Elin qorǵaǵannyń eńsesi bıik

Sársenbi, 26 qyrkúıek 2012 7:14

Jyldaǵy dástúr boıynshaelimizde kóktem men kúzdeazamattyq boryshyn óteýgetıis jastardy áskergeshaqyrý bastalatyndyǵybelgili. Qazirdiń ózindeQorǵanys isteridepartamentteri menbasqarmalardyń,bólimderdiń áskergeshaqyrý pýnktinde naǵyzqarbalas shaq.

Sársenbi, 26 qyrkúıek 2012 7:14

Jyldaǵy dástúr boıynshaelimizde kóktem men kúzdeazamattyq boryshyn óteýgetıis jastardy áskergeshaqyrý bastalatyndyǵybelgili. Qazirdiń ózindeQorǵanys isteridepartamentteri menbasqarmalardyń,bólimderdiń áskergeshaqyrý pýnktinde naǵyzqarbalas shaq.

Bıylǵy kúzgi áskergeshaqyrý jumystary qalaıjúrgizilip jatqanyn bilmekoımen biz Astana qalasyQorǵanys isteridepartamentiniń bastyǵy,polkovnık MuqamedjanTALASOVTY áńgimegetarttyq.

– Astana qalasy boıynshaáskergesha­qyrylýshylardyń sanyqansha? Jyl saıyn áskerıqyzmetke jóneltiletinás­kerge shaqyrylýshylardyń sany jet­kilikti me?

– Qazaqstan Respýblıkasynyń 2012 jylǵy 16 aqpandaǵy «Áskerı qyzmet jáne áskerı qyzmetshilerdiń mártebesi týraly» Zańyna sáıkes merzimdi áskerı qyzmetke shaqyrýǵa Qarýly Kúshterdi, basqa da ás­kerler men áskerı quralymdardy jasaqtaý úshin on segiz jastan jıyrma jeti jasqa deıingi, áskerge shaqyrýdy keıinge qaldyrý nemese odan bosatylý quqyǵy joq azamattar jatady. Barshamyzǵa belgili, Elbasymyz – Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteriniń Joǵarǵy Bas qolbasshysy N.Á.Nazarbaev Qarýly Kúshter san jaǵynan kóp emes, utqyr jáne shynaıy urysqa qabiletti bolýy tıis dep anyqtap bergen. Bul turǵyda, áske­rı bólimderge jóneltiletin áskerge shaqy­rylýshylarymyzdyń sany da kóp emes. Biraq áskerlerdi jasaqtaý úshin jetip-arty­lady. Osyǵan baılanysty «júzden júırik, myńnan tulpar» bolatyndar ǵana tańdalýda. Aýdandyq (qalalyq, oblystyq mańyzy bar qalanyń) áskerge shaqyrý komıssııasy azamattardy merzimdi áskerı qyzmetke shaqyrý jáne Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúsh­teriniń tıisti túri men tegine, basqa da ásker­leri men áskerı quralymdaryna taǵaıyndaý týraly sheshim qabyldaý kezinde olardyń óndiristik biliktiligi men mamandyǵyn, den­saýlyq jaǵdaıyn eskeredi, osyǵan baıla­nys­ty basym túrde:

- zymyran, avıasııa, brondy tank tehnıkasyn jáne radıotehnıkalyq apparatýra shyǵarýmen baılanysty uıymdarda jumys isteıtin áskerge shaqyrylýshylar tıisti ásker túrleri men tekterin jasaqtaýǵa jiberiledi;

- rejimdik jáne arnaıy bólimderdi ja­saqtaý úshin kórsetilgen komandalarǵa aldyn ala iriktelgen áskerge shaqyrylýshylar jiberiledi;

- aeroutqyr áskerlerin jasaqtaý úshin keminde jalpy orta bilimi, jaqsy dene bitimi bar jáne birinshi kezekte parashıýtshi sportshylar qatarynan áskerge shaqyrylý­shylardy irikteý júzege asyrylady;

