– Bıyl 27 aqpanda «Nur Otan» partııasynyń kezekti XVIII sezi ótedi. О́zińiz basqaryp otyrǵan joǵary oqý ornynda partııanyń talaptary men alǵa qoıǵan mindetterin oryndaý maqsatynda qandaı aýqymdy is-sharalar atqarylýda?
– Eldegi turaqtylyqty, áleýmettik kelisimdi, ekonomıkalyq jańarý men rýhanı jańǵyrýdy basty nazarda ustap kele jatqan kóshbasshy partııa qurylǵan kúnnen bastap qazaqstandyqtardyń ál-aýqatyn kóterýge mol múmkindik jasap, ult múddesine aıanbaı qyzmet etýde.
«Nur Otan» partııasy bılik pen halyqtyń arasyna altyn kópir bolyp, túsinistik dıalogyn ornatty. Aldaǵy sezde de elimiz úshin oń ózgerister kóp bolatynyna senimdimiz. Qazaqstan bolashaqta álemniń ozyq 30 memleketiniń qataryna enýge tıis. Qazirgi kezde álemde adamdardyń ál-aýqaty men tolyq damýy úshin jaǵdaı jasaý tásilderin jappaı qaıta paıymdaý júrip jatyr. Zaman ózgerip, soǵan saı jańa talaptar qoıylýda. Osy baǵytta Elbasy bastamasymen «Ál-aýqattyq qoǵam: onjyldyqtyń 10 maqsaty» atty «Nur Otan» partııasynyń 2030 jylǵa deıingi baǵdarlamasy qabyldanyp, iske qosyldy. Atalǵan mańyzdy maqsattardy júzege asyrýǵa partııa músheleri ǵana emes, barsha qazaqstandyqtar atsalysýy kerek. Bizdiń oqý orny da bul máseleni sheshýde shet qalyp otyrǵan joq.
Bizdiń maqsatymyz – aýyldan kelgen jastarǵa zamanaýı bilim berip qana qoımaı, olardy kásibı maman retinde daıyndaý, el men jerdiń qasıetin baǵalaıtyn tulǵa retinde qalyptastyrý. Qazirgi kezeńde ýnıversıtettegi oqý men tárbıe jumysyn Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty mazmuny tereń maqalasyndaǵy tujyrymdardy negizge ala otyryp qaıtadan qarastyrdyq. Memleket basshysy atap ótkendeı, «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy – «Nur Otan» partııasynyń qazirgi ıdeologııalyq jumysynyń negizgi platformasyna aınaldy. Osyǵan baılanysty Elbasy usynǵan «Qazaqstandaǵy 100 jańa esim», «Qazaqstannyń kıeli jerleriniń geografııasy», «Týǵan jer» t.b. jobalaryn júzege asyrýda jastardyń úlesi mol bolý kerektigine mán berip kelemiz.
2018 jyldyń qortyndysy boıynsha bizdiń bastaýysh partııa uıymy Astana qalasynda ótken bastaýysh partııa uıymdarynyń respýblıkalyq forýmynda úzdik dep tanylyp, «О́rleý» nomınasııasymen marapattaldy. Jýyrda ǵana «Nur Otan» partııasy Almaty qalalyq fılıalynyń kezekten tys ótken HHIII konferensııasynda bıyl mektep bitirýshi 3 oqýshyǵa Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıtetiniń oqý grantyn alýǵa quqyq beretin arnaıy sertıfıkat tabys etildi.
Elbasy halyqqa arnaǵan kezekti Joldaýynda el ekonomıkasyn nyǵaıtý jáne halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý baǵytynda jańa mindetter qoıdy. Joldaýda aıtylǵan on mindettiń biri – halyqty qoljetimdi baspanamen qamtý máselesi. Bizdiń ujym úshin de bul ózekti másele. «Nur Otan» partııasynyń tikeleı qoldaýymen sońǵy jyldary memlekettik turǵyn úı baǵdarlamalary boıynsha ýnıversıtettiń 185 qyzmetkeri men jas mamandary páter alýǵa qol jetkizdi. Bul – ýnıversıtettiń partııamen birlesip atqaryp otyrǵan ıgi jumystarynyń bir parasy ǵana.
