MEMLEKET PEN KÁSIPKERLIKTIŃ YQPALDASTYǴY – О́RELI MAQSAT

Keshe Aqordada Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń tóraǵalyǵymen Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń janyndaǵy Kásipkerler keńesiniń májilisi bolyp ótti. Onyń kún tártibinde Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damýdyń besjyldyq josparyn júzege asyrý aıasynda bıznes ortany odan ári jaqsartý máselesi qaraldy. Búgin men sizderdi keleli má­sele boıynsha shaqyryp otyrmyn. Osy zalda elimizdiń kóptegen isker adamdary otyr. Árıne, biz barlyq kásipkerlerdi birdeı bul jıynǵa shaqyra almadyq. Sizder arqyly biz elimizdiń barlyq isker azamat­tarymen pikir alysyp otyrmyz dep esepteımiz, dep bastaǵan El­basy osydan bir aı buryn jarııa­lanǵan Strategııalyq jospar-2020 baǵdarla­ma­synda kóterilgen negizgi másele elimizdi ındýstrııalyq-ınnova­sııalyq damytý bolǵanyn atap ótti. Joldaýda ony qalaı júzege asyrý kerektigi jan-jaqty aı­tyldy. Búgin bizge Úkimet mú­she­leri ındýstrııalandyrý baǵdar­lamasyn jarııa etedi. Munyń barlyǵy bıznestiń qatysýymen ǵana júzege asatyn sharalar, dedi Memleket basshysy elimizdiń kásipkerlerimen ótkizilgen júz­desýdiń kirispe sózinde. Odan ári Nursultan Ábishuly osynaý asqaraly baǵdarlamany oryndaýǵa qarajattyń da, múm­kindiktiń de bar ekendigin aıta ke­lip, bıznes qaýymdastyǵynyń múshelerin oǵan belsene aralasýǵa shaqyrdy. – Bul baǵdarlamany júzege asyrýǵa qatysa otyryp, bıznes ókilderi memleketke kómektesedi, Otanyna kómektesedi, ózderiniń de jaǵdaıyn túzeıdi, – dep atap kór­setti Elbasy. Endi bul sharalardy júzege asyrýdyń jaǵdaıy qalaı bolmaq? Memlekettiń sizderge jasaıtyn kómegi qandaı? Ne nár­se kedergi? Mine, búgin osy máse­leler tóńireginde ashyq áńgime ótkizeıik. Elimizdiń 2020 jylǵa deıingi belgilengen ındýstrııalandyrý baǵ­darlamasy eń aldymen mem­leket pen bıznestiń yntymaq­tas­tyǵy arqyly júzege asatyndyǵyn aıta kelip, Elbasy iri kompanııa­lardyń elimizdegi orta jáne shaǵyn bıznesti damytýda uıytqy bolýy kerek ekendigin eskertti. Bul rette qazaqstandyq úleske de erekshe mańyz berilmek. “Bız­nes­tiń jol kartasy-2020” baǵdarla­ma­synyń qalaı júzege asatyndyǵy týraly jan-jaqty aıta kelip, Pre­zıdent alǵashqy sózdi Pre­mer-Mınıstr Kárim Másimovke berdi. – О́tken eki onjyldyqta qa­lyp­tasa bastaǵan naryqtyq eko­nomıka kezinde Qazaqstannyń ult­tyq bıznesi aıtarlyqtaı tájirıbe jınaqtady. Úkimettiń aldyna ony ári qaraı damytý tetikterin belgileý mindeti qoıyldy. Qazir shaǵyn jáne orta bıznespen (ShOB) aınalysatyndardyń sany 1,8 mıllıon adamnan asty nemese elimizdiń barlyq eńbekke jaramdy turǵyndarynyń tórtten birin quraıdy. Olardyń qolymen eli­mizdiń ishki jalpy óniminiń úshten biri jasalady, – dedi óz sózinde Úkimet basshysy. Odan ári Pre­mer-Mınıstr ShOB sýbektilerin qoldaýǵa memleket tarapynan 2007 jyldan beri 276 mıllıard teńge­den astam qarjy bólingendigin eske saldy. 