kırıllısaǵa kóshirilýi jaıdan-jaı jasalǵan is emes. Onyń astarynda úlken saıası mán-ma­­ǵyna, qıturqy amal-aıla jatqan­­dyǵy aıdan anyq. Naqty dáıek sóz keltirelik. 1925 jyly F.Golo­shekınniń I.Stalınge joldaǵan haty bar. Onda ol «kún kósemnen» aıryqsha bes máselege kóńil bólýdi ótinedi. Sonyń biri de biregeıi – til máselesi. «Urpaqty adas­tyrý úshin jazýyn eki ret ózgertip ji­berý kerek», dep ashyq jazǵan ol. Munyń túpki máni belgili: jazý ózgergen soń, urpaq ótkenin oqı almaıdy, ıaǵnı máń­gúrt­tenedi. Rasynda da halqymyzdyń táýel­sizdik alǵanǵa deıin osyndaı máńgúrttik kúı keshkeni anyq jaǵdaı edi ǵoı.

Til tazalyǵyna baılanysty bul áńgi­melerdi tekten-tekke keltirip otyrǵanym joq. О́leń ónerine jetik, ana tilimizdiń bar qyr-syryn sheber meńgergen Tur­maǵambet aqynnyń «Shahnamany» aýdararda til tazalyǵyna basa kóńil bólgenin anyq ańǵarýǵa bolady. Onyń 1936 jyly jazǵan bir óleńinde mynandaı joldar bar:

«On aıda «Shahnamany» berdim jazyp,

Tórt bólip tún uıqymdy aryp-ashyp.

Ishinde baıqaǵanǵa bar sózderi,

Shyǵarǵan sary altyndaı kennen qazyp.

Bárin de ana tilmen ettim óleń,

Keltirmeı tilinen túk arab, tájik».

«Shahnamany» aýdarýdy qolǵa alǵan kezde Turmaǵambettiń jasy elý úshterde edi. Aýdarýǵa úkimet tarapynan bir jyl merzim berile tursa da, ony on aıda biti­rip, qyryq myń joldyq aýdarmany bas­paǵa tabys etedi. Aýdarmadan alǵash­qy úzindiler «Ádebıet maıdany» jýrnalynda (qazirgi «Juldyz») jarııalanady.

Turmaǵambettiń «Shahnama» negizinde jazylǵan «Rústem-Dastany» qazaq tilin­degi tuńǵysh aýdarma ma? «Shahnamany» birinshi bolyp qazaq tilinde jyrlaǵan Aqmeshitten shyqqan Oraz molda bolatyn. Ol Keıýmars pen Keı-Hosroý ara­lyǵyn jyrlap, uly dastannyń basty qaharmany etip Rústemdi alǵan. Oraz moldadan soń Serdaly aqyn «Qıssa-ı Rýstam» degen atpen jazǵan shyǵarmasyn 1888 jyly Qazan baspasynan basyp shy­­ǵarady. Odan keıin taǵy bir qazaq aqyny, pýblısıst Muhamedjan Seralın V.Jý­­kov­skııdiń orys tilindegi aýdarmasynan alyp, «Rústem-Sohrab» degen bó­­­li­­min qa­­zaqshalap shy­ǵady. «Shahna­ma­nyń» qara sózben jazylǵan aýdarmalary da bar. Árıne, osylardyń barlyǵy da óz dá­re­­­jesindegi tolymdy aýdarmalar emes edi.

Kezinde Turmaǵambettiń aýdarma sala­syndaǵy ulanǵaıyr eńbegi tıisinshe baǵa­lanǵan joq. Ony kórnekti qalamgerler de moıyndaǵan bolatyn. Akademık Muha­medjan Qarataev bylaı dep oı túıin­depti: «Men bylaı der edim: eger Turma­ǵambet «Shahnamadan» basqa eshte­ńe jazbaǵan bolsa, sonyń ózinde de biz ony úlken aqyn dep tanyp, onyń osy «aýdarma» ispetti eńbegin kóp «qoltýma» degen jasyq shyǵarmalardan joǵary baǵalaýy­myz kerek der edim».

«Rústem-Dastan» aqynnyń kózi tiri­sinde jaryq kórgen joq. Aqyn jazyq­syz jazalaýǵa ushyrap, qýdalaýǵa tústi. Sol bir qıyn-qystaý kezeńdegi aýyr jaǵ­daıdy Turmaǵambet aqyn óz óleńinde bylaısha sýrettep jazady:

«Qalaıda qapyda ótip ketem be dep,

Kitabyn «Shahnamanyń» ettim ermek.

О́leńmen on bir býyn on aı jazyp,

Bitirdim basym sıpap, sharshap-terlep…

Úkimet eskerip bul eńbegimdi,

Pensııa buıyryp ed, buǵan ber dep,

Aıyna onda úsh júz alasyń dep,

Qolyma berdi qaǵaz jazyp mórlep.

Bulary oıynyndaı bop balalardyń,

Otyrmyn túzeý úıde endi sherlep».

 Saıası zobalań saldarynan jazalaý, qýdalaýǵa ushyraǵan aqyn aqyr sońynda qyrýar eńbeginiń aq adal aqysyn da ala almaı «túzeý úıine» túsip, sondaǵy kór­gen aqyret azaby saldarynan elý alty jasynda dúnıe salady.

