Arqalyqta alǵa basý bar
Elimiz táýelsizdik alǵan jyldardyń alǵashqy ótpeli kezeń qıyndyqtarynan shaǵyn qalalar da shet qalmady. Ásirese, óndirisi az shaharlar qıynshylyqty bastan kóbirek ótkizdi. Solardyń qatarynda burynǵy Torǵaı oblysynyń ortalyǵy Arqalyq qalasy da bar edi. Shúkir, búgingi el etek-jeńin jıyp, keıbir ózge memleketterge úlgi bolarlyqtaı jetistikterge jetken kezde memleket tarapynan bularǵa kómek qoly sozylyp, shaǵyn qalalardy damytý maqsaty alǵa qoıylyp otyr. «Alash joly» qoǵamdyq qorynyń Arqalyqqa uıymdastyrǵan press-týry qalanyń búgingi jaǵdaıyn kórsetýdi kózdegen bolatyn.
Arqalyqta alǵa basý bar
Elimiz táýelsizdik alǵan jyldardyń alǵashqy ótpeli kezeń qıyndyqtarynan shaǵyn qalalar da shet qalmady. Ásirese, óndirisi az shaharlar qıynshylyqty bastan kóbirek ótkizdi. Solardyń qatarynda burynǵy Torǵaı oblysynyń ortalyǵy Arqalyq qalasy da bar edi. Shúkir, búgingi el etek-jeńin jıyp, keıbir ózge memleketterge úlgi bolarlyqtaı jetistikterge jetken kezde memleket tarapynan bularǵa kómek qoly sozylyp, shaǵyn qalalardy damytý maqsaty alǵa qoıylyp otyr. «Alash joly» qoǵamdyq qorynyń Arqalyqqa uıymdastyrǵan press-týry qalanyń búgingi jaǵdaıyn kórsetýdi kózdegen bolatyn.
Arqalyq qalasynyń tarıhy 1956 jyldan bastalady desek, halqynyń sany búginde mańaıyndaǵy aýyldarmen qosqanda 40 myńnan astam dep aıtylady. Oblys ortalyǵy bolyp dúrildep turǵan kezinde 70 myńdaı halyq shat-shadyman kúı keshipti. Oblys taraǵan soń 1997 jyldan keıin qalanyń turǵyndary jan-jaqqa kóship ketip, qanshama kóp qabatty úıler qańyrap bos qalǵany belgili. Áıtse de, jerin súıgen jurtshylyq qalany tastap ketýge qımaı, onyń qaıta túleýine tileýles kóńilmen qala beredi. Osyndaı aqedil peıildiń arqasynda Arqalyq búginde kún sanap ajarlanyp keledi desek, artyq aıtqandyq emes. Oǵan biz qalaǵa jasaǵan osy saparymyzda kóz jetkizgendeı boldyq.
Arqalyqtyń dáýirlegen kezi men qazirgi kezin múlde salystyrýǵa kelmes, dese de oblys jabylǵan alǵashqy jyldarmen salystyrǵanda ilgerileý edáýir basym. Qansha degenmen oblys ortalyǵy úlgisinde salynǵan qalanyń qulpyryp ketýine demeý jasalynsa, ózi de kelbetin bere qoımaǵan shahardyń ásemdenip keteri kádik. Arqalyqqa basshy bolyp kelgenine jeti aıdan jańa asqan jas ákim Berik Ábdiǵalıulynyń kele sala qalany abattandyrýǵa kirisip ketkeni de sondyqtan bolar. Mamyr aıynda kelgen ol jaz boıy abattandyrý jumystarynyń qarqyndy júrgendigin aıta kele, bul rette qala halqynyń peıiline rızashylyǵyn bildirdi. Bastapqyda kóp adamdar qalanyń kórkine kórik qosý úshin qoıylǵan jasandy músinder men talǵa ilingen shamdardy beker qoıdyńyz, olardy kóp bolsa birneshe kúnde buzyqtar syndyryp ketedi dep eskertý jasapty. Alaıda, táýekel dep iske kirisken ákimniń ózi onyń osy ýaqytqa deıin sol qalpynda murty buzylmaı turǵanyn qalanyń buzyqtarynyń da óz mekenderine janashyrlyqpen qaraýy dep túsingenin aıtady.