2009 jyly, daǵdarys kúsheıgen tusta tabys salyǵy úsh­ten birge qysqartyldy. Qosymsha qunǵa salynatyn salyq 12 paıyz­ǵa deıin tómendetildi. Al óndiriske ınvestısııa salatyn kásiporyndar úshin qosymsha salyq jeńildikteri qarastyrylǵan. 2008-2009 jyl­dary ShOB sýbektilerin tekserýge moratorıı jarııalandy. Siz, Nursultan Ábishuly, Qazaqstan halqyna Joldaýyńyzda ShOB-ty memleket tarapynan qol­­daý problemasyna erekshe toq­talyp, Úkimetke “Bıznestiń jol kartasy-2020” baǵdarlamasyn belgi­lep, bıyldyń ózinde júzege asyra bastaýdy tapsyrdyńyz, dedi Úkimet basshysy. Joldaýdyń kó­keı­kesti mindetteri memlekettik múddeni bárinen joǵary qoıýǵa kó­mektesedi. Mine, naq osy kózqaras turǵysynan kelgende ShOB kásip­oryndaryna qoldaý kórsetý – ekonomıkalyq másele ǵana emes, saıa­sı mańyzdy másele bolyp otyr. Odan ári Premer-Mınıstr ShOB sýbektileriniń jumysyn jandandyrýǵa jaǵdaı jasaıtyn naqty sharalardy atap ótti. Má­selen, kásiporyn ashýǵa lısenzııa alý úshin beriletin ártúrli ruq­satnamalar 1020-dan 686-ǵa qys­qartylǵan. Strategııalyq jospar-2020-ny júzege asyrý maqsatynda tıimdi jumys isteıtin kásiporyn­darǵa ǵana memlekettik kómek kórsetiledi. Sonymen birge Úkimet basshysy “Bıznestiń jol kartasy-2020” baǵdarlamasy sheńberinde kásiporyndarǵa kórsetiletin memlekettik kómektiń 5 negizgi tuǵyryn atap kórsetti. Indýstrııa jáne saýda mı­nıstri Áset Isekeshev Memleket basshysyna Úkimet belgilegen elimizdi ındýstrııalandyrýdyń besjyldyq jospary týraly baıan­dap berdi. Mınıstrdiń málimdeýin­she, ústimizdegi jyly ındýstrııa­lyq-ınnovasııalyq jospar boı­ynsha 144 joba is júzine asyry­lyp, 47 iri joba boıynsha jumys bastalady. Al jalpy ındýs­trııa­landyrý besjyldyǵynda elimiz boıynsha 162 iri joba júzege asyrylmaq. Osy jerde Memleket basshysy mınıstrden bul jobalardyń barlyǵy qarjymen qanshalyqty qamtamasyz etilgendigi týraly surady. Oǵan mınıstrdiń ornyna Úkimet basshysy Kárim Másimov jaýap berdi. Onyń aıtýynsha, bul jobalardy is júzine asyrýǵa qajetti qarjy bıýdjettiń joba­synda tolyq qarastyrylǵan. – Iаǵnı sizder belgilengen osy baǵdarlamanyń tolyq júzege asaty­nyna kepildik beresizder ǵoı, dedi Elbasy. Erekshe eskeretin bir másele negizgi jumys aýqymynyń aýyrtpalyǵy endi óńirlerge aýysatyn bolady. Bul jóninde biz ákimdermen jaqyn arada jeke kezdesý ótkizemiz. Osy oraıda Memleket basshy­sy josparda belgilengen barlyq jobalardyń naqty qaı jerde salynatyndyǵyn, óndiristiń qaı salasyna qatystylyǵy naqty aıqyndalǵandyǵyn atap kórsetti. Alǵa qoıǵan osy aýqymdy jos­par­dy