Sonymen, Turmaǵambet Iztileýuly qa­zaqshalaǵan «Shahnama» baspa betin kóre almaı, tup-týra shırek ǵasyr boıyna qaltarysta jatyp qala beredi. Aqynnyń qyryq bes dápter qoljazbasyn shashaý shy­ǵarmaı saqtap, kóregendik tanyta bil­gen báıbishesi Bıǵanyń jankeshti eńbegi qalaı aıtsa da erlikke bara-bar is. 1960 jyly Turmaǵambet tárjimalaǵan «Shah­na­manyń» «Rústem-Dastan» dep ata­latyn salasy 70 myń taralymmen qa­lyń oqyrman qaýymmen qaýyshqan edi…

Uly tulǵalar birin-biri qaıta­la­maı­dy. Biraq olardyń oı-múdde uqsastyǵy men rýhanı jaǵynan tym etene jaqyn­dyǵy qalaıda da baıqalyp turatyndyǵy daýsyz aqıqat. Men Fırdoýsı men Tur­maǵam­bettiń ómir joldaryna zer sala otyryp, osyndaı uqsastyqtardyń nyshandaryna anyǵyraq kóz jetkizgendeı boldym. Máselen, Fır­doý­sı óziniń ana tiliniń saf tazalyǵyna jan-tánin sala kóńil bólip, parsy tilin qaıta túrlentse, Turmaǵam­bettiń de óleń ónerindegi sóz qoldany­synan onyń qazaq tiliniń tazalyǵyna asa jaýaptylyqpen sergek qaraǵanyn sezi­nemiz. Fırdoýsı kóp qudaıshylyqqa qarsy bolyp, taquttyq joldy qoldasa, Turmaǵambet te Jaratýshynyń birligine kámil senimmen qaraǵan.

Osy tusta myna áńgimeni tilge tıek etelik. Turmaǵambettiń týǵan jeri Aq­taılaqta syzba jazýlarmen tańbalanǵan (sirá, rýnıkalyq jazý bolar) bir balbal tas bolypty. Oǵan adamdar táý etip, álgi tasqa shúberek baılap ketýdi ádetke aınaldyra berse kerek. Halyqtyń osy qylyǵyna qatty nalyǵan aqyn: «Putqa, otqa tabyný – kóp qudaıshylyqtyń kó­rinisi», dep kesimdi sóz aıtady da, belýardan jer qazdyryp, tańbaly tasty kómdirip tastaıdy. Osynyń ózi-aq aqyn­nyń Jaratýshynyń birligine degen kámil senimin aıǵaqtaı túspeı me?!

Eń aqyrynda aıtar bolsaq, eki uly tulǵanyń taǵdyr uqsastyǵy da tańǵa­larlyq jaǵdaı. Násili turandyq Iran patshasy sultan Mahmýd alyp oı ıesi Fırdoýsıdiń aqyndyq dara eńbegin baǵa­lamaq túgili, «Shahnamany» qolǵa alyp oqymapty da. Sirá, oǵan dastanda parsy­lardyń ata-babalarynyń asyra dárip­telgendigi unaı qoımasa kerek degen pikir aıtady keıbir zertteýshiler. Qýdalaýǵa ushyraǵan Fırdoýsı ómiriniń sońynda qaıyrshylyq kúı keshedi. Áıtse de óz kinásin kesh túsingen sultan Mahmýd qol astyndaǵylarǵa aqynǵa 60 myń dınardy aparyp berýdi buıyrady. Altyn artqan kerýen Týs qalasynyń qaq­pasyna ene bergende olar danyshpan aqyn­nyń múr­desin aqyrǵy saparǵa shyǵaryp bara jatqan toppen ushyrasyp qalady…

Turmaǵambet aqynnyń aqyrǵy ómiri de dál osy oqıǵaǵa uqsas. Ol da óz eńbe­giniń jemisin kózi tirisinde kóre alǵan joq. Qaıta qýdalaýǵa ushyrap, jazyqsyz jala otynyń azabyn aıaýsyz tartty. Iá, qos dananyń ómirlerindegi osyndaı uq­sas­tyqtar eriksiz bas shaıqaltpaı qoı­maıdy. Dúnıeniń joly shartarap. Solaı bolǵan soń da ómirde mundaı uqsas­tyqtar (álde kezdeısoqtyqtar deımiz be?) bola beredi. Asylynda ony kezdeı­soqtyq degennen góri jazmyshtyń joly desek, bálkim, dá­lirek paıym bolar. Qa­laı aıtsaq ta dana­lardyń rýhy ólmeıdi. Ol máńgi-baqı sham­shyraqtaı alaýlap janyp, urpaqta­ry­nyń jadynda nur sáýlesin shasha túspekshi.

Dana aqyn, dara tulǵa Ábilqasym Fırdoýsıdiń máńgi ólmes uly dastan-epopeıasynyń bir salasy – «Rústem-Dastandy» qazaqshalaǵan Syr shaıyr­la­rynyń atasy Turmaǵambet aqyn jaıly áńgimemdi aıaqtaı kele, sóz álqıssasyn Tumanbaı Moldaǵalıev aqynnyń bir shýmaq óleńimen qaıyrǵandy jón sanadym. Ol óleń joldary mynaý edi:

«Kúı janyp, kókireginen kúıik qashyp,

Eliniń erke uldaryn súıip, tasyp.

«Rústem-Dastanymen» Turmaǵambet

Barady Fırdoýsımen ıyqtasyp».

Rashıd JARYLQASYNOV,

jýrnalıst.

Qyzylorda oblysy,

Qarmaqshy aýdany.