Dárigerlerge zárýlik

Senbi, 25 tamyz 2012 5:58

Qaraǵandy aımaǵynda aıryqsha seziledi
Sońǵy jyldarda óndiristi óńirde de densaýlyq saqtaý salasy kúrt ózgeriske endi. Qala­larda, aýdan ortalyqtarynda ishi-syrty jarqyraǵan aýrýhanalar men emhanalar paıda bolyp, turǵyndar arasynda syrqat­tardyń aldyn alý jáne emdeýdiń osy zamanǵy qyzmeti qalyp­tasty. Mundaı jaǵymdy quby­lysty moıyndamaýǵa bolmaıdy. Alaıda jaǵdaı birjola jaqsa­ryp ketti deý artyǵyraq bolar edi. Medısınalyq mekemeler jańa jabdyqtarmen barynsha jasaqtalyp, eń izgi iske qarym-qabilet arttyrylyp jatsa da ótkende de sheshimin tabýy qıyn bolǵan, búginde de sol qalpyn­daǵy mynadaı másele áli kún tártibinen túser emes.

Senbi, 25 tamyz 2012 5:58

Qaraǵandy aımaǵynda aıryqsha seziledi
Sońǵy jyldarda óndiristi óńirde de densaýlyq saqtaý salasy kúrt ózgeriske endi. Qala­larda, aýdan ortalyqtarynda ishi-syrty jarqyraǵan aýrýhanalar men emhanalar paıda bolyp, turǵyndar arasynda syrqat­tardyń aldyn alý jáne emdeýdiń osy zamanǵy qyzmeti qalyp­tasty. Mundaı jaǵymdy quby­lysty moıyndamaýǵa bolmaıdy. Alaıda jaǵdaı birjola jaqsa­ryp ketti deý artyǵyraq bolar edi. Medısınalyq mekemeler jańa jabdyqtarmen barynsha jasaqtalyp, eń izgi iske qarym-qabilet arttyrylyp jatsa da ótkende de sheshimin tabýy qıyn bolǵan, búginde de sol qalpyn­daǵy mynadaı másele áli kún tártibinen túser emes. Ol ne delin­gende, bilikti dárigerler jáne orta býyn mamandarǵa zárýlik qaıdan da aldan shyǵa­tynyn aıtar edik. Bir ózinen jylyna 450 túlek ushatyn, sonyń 230-y oblysta qalatyn medısı­nalyq ýnıversıteti, 4 arnaýly kolledji bar aımaq qajetti kadr­dy tolyqtaı qamtamasyz etýge qol jetkizbeı keledi.