- Respýblıkalyq ulandy jasaqtaý úshin jaqsy dene daıyndyǵy, keminde jalpy orta bilimi bar áskerge shaqyrylýshylardy basym tártippen irikteý júzege asyrylady;

- joǵary bilimi bar áskerge shaqyry­lý­shylar oqý-jattyǵý bólimderine olardyń bilimine jáne áskerı daıarlyq beıinine uqsas mamandyqtar boıynsha jiberiledi;

- matematıka, fızıka jáne ınjenerlik-ekonomıkalyq fakýltetterdi bitirgen ás­ker­ge shaqyrylýshylar radıotehnıkalyq, ze­nıttik-zymyran bólimderine, Qarýly Kúsh­terdiń barlyq túrleriniń, basqa da áskerleri men áskerı quralymdarynyń baılanys bólimderine jiberiledi;

- aýyl sharýashylyǵyn mehanıkalandyrý jáne elektrlendirý fakýltetterin bitirgen áskerge shaqyrylýshylar tank, avıasııa, ze­nıttik-zymyran bólimderine jáne Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń azamattyq qor­ǵa­nys bólimderine, Ishki ister mınıstrliginiń ishki áskerlerine jiberiledi;

- medısına jáne farmasevtıka fa­kýl­tet­terin bitirgen áskerge shaqyrylýshylar Qarýly Kúshterdiń, basqa da áskerleri men áskerı quralymdaryna tıisinshe kishi medı­sı­nalyq personal laýazymdaryna jibe­riledi;

- oqý-jattyǵý bólimderine jáne serjanttardy, sarbaz mamandardy daıarlaýǵa arnal­ǵan mektepterge keminde jalpy orta bilimi jáne joǵary moraldyq qasıetteri bar ás­kerge shaqyrylýshylar qatarynan qatań derbes tártippen irikteledi. Oqý-jattyǵý bólim­derine kandıdattardy irikteý kezinde, sonymen qatar, olardyń áskerge shaqyrylǵanǵa deıin alǵan mamandyqtary eskeriledi.

– О́z qalaýymen áskerı mindetin óteýge ynta bildiretinder kóp shyǵar?

– Ata Zańnyń 36-babyna sáıkes «Qazaq­stan Respýblıkasyn qorǵaý – onyń ár aza­matynyń qasıetti boryshy» bolyp tabylady. Muny barshamyz bilemiz.

Bizdiń halqymyz joǵary patrıotızm rýhynda tárbıelengen. Adamzat tarıhynda jer betinen joǵalyp ketken halyqtar men memleketter az emes. Tek patrıotızm jáne otanǵa degen súıispenshilik qana kez kelgen memlekettiń gúldenýi men órkendeýine kepil bolar negizgi kúsh bolyp tabylady. Jastarymyz da erliktiń dastany bolǵan babalary­myzdyń jolymen júrip keledi. Sondyqtan bolar, ár áskerge shaqyrý jasyndaǵy azamatymyz áskerı kıim kıip, jaýyngerlik ujymnyń rýhyn sezingendi jón kóredi.

– Mekemelerińizdiń áskerge shaqyrýdan jaltarǵandardy anyqtaıtynqandaı «qu­raldary» bar? Anyqtalǵan jaltarýshylardy qandaı jazatosady?

– Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2012 jylǵy 15 mamyrdaǵy №620 qaýly­sy­men bekitilgen «Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattaryn áskerı qyzmetke shaqyrýdy uıymdastyrý men júrgizý qaǵıdalarynyń» 11-tarmaǵyna sáıkes azamattardy merzimdi áskerı qyzmetke shaqyrý jáne olardyń ás­kerge shaqyrý pýnktterine kelýi týraly habardar etýdi turǵylyqty jeri boıynsha jer­gilikti áskerı basqarý organdarynyń laýazymdy adamdary, kentterde, aýyldarda (selolarda), aýyldyq (selolyq) okrýgterde jergilikti atqarýshy organdar arqyly sha­qyrtý qaǵazymen nemese jumys (oqý) orny boıynsha uıym basshylary qoldaryn qoı­ǵyza otyryp júrgizedi.