О́tken jyly ýnıversıtet Qazaqstannyń joǵarǵy oqý oryndarynyń arasynda birinshi bolyp «Nazarbaev bilim jáne ǵylym ortalyǵyn» ashty. Maqsat – elimizdiń Tuńǵysh Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń ómirlik qaǵıdasy men jasampaz ıdeıasyn paıdalaný arqyly jastardy áleýmettendirý jáne jan-jaqty kóshbasshy retinde tárbıeleý.
– Osy ortalyqtardyń maqsaty men ýnıversıtettiń rýhanı tynysy týraly aıta ketseńiz.
– «Tarıhty tulǵalar jasaıdy» degen qaǵıdaǵa súıensek, memleketimizdiń jańa tarıhy Elbasy esimimen tyǵyz baılanysty. Ǵalamdyq deńgeıdegi kemeńger tulǵaǵa tán kóregendik qasıetterge ıe «Nazarbaev fenomeni» ár qazaqstandyqqa úlgi-ónege. Ult kóshbasshysy qalyptastyrǵan qazaqstandyq patrıotızm rýhynyń qaınar kózi osy qubylystan bastalady. Bul ortalyqta jastarymyz kóshbasshylyq qasıetterdiń alǵysharttaryn meńgerip, shyǵarmashylyq ónerge úırenip, Elbasy kitaptaryn oqyp, kórkem jáne derekti fılmderdi birge kórip, mazmunyna taldaý jasap, túrli pikirtalas, kezdesýler ótkizýdi dástúrge aınaldyrǵan. Ortalyq – «Meniń Prezıdentim», «Elbasy kitaphanasy», «Taza álem», «Dostyq» stýdenttik assambleıasy dep atalatyn tórt zaldan turady.
Ýnıversıtet búginde elordamyzdaǵy «QR Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy kitaphanasymen» rýhanı, áriptestik qarym-qatynas ornatqan. Qazirgi kezde jańa kitaphanamyzdyń qorynda Elbasynyń eń tańdaýly kitaptarynyń 1500-den astam danasy jınaqtalǵan. Bul – biz úshin, bilimge umtylǵan belsendi jastarymyz úshin úlken olja.
«Iаdrolyq qarýsyz álem» qaǵıdasyn ustanyp, dúnıejúziniń aldynda jappaı qyryp-joıatyn ıadrolyq qarýdan birinshi bolyp bas tartqan Elbasy beıbitshilik pen tatýlyqtyń eren úlgisin kórsetip keledi. Osy oraıda ýnıversıtetimizde Prezıdent ıdeıasynan týyndaǵan «Taza álem» ǵylymı-tanymdyq ortalyqtyń bólimi jumys isteıdi.
Stýdenttik «Dostyq» assambleıasy «Nur Otan» partııasymen, «Jas Otan» jastar qanatymen, Elbasynyń dostyq, tatýlyq, toleranttylyq qaǵıdalaryn ustanady. Ol Almaty qalasyndaǵy 38 ulttyq etno-mádenı birlestiktermen tyǵyz baılanys ornatyp, ýnıversıtette halyqtardyń etnografııasynan, tarıhynan, mádenıetinen, sharýashylyǵy men dástúr-saltynan maǵlumattar beretin birden-bir murajaı-kórme jumys isteıdi.
«Jastar jyly» aıasynda ýnıversıtet jaqynda M.Áýezov atyndaǵy akademııalyq drama teatrynda «Nur Otan» partııasynyń qoldaýymen, ulttyq etno-mádenı birlestiktermen birge «Bir shańyraq astynda» atty «Dostyq festıvalin» ótkizdi. Bul sharaǵa Almaty qalasynyń joǵary oqý oryndarynyń ókilderi, ǵylym men mádenıet qaıratkerleri, stýdent jastar qatysty.
Oqý ornyndaǵy tárbıe jumystarynyń bir baǵyty – jastardy halyqqa belgili, ataqty tulǵalar arqyly tárbıeleý. Osy baǵytta 2004 jyly ýnıversıtet janynan qurylǵan O.Súleımenov atyndaǵy Áleýmettik-gýmanıtarlyq bilim berý jáne tárbıe ınstıtýty jumys isteıdi. Sonymen qatar aýylsharýashylyq óndirisi men ǵylymynyń órkendeýine ólsheýsiz úles qosqan eńbek erleriniń galereıasy da jastarymyzdyń tanymyn keńeıtýde. Bıken Rımova atyndaǵy qyz balalarǵa arnalǵan «Ádep», Baýyrjan Momyshuly atyndaǵy uldarǵa arnalǵan «Qaryz ben paryz» klýbtarynyń da jas urpaq tárbıesinde mańyzy zor. Jastarymyz Oktıabr Jarylǵapov atyndaǵy voleıbol jáne Tımýr Segizbaev atyndaǵy fýtbol klýbtarynda, ustaz-ǵalymdarymyz arnaıy sport keshenderinde salamatty ómir saltyn qalyptastyrýda.