Osy oraıda derekter ne deı­di? Oǵan súıene sóz sabaqtasaq, óńir densaýlyq saqtaý salasynda 5 myń dáriger, 10 myńǵa tarta kishi medısınalyq qyzmetker eńbek etedi. Bul halqynyń sany 1,5 mıllıonnan asatyn aımaqqa jetkilikti me degen oıǵa kelsek, jetkiliksiz sanalady. 10 myń turǵynǵa shaqqanda ortasha eseppen 35 ǵana mamannan kelýi qa­lyptylyq deńgeıden tómen ekeni ekonomıkalyq ta, áleýettik te ja­ǵynan myqty ólkege jaraspaıtyn jaı demeske bolmaıdy. Al ol orta quramdy eseptemegende, oblys boıynsha 371 dáriger je­tispeýin baıqatady. Sonyń ishin­de resmı málimetke qara­ǵanda, selolyq jerler 41-ine zárý. Áıtkenmen, osy sońǵy derekke kúmánimiz bar. Eger tek Qarqa­raly jaǵy 14-in kózi tórt bolyp kútip otyrsa, basqa 8 aýdanǵa qa­jettisi budan kem soǵady deı al­maısyz. Munyń ózi olarǵa júk­temelerdi eriksiz arttyrýǵa áke­lip soǵýda. Ju­mys aýqymy­nyń ul­ǵaıýyna baılanysty asy­ǵýly, sharshaýly dárigerden sapaly qyz­­­met, jyly qa­baq kúte almaısyz, árıne. Medı­sınalyq jáne far­ma­sevtıkalyq baqylaý jónin­degi oblystyq departamentke keıingi kezde tur­ǵyndar tarapynan qyzmet sapasyna ók­pe-renishtiń jıi túsýi sonyń bir aıǵaǵy deýge bolady.
Maqalany jazý ústinde oıǵa oralmaı qoımaı otyr. Sonaý jyldarda Qarajal qalasyndaǵy aýrýhanada otashy, onkolog, rent­genolog, otolarıngolog, kardıolog, terapevt, pedıatr dári­ger­­ler jetispeýin bilýshi edik, búginde odan saıyn azaımasa óspegen. Bos oryndardy toltyrý úshin oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasyna jylma-jyl tapsyrys túsirilip jatady. Biraq sol boıynsha kelýshiler ilýde-bireý. Onyń ózinde az ýaqyttan soń taıyp otyrady. Amaldary ne, syrqatqa shaldyqqandar Jez­qazǵan álde Qaraǵandydaǵy emhanalarda tekserilýge májbúr, árkez solaı qaraı sabylyp jatady. Mundaı jaǵdaıdy balqash­tyqtar da basynan keshirýde. Birde osy baǵyttaǵy poezǵa min­genimizde saparlastarymyzdyń birazy Qaraǵandydaǵy onko­lo­gııalyq ortalyqqa qaralýǵa, aýrýlaryn anyqtaýǵa kelip-qaıtyp bara jatyr eken. 70 myńnan as­tam turǵyny bar qaladaǵy jal­ǵyz-jalqy onkolog kimge je­tedi?! Al munda qaterli dertten úrkýshiler jyldan-jylǵa kóp. Qorshaǵan ortanyń shamadan tys lastanýy kesapatty órshitip barady. Sonda da onkologııalyq bólimshe qurý oılastyrylmaýy túsiniksiz. Jáırem, Shahtınsk, Saran qalalary men Shahan, Aqadyr, Aqsý-Aıýly kentterin­degi aýrýhanalardyń kúıinishti jaı-kúıi qashan túzeleri belgisiz.
Budan úsh-tórt jyl buryn Qarqaralyda ne qajettiniń bá­rimen jasaqtalǵan ǵajaıyp me­dısınalyq keshen paıdalanýǵa berilgende «Shirkin, endi jas mamandar qatarymyzdy tolyqty­ryp jatsa, tipten tamasha bolar edi» dep aıtylǵan tilekterdi umyta qoıǵan joqpyz. Jaqynda surastyrsaq ókinishke qaraı, aıtylǵan kúıinde qalypty. Áli 12 dáriger jetispeıdi. Egindi­bulaq pen Qaraǵaılydaǵy aýrýhanalar tym bolmasa 1-2-ýi kelip qosylsa aspanǵa bórik laqtyr­maq. Qarqaralydaǵy shetelderden qyrýar qarjyǵa satyp alynyp, ornatylǵan sońǵy úlgidegi qondyrǵylardyń ıgilikke jaratylýynan, bos turýy jıi. О́ıt­keni tilin biletin mamandar birde bar, birde joq. Botaqara ken­tindegi aýrýhana da bir qaraǵanda ishi-syrty