Qalaǵa kóp ónimdi aýyl sharýashylyǵy beredi. Burynǵy Arqalyq aýdanyna qaraǵan aýyldar búginde tolyqtaı qalaǵa qaraıdy. Mal sharýashylyǵy men egin sharýashylyǵy jaqsy deńgeıde damyp keledi dep aıtýǵa bolady. Sonymen birge, qaıta qalpyna keltirilgen qus fabrıkasy da qarqyndy jumys jasap tur. Jylyna 103 mıllıon dana jumyrtqa shyǵaratyn fabrıkanyń aldaǵy jospary ony 300 mıllıonǵa deıin jetkizý bolyp otyr. Boksıt óndiretin kásiporynda búginde myńǵa tarta adam jumys atqarady. Alaıda, onyń ónimi 2021 jyly bitedi dep josparlanǵan. Sondyqtan da jumys orny qalada kóbirek bolýy úshin jumystar qazirden júrgizilmek. Ol degenimiz, sharýashylyqty damytýdan bastap, ózge de salalardyń aýqymyn keńeıtýdi arttyrý degen sóz. Bir sózben aıtqanda, Arqalyqta eleýli ónerkásip bolmasa da halqynyń turmysyn ortadan joǵary deńgeıge jetkizý qajet. Osy turǵyda jumystar júrgize berý meniń basty maqsatym dep bilemin, deıdi B.Ábdiǵalıuly. Sondaı-aq, ol 160-tan astam buzylýǵa tıis ǵımarattar men úıler bar ekenin de nazardan tys qaldyrmady. Bir jaqsysy, olardyń orny aldaǵy ýaqytta turǵyndarǵa kottedj salý úshin jer telimi bolyp tegin bólinip berilmekshi.
Arqalyq degende bilim izdegen jannyń oıyna birden Y.Altynsarın atyndaǵy pedagogıkalyq ınstıtýt túsedi. Kúndizgi jáne syrtqy bólimdi qosa eseptegende eki myńǵa jýyq stýdentti bilim nárimen sýsyndatyp, ómirge joldama berip otyrǵan kıeli shańyraqtyń búgingi tynys-tirshiligimen ınstıtýt rektory, geografııa ǵylymdarynyń doktory Seıitbek Qýanyshbaev tanystyryp shyqty. Birinshi baǵytymyz – jýyrda ǵana qaıta kúrdeli jóndeýden ótip, stýdentter alańsyz bilim alýy úshin barlyq jaǵdaıymen paıdalanýǵa berilgen 248 oryndyq jataqhana boldy. Keıbir anaý-mynaý qonaq úılerden kem túspeıtin jataqhana ishi kirse shyqqysyz muntazdaı taza.
Sonymen birge, Y.Altynsarın murajaıyndaǵy jádigerler de kózdiń jaýyn alyp, tarıhtan syr shertip tur. Beıneleý óneri mamandyǵy stýdentteriniń shyǵarmashylyq jumystarynan quralǵan kórkem sýretter murajaıy da eshkimdi beıjaı qaldyrmaıdy. Al qala men sol óńir jaıyndaǵy maǵlumattardan syr shertetin dala ólkesi tarıhy oblystyq murajaıy qyzmeti de kópshilik rızashylyǵyn týǵyzýda.
Arqalyq jasóspirimder teatrynyń shyǵarmashylyǵynda da qyzý jumystar júrip jatyr eken. «О́leń – sózdiń patshasy, sóz sarasy» atty qoıylymyndaǵy Abaı beınesin kórermender erekshe bir yqylaspen tamashalady. Teatr dırektory O.Muqatova qoıylymǵa jan-tánimen berile kirisken akterlerdiń eńbegi qaı kezde de kórermenderdiń jyly lebizine bólenýde deıdi.
Qaladaǵy «Jas ulan» balalar men jasóspirimder ortalyǵy ǵımaratynyń kúrdeli jóndeýden ótip adam tanymastaı ózgerip, búginde talantty balǵyndardyń ónerlerin ushtap, tusaýyn kesýde atqaryp jatqan jumystarynda esep joq. Basseıinnen bastap, birqatar sport túrlerinen jattyǵý zaldary shynynda da kóńil qýantarlyqtaı eken. Osynyń nátıjesi bolar, jastar arasynda gir kóterýden ótken álemdik birinshilikte atalǵan mekemede jattyǵyp júrgen Iýrıı Konstantınovtiń kúmis júldeni ıelengeni. Alty jarym myńǵa jýyq adam kelip, ózderiniń talaptaryn shyńdaıtyn ortalyqty 35 jyldan astam tájirıbesi bar talantty maman Elena Sventýh basqarady eken. Balanyń qabiletin asha túsýde barynsha jumystar júrgizilmese, keıin kóbine kesh bolyp qalady degendi alǵa tartady. Sondyqtan da ata-analar balalarynyń bolashaǵyna salǵyrttyq tanytpasa eken deıdi.
Iá, shahardyń barlyq jaǵynan da eńsesin kóterip, jańa serpinmen kún saıyn kórkeıip jatýy qaı-qaısymyzdy da kýantary sózsiz. Arqalyq jaıyndaǵy bizdiń oı da osyǵan saıady.
Ábdirahman QYDYRBEK,
«Egemen Qazaqstan».
ARQALYQ.