Memleket basshysy elimizde Qazaqstan halqy Assambleıasyn qurý arqyly «Bereke basy − birlikte» degen halyq danalyǵyn qasterlep, halyqtar arasyndaǵy ózara kelisim men dostyq qarym-qatynasty bekemdeı túsýde. Osy Assambleıa 2004 jyly ashylǵan ýnıversıtettiń «Dostyq» stýdenttik Assambleıasynyń quryltaıshysy. Bul − úlken senim, jastar úshin mártebe jáne tárbıe ózegi.
Halyqtar birligin nyǵaıtyp, olardyń ózara qarym-qatynasyn patrıottyq turǵyda qalyptastyrý maqsatynda 27 ulttyń jastary ýnıversıtettegi 10 oqý ǵımaratynda bilim alyp, 12 stýdentter úıinde aýyzbirshilikte birge turady. Barlyq tárbıelik máni bar sharalardy stýdentter ózderi uıymdastyryp, júrgizip, erekshe belsendilikpen qatysady.
Oqý ornymyzdaǵy «Jas Otan» jastar qanaty júıeli túrde áleýmettik qoldaýdy qajet etetin stýdentterge jan-jaqty kómek kórsetip, qarttar úıleri men balalar úılerinde qaıyrymdylyq sharalaryn ótkizip, ýnıversıtet ardagerlerin qamqorlyǵyna alyp keledi.
Búginde bizdiń ýnıversıtetke, onyń ishinde «Nazarbaev bilim jáne ǵylym ortalyǵyna» arnaıy kelýshiler sany kún saıyn artýda. Belgilegen keste boıynsha bul ortalyqtarǵa Almaty qalasy men basqa aımaqtardaǵy joǵary oqý oryndary stýdentteri men mektep oqýshylary erekshe qyzyǵýshylyq tanytyp, júıeli túrde kelýde. Ýnıversıtetke kelýshi sheteldik qonaqtar da ortalyq jumysymen tanysyp, úlken áser alyp qaıtady.
Qazirgi ýaqytta Almaty oblysyndaǵy Tuńǵysh Prezıdent murajaıyna mazmundas bolatyn ulttyq tarıhı-tanymdyq ortalyq ashylýda. Bul «Nazarbaev bilim jáne ǵylym ortalyǵynyń» jańa bólimi. Onda Uly dala tarıhy men ulttyq qundylyqtar qamtylatyn bolady. Osynyń bári búgingi jastar «ulttyq kod» pen túp-tamyryn bilýi úshin iske asyrylyp otyrǵan ıgi sharalar.
– Jýyrda ǵana «Jastar jyly» aıasynda «Jas ǵalymdardyń otandyq agroónerkásiptik kesheniniń ındýstrıaldy-ınnovasııalyq damýyna úlesi» atty kezekti Halyqaralyq forýmyn ótkizdińizder. Osy ıgi bastama jóninde tarqatyp aıtyp berseńiz.
– Bul – memleket tarapynan jastardy qoldaýǵa baǵyttalǵan mańyzdy qadam. Táýelsizdik rýhymen ósip kele jatqan búgingi jas býyn elimizdiń erteńgi úmiti, senimdi tiregi. Osy oraıda, ýnıversıtetimizde bilim alýshylardyń 90%-y – respýblıkamyzdyń ár aımaǵynan kelgen aýyl jastary ekenin basa aıtqym keledi.