oryndaýǵa qarjy da tolyq qa­rastyrylǵan. Bul rette Elbasy Joldaýda atap kórsetilgenindeı, Ulttyq qordan osy baǵdarlamany júzege asyrýǵa jyl saıyn 8 mıl­lıard AQSh dollary kóleminde qarjy bólinetindigin eskertti. Búgingi kúni bizdiń altyn-valıýta qorymyz, men budan buryn aıt­qanymdaı, 50 mıllıard AQSh dol­larynyń ornyna dál qazir 52 mıl­lıard AQSh dollaryna jetip otyr. Sondyqtan qarjylaı da, basqadaı da múmkindikterimiz mol. Tek endi bárimiz jumyla jumysqa kirisýimiz kerek, dedi Nursultan Nazarbaev. Májiliste sóz alǵan Ekonomı­ka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstri Baqyt Sultanov óz sózinde Búkil dúnıejúzilik banktiń reıtıngi boıynsha bıznes júr­gizýge jasalǵan jeńildikter boı­yn­sha Qazaqstan 63-shi orynǵa shyqqandyǵyn aıtty. Sarap­shy­lar­dyń 2010 jylǵa jasap otyrǵan boljamyna baılanysty elimiz 2011 jyly taǵy da 10 orynǵa alǵa jyljymaq. Sonymen birge mı­nıstr óz sózinde elimizde ınves­torlardy qorǵaýda, ruqsatnama-lısenzııalar júıesin jetildirýde, quqyqtyq-normatıvtik saladaǵy qolǵa alynǵan jeńildikter týraly jan-jaqty aıtyp berdi. Qarjy naryǵyn qadaǵalaý agenttiginiń tóraıymy Elena Bahmýtova Memleket basshysynyń bergen tapsyrmalaryna sáıkes bank salasyn turaqtandyrý jáne ekonomıkaǵa bólinetin qarjy resýrstary arqyly bankterdiń óziniń negizgi mindetterin oryn­daýdy qamtamasyz etýi maqsatynda júzege asyrylǵan sharalardy baıandady. Sondaı-aq agenttik tór­aıymy elimizdiń qarjy júıesin jetildirý maqsatynda qolǵa alynyp otyrǵan tıimdi sharalardy aıta kelip, qarjy júıesin odan ári jetildirý bıznes ortanyń ahýalyn jandandyrýǵa, Qazaqstan ekonomıkasyn ındýstrııalandyrý jónindegi memlekettik strate­gııa­lyq bastamalardy tıimdi júzege asyrýǵa ıgi yqpal etetindigin atap kórsetti. – Búgingi kún tártibinde qaralyp otyrǵan máseleniń biz úshin ómirsheń mańyzy bar. О́ıt­keni, búginde memleket te, bıznes te jańa dáýir baspaldaǵynda tur. Qazaqstan Respýblıkasy táýelsiz­dik alǵan alǵashqy kúnnen bastap elimizdiń bıznes qaýymdastyǵy el Prezıdentiniń, memlekettiń jan-jaqty qamqorlyǵyn kórip keledi, – dedi óz sózinde “Atameken” odaǵy” ulttyq ekonomıkalyq pa­la­tasynyń tóraǵasy Azat Perýa­shev. Odan ári ol tek qana daǵda­rysqa qarsy qabyldanǵan is-qımyl sharalary sheńberinde elimiz ekonomıkasynyń ártúrli salasyndaǵy bıznes sýbektilerine 15 mıllıard dollar kóleminde mem­lekettik qarjylyq qoldaý kór­setilgendigin, Qazaqstan aza­mat­tarynyń múlkin jarııa etý aksııasy barysynda 5 mıllıard dollar kólemindegi múlik zańdy aınalymǵa shyqqandyǵyn, jańa Salyq kodeksi qabyldanýynyń nátıjesinde bıznes ókilderiniń jyl saıyn 500 mıllıard teńgege deıingi mólsherde qarjy únemdep otyrǵandyǵyn atap kórsetti. “Atameken” ókilderiniń