Bul tapsyrmadan soń ólkede bul salaǵa qatysty jumystar qolǵa alynyp, arnaıy qujattar qabyldandy. Mańǵystaý oblystyq ákimdigi men Eýropalyq keńestiń birlesken «Qazaqstannyń óńirlik damýy» jobasy aıasynda Mańǵystaý oblysynda 2016-2020 jyldarǵa arnalǵan týrızmdi damytý strategııasy jasaqtaldy jáne osy baǵytta jumystar jalǵasýda.
Qazirgi tańda aımaqta týrızmdi damytýdyń basym baǵyttarynyń biri – jaǵajaı týrızmi jáne týrısterdi qabyldaý múmkindigine ıe bolýy úshin oblys ortalyǵy Aqtaý qalasyn kóriktendirý. Jaǵajaı demekshi, Kaspıı teńiziniń jaǵalaýy jańasha jasanyp, jaıly demalys ornyna aınalýda. Jekelegen demalys oryndary boı kóterip, teńizde arnaıy sý kólikterimen serýendeý jumysy jolǵa qoıylýda. Aqtaýdaǵy quny 1,9 mlrd teńgege eseptelgen «Skalnaıa tropa» atty joba tik jartastar arqyly qalalyq promenad jáne qalalyq qumdy jaǵajaılar arasyndaǵy uzyndyǵy 1,5 shaqyrym ózindik «kópir» qyzmetin atqarady.
Mańǵystaýǵa týrıstik maqsatta kelýshi qonaqtardyń sany artyp keledi. Bul osy baǵyttaǵy jumysty odan ári jandandyrýǵa umtyldyrady. Mańǵystaý oblystyq týrızm basqarmasy basshylyǵy 2018 jyly týrısterdiń sany 220 myń adam deńgeıinde bolady, al 2020 jyldyń aıaǵynda óńirimizge kelgen týrısterdiń sany
400 000-ǵa deıin ósip, 2025 jyldan keıin osy kórsetkish jylyna 700 myńnan asatyn bolady dep sendiredi.
Týrısterdiń sany óz aldyna bólek áńgime bolsa, olarǵa laıyqty qyzmet kórsetý – úlken másele. Mańǵystaýda týrısterge servıstik qyzmet kórsetýdiń sapasy kún tártibinde, týrızm salasyn jandandyrýdy endi qolǵa alǵan óńirde bulaı bolýy zańdy da. Sondyqtan týrısterdiń sanyna sáıkes, qosymsha jalpy syıymdylyǵy 7-8 myń tósek-oryndy quraıtyn qonaqúıler salý qajettigi ańǵaryldy. Qazirgi ýaqytta óńirde 82 ornalastyrý orny tirkelgen, onyń ishinde 16 qonaqúı «3-4-5 juldyzdy» sanatty sanalady.
Qonaqúıler men basqa da týrıstik nysandardyń qurylysyn salýǵa qajetti ınvestısııany qamtamasyz etý úshin óńirde aldaǵy bes jylda negizgi eki týrıstik aımaqty damytýǵa baǵyttalǵan sharalar qabyldanbaq. Birinshisi – Kaspıı teńizi jaǵalaýy boıymen Aqtaý qalasynan Quryq paromdyq keshenine deıin jaǵajaı týrızmi bolsa, ekinshisi – etnomádenı jáne ekologııalyq týrızm.
Alǵashqy baǵytqa qarasty aýmaqtyń uzyndyǵy 63 shaqyrymdy quraıdy. Injenerlik ınfraqurylymnyń jaqyn ornalasýy, Aqtaý qalasynda halyqqa qyzmet kórsetý oryndarynyń damyǵandyǵy, medısınalyq mekemelerdiń jáne halyqaralyq áýejaıdyń jaqyn bolýy aýmaqty damytýǵa tolyq múmkindik beredi. Bul baǵytty júzege asyrý úshin týrızmdi damytý memlekettik baǵdarlamasyna Sherqala taýy, Aıraqty taýlary, «Torysh» tas sharlary, «Sultan-Epe» jáne «Shaqpaq ata» jerasty meshitteri, «Tamshaly» jáne «Saýra» shatqaldary, «Jyǵylǵan» múıisine avtomobıl joldaryn salý boıynsha jobalarmen birge, birqatar nysandardy elektr qýatymen, sýmen, gazben qamtý, qoldanystaǵy joldy 4 jolaqqa deıin keńeıtý qurylystary boıynsha jobalar engizildi. Atalǵan is-sharalarǵa respýblıkalyq bıýdjetten 2019-2020 jyldarǵa 27 mlrd teńge shamasynda qarajat baǵyttaý josparlanǵan.