Ýnıversıtet uıymdastyrǵan Jas ǵalymdar forýmynyń maqsaty – Qazaqstannyń agrarlyq ǵylymy men agroónerkásiptik kesheniniń mańyzdy mindetterin sheshýde jas ǵalymdardyń shyǵarmashylyq belsendiligin damytý jáne ıntellektýaldy kúshterin biriktirý. Forýmda jas ǵalymdar ósimdik, mal sharýashylyǵyndaǵy agroınnovasııa, tabıǵı resýrstardy basqarý, jańa tehnologııalar jáne agrotehnıkalyq qondyrǵylardy paıdalaný, aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndeý tehnologııasy, veterınarııa, jasyl ekonomıka, sý resýrstaryn basqarý, taǵy basqa baǵyttar boıynsha tájirıbe almasty. Bul forýmda sheteldiń sarapshy-ǵalymdary ýnıversıtettegi Agrobıznes-ınkýbatordyń jas ǵalymdary daıyndaǵan 80-nen astam start-up jobalarymen tanysyp, oń baǵasyn berdi. Osy forýmmen qatar ýnıversıtette dástúrli «Halyqaralyq qysqy mektep-2019» óz jumysyn bastady. Eki apta boıy ótetin Qysqy mektep jumysyna álemniń 10 memleketi jáne Qazaqstannyń 14 aımaqtyq joǵary oqý oryndarynan 300-den asa jas ǵalym qatysýda.
Atalǵan ǵylymı sharalar stýdentterimizdiń bilimin tereńdetip, álemdik ǵylymı keńistikke jol ashatyny sózsiz. Maqsatty túrde júrgizilgen osyndaı jumystardyń nátıjesinde ótken jyly QR Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy qory janyndaǵy ǵylym jónindegi keńes uıymdastyrǵan halyqaralyq konferensııa aıasynda «QazUAÝ jas ǵalymdarynyń keńesi» respýblıka boıynsha eń úzdik dep tanyldy. Sońǵy 3 jyldy alatyn bolsaq, jas zertteýshilerimiz 100 myńnan 500 myńǵa deıingi aqshalaı syıaqy alyp, júldeli oryndardy ıelenip keledi. Bizdiń stýdentterimiz ǵylymı jobalardyń «Science Slam – Almaty» respýblıkalyq konkýrsynda birinshi oryndy ıelendi. 2018 jyldyń qazanynda «Jasyl el» jastar eńbek jasaqtarynyń XIV respýblıkalyq sletinde ýnıversıtetimiz elimizdiń «Úzdik joǵary oqý orny» atandy.
– Memleket agrarlyq salaǵa jańa mindetter júktep otyr. Osy mindetterdi iske asyrý úshin bilikti, bilimdi mamandar qajet. Alaıda, aýylǵa qazirgi jas mamandar kóp bara bermeıdi. Bul máseleniń sebebi nede?
– Elbasy bul máseleni «Nur Otan» partııasy Saıası keńesiniń keńeıtilgen otyrysynda da atap ótken. Búginde Qazaqstan boıynsha úsh jetekshi agrarlyq joǵary oqý ornynda tek agrarlyq mamandyqtarda 7,5 myń bala bilim alady. Sonyń 70%-y Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıtetinde oqıdy. Aýylǵa jas mamandardyń tartylmaýynyń sebebi – sońǵy jyldary agrarlyq mamandyqtarda oqıtyn qyz balalardyń kóptigi. Mysaly, ýnıversıtetimizde keıbir aýylsharýashylyq mamandyqtary boıynsha bilim alatyndardyń jalpy sanyna shaqqanda – 68% qyzdar. Er balalardyń basym bóligi 9 synyptan keıin kolledjge túsip, biraz bóligi ásker qataryna shaqyrylyp, joǵary bilimdi keıin ıgerýlerine týra keledi. Alaıda, áskerden keıin oqyǵysy keletinder UBT tapsyrǵanda kóp jaǵdaıda tómen baldyq kórsetkishpen oqýǵa qabyldanbaı qalyp jatady. Sondyqtan, ásker qatarynan oralǵan jastarǵa agrarlyq sala boıynsha oqýǵa tapsyrǵanda birqatar jeńildikter qarastyrylýy tıis dep esepteımiz. Atap aıtqanda, kolledj bitirgen er balalar, áskerden kelgen, óndiriste 3 jyldan astam eńbek ótili bar jastar 50 ball jınaǵanda konkýrssyz qabyldanýy tıis. Osy máseleni bizdiń ujym kóp jyldan beri kóterip, tıisti organdarǵa birneshe ret usynys joldadyq.
Osy ıgilikti is-sharalardyń barlyǵy – jastarymyzdyń kemel keleshegin qalyptastyrýǵa negizdelgen. Bul baǵytta ýnıversıtet memleket júktegen mindetter men «Nur Otan» partııasy qoıyp otyrǵan jańa talaptardy tıimdi iske asyra bermek.
Áńgimelesken Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan»