kongresi irik­tegen 100 iri joba ındýs­trııalandyrý kartasyna kirgizilip otyr. Sonymen birge “Atameken” tóraǵasy memleket tarapynan sha­ǵyn jáne orta bıznesti qoldaýǵa jasalyp otyrǵan shynaıy qamqorlyqty tilge tıek etti. – Men búgin qazaqstandyq bız­neske, jalpy búkil qoǵamy­myzǵa qatysy bar taǵy bir taqy­rypty qozǵaǵym kelip tur, – dep jalǵastyrdy sózin odan ári A.Perýashev. Bul jemqorlyqpen aty shyqqan Ábilázovtiń otandyq bızneske qara kúıe jaǵýynan týyndap otyr. Ras, ol daýryqpa málimdeýlerin saıası astarǵa oraǵysy keledi. “Atameken” oda­ǵy” ulttyq ekonomıkalyq pala­tasy saıası partııa emes. Sondyq­tan biz saıası málimdeme jasamaı­myz. Ábilázovtiń bul sandyraq­taryna “Nur Otan” HDP Saıası keńesiniń Bıýro múshesi retinde men aldaǵy ýaqytta osy máseleni kóteretin bolamyn. Alaıda, 90 paıyz quramy “Atameken” odaǵy­na kiretin qazaqstandyq bıznes qaýymdastyǵyna Ábilázovtiń tıisýi bir bul emes. Sondyqtan biz ony jaýapsyz qaldyra almaımyz. Onyń ústine búgin tańerteń bizdiń odaqtyń Dırektorlar keńesiniń otyrysy bolyp, naq osy másele talqylandy. Meniń áriptesterim­niń barlyǵy osy zalda otyr. Sondyqtan olar meniń aıtyp tur­ǵanym barlyǵymyzdyń ortaq kózqarasymyz ekendigin dáleldeı alady. Ábilázov ózi týǵan, ózin ósirgen elge qarsy jymysqy áreketke salyp, “maǵan derek jiberińder, men ol derekterdi táýelsiz sotqa beremin” dep sandyraqtaıdy. Biz­diń odaq óz bıznesmenderiniń múddesine beıjaı qaraı almaıdy. Kóp rette, biz olardyń múddesin qorǵap, Bas prokýratýraǵa, Jo­ǵarǵy Sotqa deıin barǵan kúnderi­miz bolǵan. Máselen, ótken juma­da ǵana men osy zalda otyrǵan P.Beklemıshevpen birge Bas pro­kýratýrada boldym. Sodan keıin onyń ústinen qozǵalǵan qyl­mystyq is qaıta tekserilýge jibe­rildi. 2009 jyly Ulttyq ekono­mı­kalyq palata 75 bıznesmenge osyndaı qoldaý kórsetti. Al Ábilázovtiń qazaqstandyq bıznes ókilderine qandaı qatysy bar? Bir kezderi elimizdiń bir top jastary sekildi onyń kásipkerlikpen aınalysýyna jaǵdaı týǵyzyldy, tipti 30 jasynda mınıstr boldy, iri ulttyq kompanııany basqardy. Biraq ol Memleket basshysy­nyń senimin baılyq jınaýǵa paı­dalandy. Ol týra joldan taı­ǵan kezde de Elbasy adamgershilik retpen tutqynnan bosanýyna kómektesti, elimizdiń bolashaǵy úshin jumys isteýine múmkindik týǵyzyldy. Ol jaqsylyqty túsinbeıtin teksizdigin tanytyp, óziniń qarabasynyń múddesi úshin búkil elimizge jala jaýyp, sheka­ra syrtynan óz Otanyn ǵaıbat­taý­da. Másele tipti aqylǵa syı­maı­tyn sıpat alyp barady. Ábilá­zovtiń týǵan eline qarsy aıtylǵan ǵaıbattary Qazaqstanǵa qarsy jasalǵan qylmys bolyp tabylady. Odan ári Azat Perýashev BTA Bank aýqymynda jasalǵan qıtur­qy qylmystyq isterdiń betin ashyp, myńdaǵan salymshylary­nyń senimin aıaqqa