Shetelde sottalǵandar az emes
Elimizdiń 2525 azamatyna halyqaralyq jáne memleketaralyq izdeý jarııalanǵan. Qylmysqa kúdikti nemese sottalǵan bul azamattardy ustaý men elge qaıtarý tek halyqaralyq kelisimderdiń negizinde júzege asyrylady.
Sonymen qatar qazirgideı barys-kelister kóbeıgen ýaqytta shetelge shyǵatyn azamattarymyzdyń jáne bizdiń elge keletin sheteldikterdiń quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý da mańyzdy mindetterdiń biri.
Senattyń jalpy otyrysynda Qazaqstan men Iordanııa arasyndaǵy birqatar quqyqtyq qujattardy ratıfıkasııalaıtyn zań jobalaryn qaraý barysynda senator Vladımır Volkov Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń 2018 jylǵy 1 qazandaǵy derekterine súıene otyryp jetkizgen málimetterge qaraǵanda, elimizge 195 elden 6,8 mln sheteldik azamat kelgen. Demek, mundaı saparlar arasynda isti bolyp, túrli quqyq buzýshylyqtar men qylmys jasaıtyndardyń bolýy joqqa shyǵarylmaıdy.
V.Volkovtyń aıtýynsha, resmı statıstıka boıynsha qazirgi kezde Qazaqstannyń 947 azamaty shetelde sotty bolǵan. Al bizdiń elde 1169 sheteldik azamat sottalǵan. Demek, elimizden syrtqa shyǵýshylar da, elge kelýshiler de artqan saıyn quqyqtyq táýekelder de eselene túsedi. Al jat jerde isti bolǵan azamattardyń quqyqtyq kómekke muqtaj bolatyndyǵy aıtpasa da túsinikti.
Osy oraıda, elimizdiń Iordanııamen aradaǵy ózara quqyqtyq kómek, adamdardy ustap berý jáne sottalǵan adamdardy berý týraly kelisimderdi ratıfıkasııalaýǵa arnalǵan zań jobalary boıynsha Senatta baıandama jasaǵan Bas prokýrordyń orynbasary Andreı Lýkın qos memlekettiń qorǵanys ónerkásibi, farmasevtıka, aýyl sharýashylyǵy jáne energetıka salalaryndaǵy baılanysy jaqsy jolǵa qoıylǵandyǵyn atap ótti. Sondaı-aq 2006 jyldan beri saýda-ekonomıkalyq, ǵylymı-tehnıkalyq qarym-qatynastar boıynsha Qazaqstan-Iordanııa úkimetaralyq komıssııasy jumys isteıdi. Al 2007 jyly birlesken iskerlik Keńes qurylǵan. Byltyr elimizge Iordanııadan ártúrli maqsattarmen 616 adam kelgen.
Senat ratıfıkasııalaǵan kelisimderge 2017 jyly qarasha aıynda Iordanııa Koroliniń elimizge sapary aıasynda qol qoıylǵan.
– Bul kelisimderde quqyq qorǵaý organdarynyń talaptary, sharttary jáne septesýden bas tartýdyń sebepteri naqtylanǵan, – dedi A.Lýkın.
Jalpy, bul qujattarda qylmysqa qarsy kúrestiń halyqaralyq talaptary tolyq saqtalǵan.
Damý jolyndaǵy yntymaqtastyq
Jalpy otyrysta Májilis maquldaǵan «Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymyna múshe memleketterdiń aqparattyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý salasyndaǵy yntymaqtastyǵy týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zańynyń jobasy da qaraldy.
Zań jobasy normalaryna sáıkes taraptar memleketaralyq yntymaqtastyq jáne aqparattyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý salasyndaǵy vedomstvoaralyq ózara is-qımyldy nyǵaıtý negizinde UQShU-ǵa múshe memleketterdiń aqparattyq qaýipsizdigi júıesin odan ári damytýdy qamtamasyz etedi, yntymaqtastyqtyń quqyqtyq negizderin qalyptastyrý jáne halyqaralyq quqyqtyq bazany jetildirý boıynsha birlesip kúsh jumsaıdy, sondaı-aq aqparattyq qaýipsizdik qaterlerine birlese den qoıýdyń praktıkalyq tetikterin qalyptastyrýǵa járdemdesedi.
Senatorlar, sondaı-aq Májilis maquldaǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Belarýs Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy ónerkásiptiń qorǵanys salalary uıymdarynyń óndiristik jáne ǵylymı-tehnıkalyq kooperasııasy týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn da qabyldady.
Bul qujat boıynsha baıandama jasaǵan Qorǵanys jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstriniń orynbasary Amanııaz Erjanov: «Kelisimniń negizgi maqsaty – eki eldiń qorǵanys ónerkásibi kásiporyndaryna memlekettik qoldaý kórsete otyryp, ózara tıimdi yntymaqtastyqty damytý. Kelisimdi ratıfıkasııalaý – eksporttaý jáne ımporttaý operasııalary kezinde týyndaıtyn negizgi ákimshilik kedergilerdi sheshýge yqpal etedi. Bul turǵyda ákelinetin áskerı ónimdi lısenzııalaýdan bosatady jáne olardy jetkizý merzimderin qysqartady», – dedi.
Onyń aıtýynsha, eki el arasynda ǵylymı-tehnıkalyq yntymaqtastyq aıasynda qarý-jaraq pen áskerı tehnıkanyń jańa túrin jasaýda birlesken ǵylymı zertteýler júrgiziledi, sondaı-aq qoldanystaǵy tehnıkany jańǵyrtý sharalary eskerilgen.
Senatorlardyń saýaldaryna berilgen jaýaptardan belgili bolǵandaı, elimiz memlekettik qorǵanys tapsyrysy aıasynda Belarýsten tikeleı áskerı tehnıka satyp alyp jatqan joq. Alaıda brondy tehnıkany, avıasııalyq tehnıkany jóndeý sharalary eskerilgen. Al bizdiń tarapymyzdan atalǵan memleketke zeńbirek pen onyń quramdas bólikteri jetkizilýde.
Jalpy otyrys barysynda dástúrli depýtattyq saýaldaryn joldaǵan senatorlar Narıman Tóreǵalıev elimizdegi teatrlardyń jas ártisterine jan-jaqty qoldaý kórsetý, Álimjan Qurtaev ál-Farabıdiń 1150 jyldyq mereıtoıyna arnalǵan is-sharalardy uıymdastyrý men ótkizý, Olga Perepechına kásipkerlik maqsatta qoldanylatyn nysandarǵa salyq salý, Erbolat Muqaev Batys Qazaqstan oblysyndaǵy avtokólik joldaryn jóndeý jáne Edil Mamytbekov otandyq sırk ónerin damytýǵa baılanysty másele kóterdi.
Serik ÁBDIBEK,
«Egemen Qazaqstan»
