Memleket basshysy eń aldymen osy olqylyqtyń ornyn toltyrýǵa tyrysty, sóıtip qajetti qarajat pen tehnıkalyq múmkindikterdi izdestire bildi. Bul jóninde Prezıdent «О́mir ótkelderi» atty kitabynda bylaı degen eken: «El ekonomıkasy alǵa basyp, qýattanǵan kezde tup-týra jarty trıllıon aqsha bóldik te, 1200 shaqyrymdyq jol saldyq. Bul san aıtýǵa ǵana ońaı. Saqyldaǵan sary aıaz ben aptap ystyqta ár shaqyrym turmaq, ár metrge shpal tósep, rels salý óte qıyn sharýa. Biz sony jasadyq».
Memleket basshysynyń aıtyp otyrǵan ýaqyty eki myń jyldyqtyń toǵysyna sáıkes keledi. Bul egemendi el atanǵanymyzǵa on jyldan sál asyp bara jatqan kezeń edi. Dál osy tusta elimizdiń shyǵysynda «Aqsý – Degeleń» temir joly paıdalanýǵa berilse, elimizdiń batysynda el-jurt «Hromtaý – Altynsarın» temir jolynyń ıgiligin kóre bastady. Jýrnalıst retinde keıingi atalǵan asa iri strategııalyq nysan qurylysynyń júrý barysyn birneshe ret kózben kórip, 2,5 jylǵa sozylǵan temir jol qurylysy aıaqtalǵan kezde osy jasampaz oqıǵaǵa kýá bolýdyń sáti tústi.
Búginde Memleket basshysynyń bastamasymen júzege asqan ǵasyr qurylysy derlik ataýǵa ıe asa aýqymdy joba jóninde kókeıde saqtalǵan birqatar jaıttar men derekterdi oqyrmandar nazaryna usynǵandy jón kórdim. Sala mamandary men sarapshylary 400 shaqyrymdy jalǵaıtyn óte iri kólemdegi magıstral qurylysy kem degende bes jylǵa josparlanatynyn málimdeıdi. Al Prezıdent belgilegen meje − eki-úsh jyl. Atalǵan qurylystyń kúrdeliligi sonda, Hromtaýdan asqannan keıin Muǵaljar taýynyń silemderi bastalady. Budan keıin temir jol salýshylar birneshe ózender men kólderdi jáne qaraǵan men shilik ósken qula dúzdi kesip ótýge tıisti. Onyń ústine tek temir jol emes, onyń boıynda ondaǵan kópirler men stansalar jáne beketter salynǵanyn eskersek, ýaqyt jaǵynan utýdyń ózi ońaı is emes ekeni birden kórinedi. Sondaı-aq Altynsarınge shyǵatyn joldyń bastaýynda poıyz quramyn 40 gradýs órge súıreıtin kúrdeli ýchaskeler bar. Salynǵan joldyń buralań bolýy da sondyqtan. Áıtpese teplovozǵa salmaq túsedi. Sóz joq, taý men tasty jaryp jol tóseý qolbaılaý týǵyzady. «Hromtaý – Altynsarın» temir joly qurylysymen tanysý barysynda kózimiz aıqyn jetken jaıt – onyń syrt adam bile bermeıtin ıirimderi, qyrlary men syrlary mol ekeni. Sebebi temir jol kúnde salyna bermeıdi. Sırek ári belgili bir óńirde tek bir ret salynady.
Jýrnalıstik issapar kezinde jobalaýshylardyń basqosýyna kýá bolyp, osynda aıtylǵan óndiristik usynystar men pikirlerge qulaq túrgenim bar. Sonda esimde qalǵany «Yrǵyz» stansasyn salý jobasy biraz talas-tartys týǵyzǵany. О́ıtkeni ony jobalaý kezinde mamandar jergilikti jerdiń jaǵdaıy men ereksheligin eskermepti. Iаǵnı, ár eki-úsh jyl aralyǵynda bul mańda kóktemde úlken kól paıda bolady eken. Onyń Bógetkól dep atalýy da sodan shyǵar. Osyǵan qatysty beketti qaı tustan salý kerektigi jóninde ártúrli usynys aıtyldy. Bir toqtamǵa kelý qıyn soqty. Osyndaı ekiudaı pikirlerdi muqııat tyńdap, saralaǵannan keıin osy istiń basy-qasynda júrgen sol kezdegi Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstriniń birinshi orynbasary Qabıbolla Jaqypov búkil jaýapkershilikti ózine alyp, kartaǵa óz qolymen ózgeris engizip, ońtaıly da sátti shuǵyl sheshim qabyldaı bildi. Budan keıin tehnıkalyq poıyz júre bastap, temir jol qurylysynyń júgi ájeptáýir jeńildep sala berdi. Iаǵnı, kóliktiń bul túri jol qurylysyna qajetti júkti túıe sııaqty ózi arqalap jetkize bastady. Jumystyń eń aýyry – 2,5 mıllıon tekshe metr topyraqty úıý bolǵan sekildi. Kelesi jyly onyń mólsheri 3,5 mıllıon tekshe metr bolǵanyn bildik. 14 jyl buryn «Hromtaý – Altynsarın» temir jol qurylysynyń aıaqtalýyna baılanysty túıisý de osy jerde boldy.