taptap, aqsha­laryn talan-tarajǵa salǵanyn aıtyp berdi. Búginde baspasózde jarııalanyp júrgenindeı, bul bank shyn máninde qarjy pı­ramı­dasy qaǵıdatymen orasan zor mólsherdegi qarjyny syrtqa shyǵarý quralyna aınalǵan. Bul jerde áńgime salymshylardyń qa­rajaty jáne bizdiń memleketi­mizdiń bedeli men ımıdji arqyly Batys memleketterinen qaryzǵa alǵan mıllıardtaǵan dollarlar týraly bolyp otyr. Shetelderden alynǵan qaryzdardan jáne ha­lyq­tyń bankke salǵan qarjy­larynan quralǵan mol qarajat jalǵan nesıe jolymen offshor­lar arqyly Reseıge, Túrkııaǵa, Grýzııaǵa, Londonǵa quıylyp jatty. Bizdiń kásipkerler árbir teńgeniń qalaı quralatyn­dyǵyn biledi. Sondyqtan olar ózderiniń jıǵan dáýletin qorǵaı­dy jáne maqtan tutady. Al Ábi­lá­zov sııaqty bir alaıaq qarjy­laryn mańdaı termen jınaǵan osy kásipkerlerdi, búkil elimizdi jerge qaratyp ketedi. Ábilázov eshqandaı qorqynyshsyz mıl­lıard­tardy sapyryp, Londonnyń qymbat saraılaryn mekendep júr. Onyń tek qolma-qol aqsha retinde jumsaıtyn shetel bank­terinde 700 mıllıon fýnt ster­lıng – bir jarym mıllıard dol­larǵa jetetin qarjysy bar. Bul qaıdan kelgen batpan quıryq? Onyń jasaǵan qylmystary úshin kim jaýap beredi? Osy zalda “Atameken” odaǵynyń ókilderi otyr, tek odaqtyń salalyq baǵyttary boıynsha ǵana otbasy múshelerin eseptemegenniń ózinde eki mıllıonnan astam qazaq­standyq shaǵyn jáne orta bız­nes­pen aınalysady. Bul osy top­tyń barlyǵynyń ortaq sheshimi: qylmysker jazaǵa tartylýy kerek. О́z halqynyń ıgiligine qol salǵan ury túrmede otyrýǵa tıis. “Atameken” odaǵy tóraǵasy­nyń sózin tarazdyq kásipker Sholpan Jarasova, bıznes ókili P.Beklemıshev jáne basqalar qoldady. Májilis barysynda kóterilgen osy másele boıynsha elimizdiń Bas Prokýrory Qaırat Mámı naqty jaýap berdi. – Men Azat Perýashev aıtqan máseleler boıynsha tómendegideı túsinik bergim keledi. 2008 jyl­dyń aıaǵynda baqylaýshy jáne quqyq qorǵaýshy organdar tara­pynan BTA Banktiń basshylary Ábilázov, Solodchenko, Járim­be­tov jáne basqalar uıymdas­tyr­ǵan qylmystyq top qurylyp, zań­syz áreketter jasap júrgeni anyqtaldy. Osy fakti boıynsha 2009 jyldyń basynda qylmys­tyq is qozǵaldy. Búgin Ábilázov bastaǵan qylmystyq toptyń zańsyz jolmen BTA Banktiń aktıvinen 10 mıllıard dollardy talan-tarajǵa salǵandyǵy naqty derekter boıynsha anyqtaldy. Osy jerde erekshe aıtatyn má­sele, Ábilázov pen onyń sybaı­lastary elimizdegi eń iri bank­ter­diń birin qasaqana bankrottyqqa jetkizgen. Sol ýaqyttaǵy jaǵ­daı­ǵa sáıkes elimizdiń qarjy júıe­sine shyn máninde qaýip tóndirdi. Sonymen birge olar bank salym­shylarynyń quqyqtaryn aıaqqa taptady. Sol kezeńde salymshy­lar aktıvi jalpy bank aktıviniń 20 paıyzyn quraǵan. Bul qazaq­standyq azamattardyń jeke