Ádebıet • 14 Aqpan, 2019

Ǵylymı fantastıka. Ol oqyrmanǵa qalaı áser etedi?

1980 ret
kórsetildi
2 mın
oqý úshin

Amerıkalyq zertteýshi-ǵalymdar Krıs Galaver men Den Djonsonnyń aıtýynsha, ǵylymı fantastıka adamdardy «aqymaqtandyryp», emosııalyq qabyldaý sezimderin joıady. Olar erikti stýdentterdiń qatysýymen jasalǵan eksperımentten soń osyndaı sheshimge kelgen.

Ǵylymı fantastıka. Ol oqyrmanǵa qalaı áser etedi?

Eksperımentke qatysý­shy­lar­ǵa negizgi qury­ly­my­ birdeı eki túrli ádebı ki­tap usynǵan. Sıýjeti, av­tor­lyq stılıstıka­sy, mátin tyǵyzdyǵy, tipti keıip­­­­ker­ler de birdeı bol­ǵan. Eki shyǵar­ma­nyń aıyr­ma­shy­lyǵy – dekorasııalarynda. Birinshi ki­tap­ta oqıǵa realdy álemde ótedi, ekin­shi­sindegi antýraj ǵylymı fantas­tıkanyń stı­lin­de. Biraq keıip­kerlerdiń qımyl-áreketi, motı­vasııa­lary birdeı bolǵan.

Nátıjesinde ǵylymı fan­tas­­tıkany oqyǵandar keıip­­ker­le­ri­niń is-áreketine tereń mán bermeıtinderi anyq­talady. Ol­ar úshin alań­damaıdy, maq­sat­­ta­ryn túsinbeıdi. Tipti esh­­qan­­daı emo­sııa­lyq áserge de bólenbeıdi. Ǵalymdar mu­ny ǵylymı fantas­tı­kany sal­­maq­ty ádebıet retinde qa­byl­da­maı­tyn stereotıppen baılanys­tyrady. Sol úshin de ǵy­­ly­mı fantastıka oqyr­man sezi­mine aralasa almaıdy dep túıgen.

Jaqynda Arman Álmen­bet­tiń «Berekeli bız­nes­­tiń syry» kitaby­nyń tusaý­ke­se­rinde bilim berýdiń jańa modelin zerttep júrgen Saıasat Nurbek qyzyq derek aıtty. Onyń aıtýynsha, Qytaıda sońǵy on jylda ǵylymı fantastıkany jappaı oqı bastaǵan jáne oqýǵa resmı ruqsat bergen. Oǵan deıin ol janrdaǵy kitaptardy oqýǵa tyıym salynypty. Qy­taı­lyq ınjenerler álemde qandaı tehnıka shyqsa da sony aınytpaı kóshire alady eken. Biraq ózderi jańa nárse oılap tabýǵa qabiletsiz bolyp shyǵady. Al Batys, Ame­rıka ınjenerleri ǵyly­mı­ ındýstrııanyń bıigine shyq­qan. Qytaılar sonyń sebe­bin izdegende, Batys, Amerı­ka ınjenerleri kitapty, ási­r­e­se ǵylymı fantastıkany qat­ty oqıtyn bolyp shyǵady. So­­dan beri olar da ǵylymı fan­tas­­tıkaǵa jańa jol ashqan. Qa­zir Qytaı kıno naryǵynda da ǵylymı fantastıkanyń ele­ment­te­ri aralasqan fılm­der kóptep shyǵyp jatqan kórinedi.

Baǵashar TURSYNBAIULY,

«Egemen Qazaqstan»

Sońǵy jańalyqtar

Ulttyq mamandyqtar transformasııasy ortalyǵy qurylady

Jasandy ıntellekt • Búgin, 12:42