Jamanshyń krateri zertteýshilerdiń aıtýy boıynsha, bul shamamen 700 – 100000 jyl buryn aspannan túsken kraterdiń orny. Dıametri – 5,5shaqyrym, tereńdigi 700 metr bolady. Kezinde bul jerge shóp shyqpaıtyn, mal barmaıtyn bolǵannan soń, el «Jaman shyń» dep atap ketken desedi.
Árıne, júz myńdaǵan jyldar burynǵy «jara» jazylyp, meteorıt qulaǵan jerdegi alyp shuńqyr birte-birte tegistelip tirshilik ıeleri emin-erkin kelip ketetin bolǵan. Degenmen, este joq eski zamandaǵy ǵalamat apattyń izi áli de saqtalǵan. Sondyqtan mamandar bul jerdi týrıstik orynǵa aınaldyrýdy oılastyrǵan. Jamanshyń 2008 jyldan bastap ishki týrızmniń bir baǵyty retinde aıryqshalanady. Sondyqtan respýblıkalyq mańyzy bar tabıǵat eskertkishi bolyp, «Qazaqstannyń kıeli jerleri geografııasy» jobasyna engen. Negizi «Jamanshyń» krateri Yrǵyz aýdanynyń ortalyǵynan ońtústik batysqa qaraı 40 shaqyrym jerge túskenin anyqtap otyr.1937-1939 jyldary munda A. Iаnshın men V.Vahrameev esimdi ǵalymdar zertteý júrgizip, palezoı dáýirine tán túzilisterdi anyqtady. Atalmysh dáýirge tán túzilister basqa aımaqtarda qazir jerdiń tereń qabatynda bolsa, al munda jerdiń ústinde san túrli boljamdarǵa túrtki bolady. Sondyqtan bul jerde zertteýler úzbeı jalǵasyp keledi. Alaıda tek 1975-1976 jyldary P.Florenskıı jetekshilik etken zertteý jumystary nátıjesinde ǵana Jamanshyńnyń jarylystan paıda bolǵandyǵy dáleldendi.
Bir qyzyǵy, bul jerden tabylǵan tektıtterge ırgızıtter, jamanshıtter degen ataý berilgen. Jergilikti geolog Iаroslav Boıko tapsyrǵan tektıt-ırgızıtter kolleksııasy qazirgi kúni Aqtóbe oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıinde tur.
Saparbaı PARMANQUL,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