qar­jysy bolatyn. Úkimettiń jáne “Samuryq-Qazyna” qorynyń jaǵdaıǵa der kezinde aralasyp, qar­jy bólýiniń arqasynda elimiz­diń qarjy júıesi saqtalyp qal­dy. Bul qylmystyq istiń qazaq­stan­dyq epızodtary boıynsha tekserý jumystary aıaqtalyp, sot boldy. Banktiń birqatar jaýapty qyzmetkerleri jáne Ábilázov qurǵan affılıırlendirilgen bir­neshe qurylymdardyń basshy­lary sottalyp, ártúrli merzimge bas bostandyqtarynan aıyryl­dy. Al shetelderge qashyp ketken Ábilázov, Solodchenko, Járim­betov jáne Efımovaǵa qatysty qylmystyq is odan ári jalǵas­ty­rylýda. Bas prokýratýra elimizdiń basqa da quqyq qorǵaý organ­dary­men birlese otyryp, bul qyl­mystyq isti aıaǵyna deıin jet­kizedi. Taǵy bir aıta ketetin má­sele, Ábilázov óziniń qylmystyq isterin basqa memleketterde de jalǵastyrǵan. Jaqynda ǵana Máskeýdegi BTA Bank fılıaly­nyń basshylary da jaýapqa tar­tylyp, qylmystyq is qozǵaldy. Men ózimniń reseılik áriptes­terimmen turaqty baılanys ja­sap turamyn. Olar bul is Reseı so­tynda qaralatyndyǵyn málim­deıdi. Kásipkerler keńesiniń máji­lisinde Qazaqstan kásipkerler fo­rýmy keńesiniń tóraǵasy R.Batalov, Qazaqstan Qarjyger­ler qaýymdastyǵy keńesiniń tóraǵasy S.Ahanov, Qaraǵandy oblysyndaǵy kásipkerler qaýym­dastyǵynyń atqarýshy dırektory G.Qurbanbaeva, “Zertteu DC Group” seriktestik keńesiniń tór­aǵasy A.Ydyrysov sóz sóılep, qa­ralyp otyrǵan másele boıyn­sha óz pikirlerin ortaǵa saldy. Memleket basshysy Nursul­tan Nazarbaev Kásipkerler keńe­sinde sóılegen qorytyndy sózin­de shaǵyn jáne orta bızneske qatysty eki problemany atap kórsetti. Bul oraıda, birinshiden, ShOB sýbektileriniń memlekettik bıýdjetten bólinetin qarjylardy paıdalaný múmkindigin qarastyrý. Ekinshiden, memleket qarjysy esebinen ShOB sýbektileri ala­tyn nesıeleriniń paıyzdyq stav­kasyna sýbsıdııa bólý. Elbasy óz sózinde bul máselelerdiń sheshim tapqandyǵyn málimdedi. Odan keıin Prezıdent quqyq qorǵaý organdarynyń tarapynan ShOB sýbektilerin shekten tys tek­serýlerge jan-jaqty toqtaldy. Osy rette Elbasy Qaraǵandy qalasynda turatyn Sedova atty jeke kásipkerden kelgen hatty oqyp berdi. Hattan shaǵyn úzindi keltireıik: “Tekseriske mora­torıı jarııalanǵan kezde bizdi zań­syz temeki sattyń degen je­leýmen ustamaq boldy. Máselen, aýdandyq ishki ister bóliminiń qyzmetkerleri teleoperatorlardy ákelip, eshqandaı hattama júr­gizbesten, dámhana qyzmetkerleri­niń ústinen ákimshilik is qozǵa­ǵan”. Taǵy bir top kásipkerler sanıtarlyq-epıdemıologııalyq stansa qyzmetkerleriniń jeke­men­shik dúkenge zańsyz aıyp sal­ǵanyn jazady. Olardyń aıtýyn­sha, dúkenniń aýmaǵy 50 sharshy metr bolsa, 1 qol jýǵysh bolýy kerek. Al bizdiń dúken 51 sharshy metr. Osyǵan baılanysty eki qol jýǵysh qoımadyńdar dep