jarqyraǵan-aq. Alaıda atalǵan másele saldarynan qyzmettiń barlyq túri kórse­tilýge qol qysqa. Kıevka kentin­degi medısınalyq keshende de osyndaı jaı. Onyń ústine bu­ryn emhana bolǵan japsarlas bir jaq bóligine aýdandyq ádilet, muraǵat bólimderi, turǵyndarǵa qyzmet kórsetý ortalyǵy qosaq­tasyp ornalasyp alypty. Soǵan baılanysty naýqastardy qabyl­daý, jatyn bólmeleri, emdeý júrgiziletin oryndar tarylǵan. Birneshe jyldan beri bir búıir­den túıilgen joǵarydaǵy meke­melerdiń ázirge basqa jerge aýysar túrleri kórinbeıdi.
Biz qaı jer bolsyn, dáriger­lerge zárý ekenin eske saldyq. Al endi bul másele málimsiz emes, sondyqtan sonyń sheshimi tabylýyna azamattyq turǵyda yntaly bolýǵa tıis jas mamandar sózimizdiń bastapqy tusynda tuspaldaǵanymyzdaı jyl saıyn arnaýly oqýdy az bitirip jatpaıdy. Taǵy da salystyryp qa­raıyq. Mysal úshin Qaraǵandy memlekettik medısına ýnıver­sıtetinen bıyl 230 túlek qanat qaqqany aıtyldy. Ár jylda osyn­daı. Sonda da aǵa áriptes­teri qatary tolyqpaq taıaý kez kórinbeıdi. Bosa-bolmasyn aýyl jaqqa barýǵa nıet etýshiler tipti sırek. Kóterme aqy tóleý, retine qaraı qıyndyqsyz baspanaly qylý, áıtpese jeńildik nesıe berý arqyly kómektesý sııaqtyly qamqorlyq qushaǵy ashyq bol­ǵanymen-aq onsha aıaq basylmaıdy. Aldynda aýdandyq ákimdik­ter men oqý orny jáne nıettili tulǵa arasynda jasalǵan shartqa kelisýshiler artynan aınyp shy­ǵa keledi. «Maǵan taǵy qandaı jeńildikter, kepildikter bar» dep shaqyrylǵan jaqqa barý-barmaýdy buldaıtyn áreketter kezdesedi. Ásili, qoıylǵan sharttar saqtalýyn, ýádeni pármendi talap etýdi kúsheıtý qajet pe, qalaı degende de shara erejesi qataıtylýy kerektigi tur.
Osyndaıda qalaısha oıǵa oral­masqa. Kezinde jas kadrlar eńbek jolyn kóp rette aýyldan bas­tap, shyńdalys ushtaýshy edi ǵoı. Osy Qaraǵandy dárigerler mek­tebiniń alǵashqy qarlyǵashta­rynan akademıkke kóterilgen Tóregeldi Sharmanov, Ǵabdolla Qulqybaev, ataqty «Alataý», «Oqjetpes» saýyǵý oryndary­nyń burynǵy dırektory Ábil­hakim Aqmýrzın, belgili onkolog, QR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty Qanı Musylmanbekov, qala berdi qazirgi Densaýlyq saq­taý mınıstri Salıdat Qaıyr­bekova birleri Ulytaý­daǵy, Ja­ńaarqadaǵy, Jezqazǵan­daǵy, Nu­radaǵy aýyldyq aýrýhanalardan óskenin izbasarlary biler me eken. Mine, el aldyndaǵy paryz pen qalaǵan mamandyq sharapatyn eń qajetti ortaǵa arnaý­dyń kóz aldaryndaǵy úlgisi qandaı deseńizshi. Biliktilikti, kásibı­likti beriktiretin, qıyndyqty jeńe bilýdi úıretetin, syrqat­tarǵa degen jan jylylyǵyn keńeıtetin mun­daı úlken mektepten ótý – bile bil­genge kó­ńilge túıer qymbat sabaq, boıdy qaıratar qaırat emes pe?
Adamnyń saýlyǵy qashannan qoǵamnyń baılyǵy sanalǵan. Memleket basshysy qoıǵan min­dettiń biri – densaýlyq saqtaýdy jańǵyrtý jáne salamatty ómir saltyn damytý. Sol ıgilikti isti jarastyrý men jalyndatý ja­ýap­­kershiligin, basym salmaǵyn jas dárigerler kótere, úlesine ala túsedi, qoǵam múddesi, jurt tilegi túsiniledi, bul máseleniń túıinin ózderi sheshýge qulshy­nady degen úmit aqtalyp jatsa, jaǵymdysy sol kópshilikkke.
Aıqyn NESIPBAI,
«Egemen Qazaqstan».
Qaraǵandy.