Onyń ashylý rásimine osy úlken jobanyń bas ıesi, Prezıdent Nursultan Nazarbaev qatysyp, sóz sóıledi. Osy arada atalǵan temir jol qurylysy jalań emes, keshendi áleýmettik sıpattaǵy qurylys bolǵanyn aıtýǵa tıispiz. Aıtalyq, Áıteke bı aýdanynda jańa strategııalyq nysannyń iske qosylýyna oraı 800 adam jańa jumys ornymen qamtyldy. Sońǵy jyldary munda temir jol deposy salyndy.
Temir jol – ómirdi qozǵalysqa keltiretin, oǵan jańasha ár men nár beretin qýatty qurylym. Bul rette qulan jortsa, tuıaǵy tozatyn, qyran ushsa, qanaty talatyn ushy-qıyrsyz dala ózgeshe bir túr men kelbetke engeni, osy arqyly aýdan ınfraqurylymy túbirimen ózgerdi. Eki myńynshy jyldardyń bas kezinde «Hromtaý − Altynsarın» temir joly qurylysyna 30 mıllard teńge bólingen eken. Sol kezdiń ólsheminde munyń ózi bir oblystyń jyldyq bıýdjetiniń mólsheri ekenin aıtsaq ta jetkilikti shyǵar.
14 jyl buryn tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaevtyń eki jaqtan bastalǵan temir jol qurylysynyń túıisýi kezinde aıtqan sarabdal sózi áli kúnge deıin oı-sanamda jańǵyryp turǵandaı. Memleket basshysynyń aıtýynsha, «Hromtaý − Altynsarın» temir jolynsyz birde-bir memlekettik baǵdarlamany, sonyń ishinde turǵyn úı qurylysy men agrarlyq máseleni jáne ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamalaryn oıdaǵydaı júzege asyrý múmkin emes.
Munyń mánisi mynada, degen bolatyn Nursultan Ábishuly, buryn Qazaqstannyń óz ishinde júk tasymaldaý úshin poıyzdarǵa Reseıdiń shekaralas óńirleri arqyly júrýge týra keletin. Endi bulaı bolmaıdy. О́ıtkeni jańa jol, birinshiden, elimizdiń ortalyǵy men shyǵysyn jalǵastyrsa, ekinshiden, ortalyq pen batystyń arasyn jaqyndata túsedi. Bul joba soltústik jáne ortalyq oblystardan azyq-túlik ónimderin batys jaqqa tikeleı tasymaldaı alady. Onyń ústine jańa temir jol boıyndaǵy mys, nıkel, temir rýdasy sekildi jańa ken oryndaryn ıgerý úshin mol múmkindik jasaldy. Sondaı-aq jańa temir jol jolaýshylardyń jolda júrý ýaqytyn ájeptáýir qysqartty.
«Hromtaý − Altynsarın» temir jolynyń iske qosylýy arqyly kórshi memleketke kiriptarlyqtan, Reseı kedenshileri men shekarashylary aldynda saǵattap ýaqyt joǵaltýdan qutyldyq. Júk poıyzyn aıtpaǵanda, Astanaǵa jolaýshylar poıyzy týra tartady. Onyń ústine ǵasyr qurylysy Aqtóbe jáne Qostanaı oblystaryndaǵy alty aýdannyń áleýmettik-ekonomıkalyq problemalarynyń sheshilýine yqpalyn tıgizdi.
Túptep kelgende, munyń bári tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaevtyń elge tıgizgen shapaǵaty.
Amanqos ORYNǴALIULY,
Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi
AQTО́BE