Bul jumystar nátıjesinde kelesi jyly «Tree of Life» demalys bazasy aýmaǵynda 3 jańa nysan 250 oryndy «Nur» sanatorııin, 120 oryndy «Volna» qonaqúı keshenin jáne jańa «Tree of Life» oıyn-saýyq keshenin salý belgilense, 2020 jyly ınvestorlarmen 5-6 jańa qonaqúı keshenin salý jóninde kelissózder júrgizilýde. Aqtaý qalasynan 25 shaqyrym qashyqtyqtaǵy «Tree of Life» demalys bazasy qala turǵyndary men qonaqtardyń qyzyǵýshylyǵyna ıe. Bazada akvaparkqa kelýshiler úshin syıymdylyǵyn keńeıtý boıynsha joba júzege asyryldy. Eresekter men balalarǵa arnalǵan jańa eki sý attraksıony qondyryldy. Bazanyń aýmaǵynda fıtnes-zal men 2 basseın, 22 nómirlik qonaqúı, jeti 2 qabatty otbasylyq úıshikter salyndy, aımaqty abattandyrý boıynsha jumystar júrgizilip, 45 metrlik tolqyndy basseınniń qurylysy aıaqtaldy, nómirlik qory 79-ǵa deıin ósti.
Memleketimizdiń negizgi maqsattarynyń biri – Kaspıı teńizinde teńiz krýızi baǵytyn belsendi túrde damytý. Qazirgi tańda tek Kaspıı jaǵalaýyn Ázerbaıjan, Qazaqstan, Iran, Túrikmenstan jáne Reseıdiń 147,7 mln-ǵa jýyq halqy meken etken. Atalǵan baǵytty damytqan jaǵdaıda, qyzyqty da jáne suranysqa ıe týrıstik ónimdi, onyń ishinde krýızdik týrızmdi mádenı-tanymdyq, ekologııalyq jáne etnografııalyq týrızmmen birge qalyptastyrýǵa bolady.
Mańǵystaý oblysynda krýızdik týrısterdi qabyldaýǵa tıimdi negizgi núkteleri retinde Baýtıno kenti men Aqtaý qalasy tańdalǵan. Osy jerlerden týrıster ólkemizdiń úlken suranysqa ıe kórikti oryndaryna barý múmkindigine ıe. Alaıda, bul múmkindikke qol jetkizý úshin qıyndyqtar da joq emes. Aldymen, halyqaralyq reglamentterge saı keletin, týrısterdiń kóp aǵynyn qabyldaýǵa múmkindik jasaıtyn jolaýshylar termınalynyń qurylysy máselesin sheshý qajet.
Baýtıno eldi mekeninde jáne Aqtaý qalasynda teńiz porty ınfraqurylymy óndiristik maqsatta bolýy sebepti, jańa nysandar men ınfraqurylym kólemdi qarajatty qajet etetindikten, tıimdi tetikterdi tabý máselesi týyndaıdy. Bul turǵyda jolaýshylardy qabyldaý úshin jumys jasap turǵan óndiristik aılaqtardyń baǵyttaryn ózgertý kerek, qazirgi tańda teńiz porty ınfraqurylymyn meńgeretin sharýashylyq sýbektilerimen talqylaý jumystary bastalǵan.
Al krýızdik flotty damytý máselesinde kemeler máselesin sheshý – aldyńǵy kezekte. Bul máselede Reseı Federasııasynyń bıznes-qoǵamdastyǵyndaǵy «О́zen-teńiz» túrindegi kemelerge úmit artylady. Krýızdik kemelerdi jasaý da arzan dúnıe emes, mysaly 150-200 jolaýshyǵa arnalǵan bir kemeni jasap shyǵarý kásipkerge ortasha alǵanda 10-15 mlrd teńgege shyǵady eken. Sondyqtan Mańǵystaýdyń týroperatorlary birlesken krýızderdi shyǵarý úshin belsendi túrde reseılik seriktesterdi izdeý boıynsha jumystardy bastady. Memleket óz tarapynan qajetti ruqsatnamalyq qujattardy resimdeýge, shekara arqyly ótkizý tártipterin jeńildetýge, taǵy da sol sııaqty jumystardyń júrgizilýine yqpal etpek.