Áskerge shaqyrylýshylardyń aýdandyq (qalalyq, oblystyq mańyzy bar qalanyń) áskerge shaqyrý komıssııasyna dáleldi se­bep­tersiz kelmegen, sondaı-aq azamatqa sha­qyr­tý qaǵazyn jeke ózine berý múmkin bol­ma­ǵan barlyq jaǵdaılar týraly qorǵanys isteri jónindegi basqarmalardyń (bólim­der­diń) bastyqtary olardy izdestirý úshin ishki ister organdaryna habarlaıdy. Áskerge sha­qyrý­dan qasaqana jaltarǵan, sondaı-aq aza­mattardyń áskerge shaqyrý pýnktterine ýaq­ty­ly kelýine kedergi keltirgen adamdarǵa jınalǵan materıaldar qoldanystaǵy zań­na­maǵa sáıkes olardy jaýapkershilikke tartý úshin tıisti organdarǵa tapsyrylady.

Azamattardyń áskerge shaqyrý pýnktte­ri­ne barmaýynyń dáleldi sebepterine kelsek, olar mynalar:

- eńbekke jaramdylyǵynan aıyrylýǵa baı­lanysty naýqastanýy nemese jara­qattanýy;

- basqa adamnyń kómegine muqtaj, tolyq memlekettik qamtamasyz etýmen qamtyl­ma­ǵan, Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda olarmen birge nemese bólek turatyn jaqyn týystary nemese zań boıynsha otbasy mú­shelerin asyraýǵa mindetti basqa da adamdar bolmaǵan kezde áskerge shaqyrylýshy adam tarapynan kútimdi talap etetin jaqyn týy­synyń qaıtys bolýy nemese naýqastanýy;

- azamattyń jeke óziniń kelý múmkin­digi­nen aıyrǵan tabıǵı nemese tehnogendik sı­pattaǵy tótenshe jaǵdaılar (jer silkinisi, sel, qar kóshkini, sý tasqyny, órt jáne bas­qalar) bolyp tanylady.

Kelmeý sebepteri qujat túrinde rastalýǵa tıis.

– Bıylǵy jylǵy jańalyqtardyń biri – bul áskerge shaqyrylýshylardyńmin­detti túrde narkotest tapsyrýy bolyp otyr. Osy jańa úrdistińqajettiligi qan­sha? Áskerge shaqyrýǵa deıin esirtki qol­danǵan jas áskerıqyzmetke bara ala ma?

– Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2005 jylǵy 29 qarashadaǵy Jarlyǵymen bekitilgen «2006-2014 jyldardaǵy narkomanııa jáne narkobıznespen kúres strategııasyna», Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2012 jylǵy 7 tamyzdaǵy №1029 qaýly­sy­men bekitilgen «Áskerı-dárigerlik saraptama júrgizý qaǵıdalaryna», «2009-2011 jyldar­daǵy Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy narkomanııa jáne narkobıznespen kúres baǵdar­la­masyna» sáıkes áskerge shaqyrý jasyndaǵy azamattardy áskerı qyzmetke jaramdy­ly­ǵyn anyqtaý úshin medısınalyq tekserýden ótkizgen kezde narkotestileý júrgiziledi. Esirtki qoldanatyn áskerge shaqyrylý­shy­lar áskerı qyzmetke jiberilmeıdi jáne emdelýi tıis.

– Qarýly Kúshterimizdi aralas tásil­men jasaqtaýdyń qajettigi nede?