aıyp­pul salǵan. Elbasy óz sózinde osy bir shekten shyqqan oqıǵalar jóninde shara qoldaný qajettigin atap kórsetti. Memleket basshysy elimizdiń sot júıesiniń de ShOB salasyn damytýǵa yntalylyq tanytpaı otyrǵanyn eskertti. Sodan baryp kásipkerler sot sheshimine senimsizdikpen qaraıdy. – Sondyqtan men halyqqa arnaǵan Joldaýymda quqyq qor­ǵaý organdarynyń shaǵyn jáne orta bıznes salasyna qatysty jumysyn da reformalaý qajet­tigin aıttym, – dedi odan ári El­basy. Kez kelgen másele boıyn­sha ShOB sýbektileriniń ústinen qylmystyq is qozǵaýǵa tosqaýyl qoıý qajet. Bıznes jumysyn júr­gizý erejesin buzǵandarǵa aıyp­pul salý tásilin keńinen qoldaný kerek. ShOB-tardyń sharýashylyq júrgizý kezeńindegi usaq-túıek kelispeýshilik máse­lesin tórelik sottardyń qaraýyna berý kerek. Negizinen ShOB sýbektilerin salyq organdary tekserýi qajet. Jalpy, barlyq tekseris kestesi naqty rettelip otyrýy kerek. Osy rette Elbasy bıznes qurylymdarynyń múdde­sin qorǵaıtyn qurylymdardyń da kóbeıip ketkendigin atap kórsetti. Memleket basshysy sondaı-aq Kedendik odaqtyń qurylýyna baılanysty elimizdiń bıznes qaýymdastyǵy aldynda turǵan mindetterdi de tilge tıek etti. Bıznes jumysynda ashyqtyq pen móldirliktiń bolýy kerek ekendigin aıta kelip, Elbasy bank­ter tarapynan da kásip­ker­lerdi túsinýge betburys jasaý qajettigin eskertti. Men sizderdiń tarapyńyzdan qıyn kezeńde kásipkerlerge eleýli qoldaý kór­setetinderińizge senemin, dedi odan ári Prezıdent. Memleket bank­ter­ge zor qoldaý kórsetti jáne ony odan ári jalǵastyrýda. Endi bankter de kásipkerlerdiń daǵ­darystan shyǵýyn jeńildetý úshin paıyzdyq tólemderdi eleýli túrde azaıtýǵa jáne basqa da jeńil­dikter jasaýǵa barýy kerek. Daǵdarystyń eń kúrdeli jyly – 2009 jyly memleket úleskerlerge de, shaǵyn jáne orta bızneske de, bankterge de, agrarlyq salaǵa da, iri kompanııalarǵa da kómektesti. Alaıda memlekettiń qaltasy túp­siz emes. Sondyqtan qazir memle­ket elimizdi damytý úshin jáne halqymyzdyń ál-aýqatyn jaq­sartý úshin bankterden jáne kásipkerlerden bir-birine jaqyn­da­syp, ortaq maqsatymyz jolyn­daǵy isti jandandyrýdy qajet etedi, memleket “Bıznestiń jol kartasy-2020” baǵdarlamasy arqy­ly osy ahýaldy yntalan­dyrý úshin barlyq jaǵdaıdy jasaıdy. Kásiporyndarda saýyqtyrý maqsatynda da, jańa jobalardy qol­daý maqsatynda da “Bıznestiń jol kartasy-2020” baǵdarla­ma­syn iske asyrýdyń naqty ól­shem­deri aıqyndalýy kerek, dedi odan ári Elbasy. Bul rette memleket tarapynan jasalatyn qoldaý ekonomıkamyzdyń shıkizattyq emes salasynda jumys isteıtin ShOB-tardyń kásiporyndaryna ǵana kórsetiletin bolady. Osy oraıda “Bıznestiń jol kartasy- 2020” baǵdarlamasy Úkimettiń turaqty basqarýymen jáne baqylaýymen júzege asyrylýy