2015 jyly «Rýs Velıkaıa» teplohodymen «Samara – Astrahan – Baýtıno – Samara» 87 adamnan quralǵan alǵashqy krýızdik týry uıymdastyryldy. Qazaqstan aýmaǵynda olar 2 kún boldy. Krýız kezinde Reseı Federasııasy Kólik mınıstrliginiń 20.08.2009 jylǵy №140 buıryǵymen bekitilgen «Reseı Federasııasynyń teńiz porttarynda jáne oǵan kire- beriste júzý jáne kemelerdiń turý jalpy erejelerimen» retteletin talaptardy túsindirýge baılanysty problemalar týyndady. Kórsetilgen problemalyq suraqtar tez arada sheshildi, alaıda ári qaraı krýız óz jalǵasyn tapqan joq. Osyndaı birqatar másele birlesken sheshimderdi qabyldaýdy talap etedi.
– Byltyr tabysty ótkizilgen Aqtaý qalasyndaǵy Kaspıı jaǵalaýy elderiniń V Sammıti jáne Petropavl qalasyndaǵy XV óńiraralyq yntymaqtastyq forýmy kórshi elderdiń arasynda týrızmdi belsendi túrde damytýǵa shyn máninde serpin berdi. 2019 jyly mamyr aıyna, Kaspıı teńizinde qolaıly aýa raıy jaǵdaılarynyń bastalýymen krýızder oıdaǵydaı iske qosylady dep senim bildiremin. 2018 jyldyń sońyna deıin reseılik keme ıelerimen jáne týroperatorlarmen barlyq tehnıkalyq jáne ekonomıkalyq máseleler talqylanatyn ekijaqty birqatar isker kezdesýler ótkizý josparlanǵan, – deıdi Mańǵystaý oblystyq Týrızm basqarmasynyń basshysy О́.Bısaqaev.
Ekinshi baǵyt Mańǵystaý óńirinde ornalasqan 13 myń tarıhı-mádenı eskertkishterge negizdeledi. Biraq alys aımaqtarǵa jol, jaryq syndy ınfraqurylymnyń jetkiliksizdiginen, ınjenerlik, jol jáne áleýmettik ınfraqurylymnyń jaqyn ornalasqan ári tabıǵı jáne mádenı kórikti jerler, eldi mekender tyǵyz shoǵyrlanǵan jáne avtomobıl joldarynyń jelisi jaqsy damyǵan Mańǵystaý jáne Túpqaraǵan aýdandarynyń aýmaǵy tańdap alynǵan jáne osy aýmaqtar boıynsha «Mańǵystaý geoparki» atalymyn alý úshin IýNESKO-nyń shtab-páterine ótinim joldanyp, IýNESKO-nyń sarapshylary men ınspektorlary aýmaqty zerttep, onyń áleýetine joǵary baǵa berdi. Mańǵystaýda geobaq jobasy júzege assa, álemniń 38 elinde tirkelgen 140 jahandyq geopark sany taǵy bir baqqa artady degen sóz jáne bul Mańǵystaýdy, qazaq dalasyn álemge keńinen tanytady, tıisinshe sheteldik týrısterdi tartýǵa múmkindik beredi.
Mańǵystaý týrızmi salasyna qatysty tártip, tazalyq, servıstik qyzmet sapasy, ózge de irili-usaqty máseleler turǵysynda aıtýǵa bolatyn, tipti synǵa iligetin tustar az emes. Biraq bastalyp jatqan alýan isti synaý men mineýden góri, aqyl-keńes qosyp, birlese kóterý tıimdirek.
Mańǵystaý týrızmin damytý – az ýaqytta aıaqtalatyn jumys emes, áli talaı nysandar ashylyp, nebir ıdeıalar ómirge kelip, tasada qalyp kele jatqan talaı kóztartar oryndar týrıster túgili turǵyndardy tańǵaldyrar oryndarǵa aınalýy múmkin. Sondyqtan óńirdegi týrızm salasynda búgingi atqarylǵan isterdi úlken jumystardyń bastamasy dep qaraýymyz kerek.
Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY,
«Egemen Qazaqstan
Mańǵystaý oblysy
