Eskirgen ataýlar ózgertilip jatyr
Qaraǵaılar kómkergen, tamyljyǵan tabıǵaty bar Besqaraǵaı aýdany oblystaǵy onomastıkalyq máselesi tolyq sheshimin tappaǵan aýdandardyń qatarynan sanalady. Aýdandaǵy 10 aýyldyq okrýgtiń úsheýiniń (Glýhovka, Kanonerka, Kishi Vladımırovka), 28 eldi mekenniń (Cheremýshka, Mostık, Lesnoı, Grachı, Krıvınka, Staraıa Krepost, Steklıanka, Belokamenka) 8-iniń áli kúnge deıin oryssha atalyp kele jatqany baspasóz betinde jıi syn sadaǵyna ilinip júr. Desek te, aýdan ákimdigi bul tarapta tıisti jumystardy qolǵa alyp jatqandyqtaryn aıtady. Aýdandyq ishki saıasat, mádenıet jáne tilderdi damytý bóliminiń bergen málimetterine súıensek, sońǵy 7 jylda aýdandaǵy aýyldar men kóshelerdiń ataýlary qazaqshalanyp, Besqaraǵaı, Jetijar, Ernazar, Qaraǵaıly, Qarabas aýyldary burynǵy tarıhı ataýlaryna ıe bolypty. «Aýdanymyzdaǵy 28 eldi mekenniń 18-i – qazaqsha. 2018 jyly Begen, Krıvınka, Qara-Myrza, Qarabas, О́ndiris, Qaraǵaıly aýyldaryndaǵy kóshe ataýlary ózgertildi. Byltyr ıdeologııalyq turǵydan eskirgen 30 kósheniń 10-yna jańa ataý berildi. Taǵy da 12 kósheniń atyn aýystyrý boıynsha qujattar oblystyq onomastıkalyq komıssııanyń qaraýyna jiberildi. 8 kósheni qaıta ataý boıynsha tıisti jumystar halyq sanaǵynan keıin júrgiziledi. Aýdandaǵy 21 mekteptiń 8-i qazaqsha, 13-i oryssha atalady. Qazirgi ýaqytta Boras orta mektep-balabaqshasyna, Úlken Vladımırovka, Semııar jáne Sosnovka orta mektepterine at berý jóninde tıisti jumystar qolǵa alynýda», deıdi bólim basshysy Ásemgúl Qaltaeva.
Aýdandyq «Besqaraǵaı tynysy» gazetiniń bas redaktory, jýrnalıst Asylbek Qojahmetov Besqaraǵaı aýdanynyń 90 jyldyǵyna oraı shyǵarylǵan «Jemisti jyldar» atty kitabynda joǵaryda biz keltirgen Belokamenka aýyly kezinde Aqtas, Cheremýshka − Qıyq, Mostık − Kópir, Kanonerka − Qanaıyr (Teńiz) dep atalǵanyn sóz etedi. «Kanonerka degen ataýdyń túp-tórkini Qanaıyr batyr esiminen shyǵatyn sekildi. Qanaıyr urpaqtary Qydyraly, Sherhan, Baımuryn, Ersaıyn Borsyqbaevtardyń atymen atalatyn eldi mekender okrýgte qazir de bar. Sondyqtan kelimsekter Qanaıyr qoryǵyn ózderiniń tiline yńǵaıly bolǵan soń Kanoner dep ataýy da múmkin. Al Ýaq Qanaıyr batyrdyń kezinde bolǵan Qos qudyq, Qyzylaǵash degen jer ataýlary áli de bar. Qos qudyqty qazdyrǵan da – Qanaıyr batyr. Eki qudyqtan shyqqan sý boı bermeı aqyry qosylyp, qalyń oıpatty toltyryp, Teńiz atalǵanyn búgingi orta býyndaǵylar biledi» dep jazady A.Qojahmetov. Endeshe, Cheremýshka, Mostık, Belokamenka, Kanonerka ataýlaryn osy derekterge súıene otyryp, nege qalpyna keltirmeske?!
«Ákimder jıi aýyspasa eken»
Redaksııaǵa joldaǵan hatynda besqaraǵaılyq aqsaqaldar aýdanda sońǵy 5 jylda 4 ákim aýysqanyn, olar nebári eki jylǵa jeter-jetpes ýaqytta basqa aýdanǵa ákim bolyp ketip, óz josparlaryn tolyq júzege asyra almaı qalatynyn, munyń jergilikti halyqqa da óz áserin tıgizetinine alańdaýshylyǵyn bildiripti. Besqaraǵaıǵa barǵan saparymyzda Bashkól aýyldyq okrýginiń ardagerler keńesiniń tóraǵasy Beksultan Jeksenaevpen jolyqqanymyzda osy jaıtty alǵa tartty. «Besqaraǵaı – tabıǵaty tamyljyǵan, aýyl sharýashylyǵy jaqsy damyǵan, týrızmdi órkendetýge qolaıly aýdan ǵoı. Bálkim, sodan ba eken, aýdan basshylary jıi aýysady. Qazirgi aýdan ákimi Dáýlet Batyrbaev 2017 jyldyń jeltoqsan aıynda bizge ákim bolyp taǵaıyndaldy. Qolynan kelgenshe aýdan ıgiligi úshin jumys istep jatyr. Byltyr aýdanymyzdyń 90 jyldyǵyn oıdaǵydaı atap óttik. Mereıtoıǵa Reseıdiń kórshiles Mıhaılovka, Pavlodar oblysynyń Lebıaji aýdandarynyń delegasııalary shaqyrylyp, ǵylymı konferensııaǵa oblys ákiminiń orynbasary Á.Núsipova qatysty. Shara aıasynda 1932-1933 jyldary asharshylyqta qasiret shekken, 1937-1938 jyldary repressııaǵa ushyraǵan, Uly Otan soǵysynda óz ómirlerin qıǵan jáne elge oralyp týǵan jerleriniń damýyna úlesterin qosqan maıdangerler, tyl jáne eńbek ardagerlerine quran baǵyshtalyp, aýdan kásipkerleriniń kómegimen kúrdeli jóndeýden ótken meshit ashyldy», deıdi aqsaqal.
Jumys demekshi, búginde Besqaraǵaı aýdanynda túıini tarqamaǵan, aýdan ákiminiń tikeleı aralasýyn kútip otyrǵan ózekti máseleler de joq emes. Ortalyq sý júıesiniń joqtyǵy, avtobekettiń qajettigi, jumyssyzdyq sekildi bul máselelerdi aýdan turǵyndary jaqynda oblys ákimi Danıal Ahmetovtiń qatysýymen ótken aýdan ákimi D.Batyrbaevtyń esepti kezdesýinde aıtqan bolatyn. Aımaq basshysy ortalyq sý júıesin ornatý úshin áýeli jobalyq-smetalyq qujattar ázirleý kerektigin, tıisti qarjy sodan keıin bólinetindigin tilge tıek etip, 2019 jyly aýdanǵa 500 mıllıon teńge kóleminde qarajat qarastyrylatynyn jetkizgen-di. Naqtyraq aıtsaq, 250 mıllıon teńge jataqhana qurylysyn salýǵa, 80 mıllıon teńge joldardy jóndeýge, 50 mıllıon teńge aýdan ortalyǵyn abattandyrýǵa jáne joldardy asfalttaýǵa, 120 mıllıon teńge jergilikti kolledjdi jabdyqtaýǵa jumsalmaq.
Azamat QASYM,
«Egemen Qazaqstan»
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Besqaraǵaı aýdany
