RESPÝBLIKALYQ BIýDJET ELBASY JOLDAÝYNA SÁIKES NAQTYLANDY

Premer-Mınıstr Kárim Másimovtiń tóraǵalyǵymen ótken keshegi Úkimet otyrysynda aǵymdaǵy jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet ólshemderi naqtylandy. Bul naqtylaý Elbasy Joldaýynda kórsetilgen tapsyrmalardy júzege asyrý úshin jáne “Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq qorynan 2010-2012 jyldarǵa arnalǵan kepildendirilgen transfert týraly” zań jobasynyń ázirlenýine baılanysty júrgizildi. Osy boıynsha baıandama ja­sa­ǵan Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstri Baqyt Sul­ta­novtyń aıtýyna qaraǵanda Ulttyq qordan kepildendirilgen trans­fert­tiń tartylatyn kólemi 1,2 trln. teńgeni nemese 8 mlrd. AQSh dollaryn quraıdy. Endi osy qar­jyny respýblıkalyq bıýdjetke ornalastyrý qajet. Sonymen qatar sońǵy ýaqyt­ta­ry álemdik ekonomıkanyń jan­dana túsýine baılanysty birqatar halyqaralyq saraptaý uıymdary onyń damý barysyn oń baǵalap otyr. Máselen, Halyqaralyq va­lıýta qory damýshy elder ekono­mı­kasynyń alǵa basýyna baıla­nys­ty 2010 jylǵy álemdik ekono­mı­kanyń ortasha ósimi 3,9 paı­yz­dy quraıdy dep otyr. Elimizdiń ús­timizdegi jylǵa arnalǵan áleý­met­tik-ekonomıkalyq damý kór­setkishterin naqtylaý kezinde bul másele de eskerilgen. Baqyt Sultanov osyndaı jaǵ­daıǵa baılanysty 2009 jyldyń qorytyndylary boıynsha brend markaly munaıdyń álemdik ba­ǵa­sy bir barreline orta eseppen 60,9 dollardy quraǵandyǵyn, sondyq­tan bizdiń bıýdjettegi álemdik ba­ǵa­nyń boljamy 2010 jyly bir bar­rel úshin 50 AQSh dollary­nan 65 AQSh dollaryna deıin ul­ǵaıtylǵandyǵyn málim etti. Mun­daı esepter Qazaqstannyń basqa da eksporttyq qurylymdaryna qatysty jasalyndy. Aqyr aıa­ǵyn­da 2010 jyly otandyq ekono­mı­kanyń ósýi 2 paıyz deńgeıinde bolady dep boljanyp otyr. О́nerkásip óniminiń ósimi 3,3 paıyz bolatyn bolsa, munaı óńdeý kólemi 2010 jyly buryn jos­parlanǵandaǵydaı 80 mln. tonna quraıdy dep eseptelingen. Boljam boıynsha eksport kó­lemi 49,6 mlrd. dollardy, al ım­port 34,2 mlrd. dollardy quraýǵa tıis. Inflıasııa deńgeıi 6-8 paıyz aralyǵynda baǵalanyp otyr. Bul rette tómengi shek burynǵy bol­jam­men salystyrǵanda 1,5 paıyz­dyq pýnktke tómendetilgenin atap kórsetýge bolady. Mine, osyndaı boljamdyq óz­gerister respýblıkalyq bıýdjetti jańadan naqtylandyrýǵa múm­kin­dik bergen. Sonymen respýblıkalyq bıýd­jet kirisiniń boljamyn (trans­fert túsimderin esepke almaǵanda) 2010 jyldyń bekitilgen jospar­la­ry­na qaraǵanda 103 mlrd. teńgege ne­mese 1 trln. 645,9 mlrd. teńgeden 1 trln. 748,9 mlrd. teńgege deıin ulǵaıtý jóninde uıǵarym jasalynǵan. Bul kiris birqatar faktorlardyń esebinen qamtamasyz etiletin bolady. Sonyń ishinde 2010 jylǵy 1 qańtardan bastap Keden odaǵy