kerek. О́mir súrýge qabiletsiz, bolashaǵy joq kásiporyndarǵa kómektesýdiń qajeti joq. Olar úshin saýyqtyrýdyń basqa tetik­teri bar. Memleket basshysy shaǵyn jáne orta bıznes kásiporyndary tap bolǵan kúrdeli qarjylyq ahýalǵa baılanysty Úkimettiń kásiporyndar moınyndaǵy salyq qaryzdaryn qaıta qurylymdaý sharalaryn belgileýi qajet eken­digin aıtty. Osy bir qıyn kezeń­de memleket kásipkerlerge qoldaý kórsetýi kerek. О́ıtkeni olar bizdiń elimizdiń azamattaryn jumys oryndarymen qamtamasyz etýde, dedi Prezıdent. Alaıda, bul rette kásiporyndarǵa qoıy­la­tyn talap qatal bolǵany jón. Kómek kórsetiletinder ekonomı­kamyzdyń shıkizattyq emes sala­synda daıyn ónim óndiretin ká­sip­oryn, shaǵyn jáne orta bız­nestiń naqty jumys istep turǵan kásiporyndary bolýy kerek. Osy oraıda jumys oryndarynyń saqtalýyna jáne jańa jumys oryndaryn ashýǵa erekshe mán berilýi kerek. Úkimet jumysty durys uıymdastyra bilgen jaǵ­daıda ómir súrýge qabiletti, jaýapkershiligi mol ádiletti qa­zaqstandyq kásipkerler elimizdiń órkendeýi jolyndaǵy jumysyn jalǵastyrýy úshin qajetti qol­daýǵa ıe bolady dep esepteımin. – Osy májiliste men atap kór­setken barlyq baǵyttar boı­ynsha Kásipkerler keńesiniń janynan jumys tobyn qurý qajet. Resýrstarǵa kirý múmkindigi bar jumys tobyna Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary О́.Shókeev jetekshilik jasaýy kerek. Qarjy blogy boıynsha qurylatyn topqa Premer-Mı­nıstrdiń orynbasary E.Oryn­baev, ákimshilik kedergiler jó­nindegi topqa Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstri, qazaqstandyq úles jónindegi topqa Indýstrııa jáne saýda mınıstri basshylyq jasaýy tıis. Jumys toptary atqarǵan qyzmet týraly esep Keńestiń kelesi otyrysynda tyńdalady. Prezıdent janyndaǵy Kásip­kerler keńesiniń májilisine jı­nalǵan elimizdiń bıznes ókil­de­rine Elbasy ótken kezeńderden alatyn úsh tálimdi atap kórsetti. Birinshiden, dedi Elbasy, qaltaǵa qarap, qarapaıym ómir súrý kerek. Sizder ózderińizdi jerdiń kindigindeı sezinip, “Lankrýzer­ler­men” júrip, on adam kúzetshi ertken jyldardaǵydaı bolmaýy kerek. Tipti mol qarjy bolǵan­nyń ózinde qarapaıym halyq úshin kózge shyqqan súıeldeı bolýdyń ne qajeti bar? Ekinshi tálim, barlyq nárseden únemdeý qajet, jaqsy ýaqyttarda qıyn kezeńderge daıyndalǵan jón. Úshinshi tálim – nesıelerdi ýaqytynda qaıtarý kerek. Alǵan qaryzdy báribir qaıtarý qajettigi týatyndyǵyn túsingen jón. Mine, úsh tálimniń túıindi tujyrymy osyndaı, dedi Elbasy óz sózinde. Elbasy aıtqan úsh tálimdi oı sarabynan ótkizip kórsek, kásip­kerliktiń halyq úshin adal jumys isteýi aıqyn kórinip turady. Adam úshin, el úshin jumys istegende ká­sipkerlik te halyqtyń qol­daý­y­na ıe bolyp, órkendeı bermek. Jylqybaı JAǴYPARULY.