– 20 jyl ishinde elimiz sekildi Qarýly Kúshterimiz de damydy, basqa elderdiń ásker­leri­men terezesi teńesti. Jaýyngerlik da­ıyndyq jetildirilip, áskerı tehnıka men qarý-jaraqtyń zamanaýı jańa úlgilerimen jaraq­tanyp, jaýyngerlik ázirliktiń deńgeıi joǵa­rylady. Qarýly Kúshterimizdiń kelbeti de ózgerýde – yqsham, utqyr jáne kásibı­lenýde. Qarýly Kúshterimizdi, basqa ásker­lerimiz ben áskerı quralymdarymyzdy jeke qurammen jasaqtaýda da oń ózgerister az emes.

Izraıl, Soltústik Koreıa jáne basqa da elder sııaqty bizdiń elimizde de jalpyǵa birdeı áskerı mindettilik negizinde azamattar áskerı qyzmetke shaqyrý jolymen alynady. AQSh, Germanııa, Ulybrıtanııa, Fransııa, Belgııa, Nıderlandtar, Irlandııa jáne basqa elderde áskerdi erikti túrde kelisim-shart boıynsha jasaqtaý bar. Grekııa, Danııa, Shvesııa, Norvegııa, Fınlıandııa, Portýgalııa, Italııa, Polsha, Chehııa, Vengrııa, Slovakııa, Túrkııa, Rýmynııa, Bolgarııa, Belorýssııa, О́zbekstan, Qyrǵyzstan jáne taǵy basqa elderde ásker aralas – jalpyǵa birdeı áserı mindettilik týraly zań negizinde jáne áskerı qyzmetke erikti túrde kelisim-shart boıynsha jınaý jolymen jasaqtalady. Al bizdiń Qarýly Kúshterimizde de ásker aralas tásilmen jasaqtalady. Onyń qajettiligi kelesi faktorlarmen baılanysty.

Jyl saıyn Qarýly Kúshterimizge ǵylym men tehnologııanyń jańa jetistikteri engizilýde, qarý-jaraq pen tehnıkanyń jańa túrleri qabyldanýda, al olardy basqarý men qoldaný úshin sarbaz-mamandardy daıyndaý uzaq ýaqytty talap etedi. Osyndaı laýazym­darǵa kelisim-shart boıynsha áskerı qyzmet­shilerdi taǵaıyndaý tıimdirek. Sebebi, keli­sim-shart áskerı qyzmet merzimi úsh jyldan kem emes jáne osy ýaqyt ishinde jaqsy mamandy daıarlaýǵa bolady. Ol qymbat baǵaly tehnıka jáne qarý-jaraq túrinde jaýynger­lik kezekshilik atqara alady, sonymen birge, oǵan sapaly tehnıkalyq qyzmet kórsete biledi. Osy sebepti, Qarýly Kúshterimizdiń belgili bir bóligin kelisim-shart boıynsha shaqyrylǵan kásibı mamandarmen jasaqtaý asa qajet.

– Áskerı kafedralardy bitirgen jas­tardyń daıyndyq deńgeıin baǵalapber­seńiz. О́ıtkeni, olar leıtenant ataǵyn ás­kerde qyzmet atqarmastan,úıiniń ma­ńaıynda júrip te ala beredi ǵoı.

– Áýeli aıtylǵan kontıngent áskerı kafedrada eki jyldan kem emes ýaqyt oqıdy. Kafedrany bitirgennen keıin dalalyq jıyndardan ótedi, óz biliktiligin is júzinde shyńdaıdy. Sońynan emtıhan tapsyrady.

– Jaqsy jaýynger bolý úshin sarbaz qandaı qasıetterge ıe bolýy kerek?

– Aldymen – jaqsy dene daıyndyǵy, qajetti bilim deńgeıi (joǵaryda aıtylyp ótken), al eń bastysy – óz Otanynyń naǵyz patrıoty bolýy tıis. Sebebi, elin qorǵaǵan azamattyń eńsesi qashanda bıik bolatynyn jastardyń jadynda saqtaǵany jón.

Áńgimelesken

Dastan KENJALIN,

«Egemen Qazaqstan».