aýmaǵynda qoldanystaǵy Biryńǵaı keden tarıfin engizýge jáne ımport kólemin ulǵaıtýǵa baı­lanysty 61,3 mlrd. teńge, kor­po­ratıvtik tabys salynǵan qosym­sha 19,6 mlrd. teńge, mıneraldy shı­kizattyń álemdik baǵasynyń ósýine oraı elimizdiń tabıǵı re­sýrstaryn paıdalanýshy­lar­dan tú­si­retin salyq kóleminiń arta tú­sýine baılanysty 22,1 mlrd. teńge qosymsha kirister alynady dep kózdelingen. Baqyt Sultanov óz baıandama­syn­da Elbasy Joldaýynda atap kórsetilgen bıýdjet salasy qyz­met­kerleriniń jalaqysy men stý­dent­terdiń stıpendııalaryn 25 paıyzǵa arttyrý merzimin aǵymdaǵy jyl­dyń 1 shildesinen 1 sáýirine jyl­jytylýyna, ıaǵnı 3 aı buryn tó­lenetindigine baılanysty memle­ket­tik bıýdjetke 53,8 mlrd. teńge­niń salynatyndyǵyn, munyń 24,8 mlrd. teńgesi jergilikti bıýdjet esebinen qarastyrylatyndyǵyn ekpin túsire otyryp aıtty. Sonymen qatar údemeli ındýs­trııa­lyq-ınnovasııalyq damýdyń memlekettik baǵdarlamasynda kóz­delgen sharalardy qarjylandyrýǵa 145,8 mlrd. teńge jumsalatyn bo­la­dy. Munyń 30 mlrd. teńgesi “Bız­nestiń jol kartasy-2020” jo­basyn júzege asyrýǵa baǵyttalmaq. Al “Samuryq-Qazyna” ulttyq ál-aýqat qorynyń jarǵylyq kapı­ta­lyn ulǵaıtý jáne nesıe berý ar­qy­ly serpindi ınfraqurylymdy joba­lardy iske asyrýǵa 62,8 mlrd. teńge, agroónerkásip keshenin da­mytý is-sharalaryna 30 mlrd. teńge, ǵarysh salasynyń jobalaryna 7 mlrd. teńge, “Qorǵas” halyqaralyq yntymaqtastyq ortalyǵynyń ın­fraqurylymyn damytýǵa 6 mlrd. teńge, Astana qalasyndaǵy jańa ýnı­versıtettiń ekinshi kezegin sa­lýǵa 5 mlrd. teńge baǵyttalatyn bolady. Sóıtip, jalpy alǵanda respýb­lıkalyq bıýdjettiń ólshemderin naqtylaý nátıjesinde jalpy túsim 3 trln. 378,4 mlrd. teńge quraıdy dep kózdelingen. Bul qoldanystaǵy bıýdjettegi ólshemnen 189,4 mlrd. teńgege artyq. Al bıýdjet shyǵysy 4 trln. 182,0 mlrd. teńgeni quramaq. Bul bu­rynǵy ólshemnen 240,1 mlrd. teńgege artyq. Bıýdjet tapshylyǵy 803,6 mlrd. teńge bolady dep boljandy. Bul bu­rynǵydan 50,7 mlrd. teńgege ar­tyq. Naqtylanǵan bıýdjette mine osy kirister men shyǵystardy jáne bıýdjet tapshylyǵyn jabýdyń múmkindikteri belgilengen. Úkimet basshysy Kárim Má­si­mov atalǵan máseleni qorytyn­dy­laı kele  naqtylanǵan bıýdjet jo­basyn 2 naýryzda “Nur Otan” HDP talqylaýyna tapsyrylatyndyǵyn, munan keıin Parlament qaraýyna usynylatyndyǵyn aıtty. Sonymen qatar Premer-Mı­nıstr Týrızm jáne sport mınıstri Temirhan Dosmuhambetovke elimiz­degi sporttyń buqaralyq sıpatyn damytýǵa erekshe mán berý jóninde tapsyrma berdi. Munyń ózi bir esep­ten alǵanda Elbasy Joldaýy­nan týyndaıtyndyǵy túsinikti. О́ıtkeni buqaralyq sporttyń jańa deńgeıge kóterilýi halyq densaý­ly­ǵy úshin paıdaly. Premer-Mı­nıstr osy máseleni basa aıtty. Suńǵat ÁLIPBAI.