Birde...
Baqytjan Momyshuly kelinimiz Anardy kelgen kúnnen bastap-aq erkelep júrýge, erkin sóıleýge daǵdylandyrǵan edi. Sol Anar Bákeńniń jas kezindegi sýretterin kórip otyryp:
– Papa, ózińiz sondaı kórikti ári «gorodskoı paren» bola turyp, aýylda ósken bir japyraq mamaǵa qalaı úılenip júrsiz? – deıdi ylǵı Bákeńniń sózin sóıleıtin ádetimen.
– Oı, balam-aı, qalaı deriń bar ma, asyl magıntke tot basqan temir de jabysyp qalady ǵoı, – dep Bákeń taǵy da taban astynan jaýap tapty.
***
8 naýryz kúni balalarym túske deıin ne zvondamady, ne kele qoımady. Ánsheıinde erteńgilikte aldymen quttyqtap ketetin inim Kamal da tym-tyrys. Osynyń bári qosylyp burq etip ashýlanyp bárin syrtynan sybap jatyrmyn. Bákeń kelip basý aıtqan boldy, tyńdap jatqan men joqpyn. Qolym – iste, aýzym – sózde, tipti Bákeńe de bir-eki túıdek «lebizimdi» arnap jiberdim.
Bir shamada qarasam, qasymda eshkim joq, ózimmen-ózim daýryǵyp tur ekenmin. Bir kese sýyq sýdy kenezem keýip qalǵandaı simirgen soń baryp sabama tústim. «Búlingen eshteńe joq, sonshama shańym kóteriletindeı ne boldy maǵan» dep álgindegi qylyǵyma uıalyp-aq qaldym. Sodan Bákeńniń bólmesine mop-momaqan keıipte keldim de:
– Balpaq, keshirshi meni, aıaq astynan ashýlanyp saǵan da birdeńe aıtyp saldym-aý deımin. Renjimeshi, – dep qıyla ótindim.
– Mamasy, men renjigen joqpyn. Bárin túsinemin, kóktemde, kúzde «bireýlerdiń» aýrýy qozatynyn bilemin ǵoı, –degeni.
***
Baqytjannyń jambas súıegine jasalǵan jetinshi jolǵy operasııa aýyr boldy. Burynǵylary da jeńil bolmaıtyn, árqaısysy eki-úsh saǵatqa sozylatyn. Bul jolǵysynda asyl metaldardyń qospasynan arnaıy jasalǵan jambas pen jilikti biriktirý úshin bekitilgen burandaly shegeni (shýrýp, bolt) aldy. Ol baqandaı alty jyl denesinde júrdi.
Narkozdan keıin esin jıǵanda dárigerler meni palatasyna ertip apardy. Jýǵan shúberekteı qup-qý bolyp, kózderi munarlanyp, bizge qarady. Dárigerdiń bireýi aıaǵynan alynǵan uzyn shege men ony buraıtyn tetigin qolyna alyp:
– Mine, Báke, aıaǵyńyzdan mynalardy aldyq, – dep ózine kórsetti. Sonda ol nazaryn aýdaryp qarady da, daýysy áreń shyǵıp:
«Quıryǵy joq, jaly joq,
Qulan qalaı kún kórer?
Aıaǵy joq, qoly joq,
Jylan qalaı kún kórer?
Shýrýpy joq, bolty joq,
Bákeń qalaı kún kórer?» – dep ezý tartyp, óz halin ázildegende dárigerdiń kózinen jas shyǵyp ketti.
***
Biz aýylǵa – Jýalyǵa barǵan saıyn Aısha bıbiniń kesenesine burylyp duǵa oqyp ótemiz. Kezekti bir saparymyzda mazarǵa bardyq. Ánsheıinde únemi osynda júretin shyraqshy bul joly kórinbedi. Bákeń ózi Quran oqydy.
О́zimshe qytyǵyna tıip, kózin alaıtaıyn degen oımen ári aqshamdy almaıtyn shyǵar dep, buryn shyraqshyǵa ustatatyn aqshany osy joly Bákeńe usyndym. Ol bolsa:
– Táńir jarylqasyn! Bala-shaǵańnyń qyzyǵyn kór! – dep betin sıpap bata jasady da, aqshany qaltasyna salyp, mashınaǵa qaraı bettedi.
Zeınep AHMETOVA
Zardaby zor «jara»
Osy, paraqor pendeler qyzyq,
Oılary da orasan buzyq.
Aldaryna isiń túsip barsań,
Etetini-aı áýre-sarsań...
Biriniń eki kózi oınap turady,
«О́zi bilip berse!» – dep oılap turady...
Biriniń oń kózi jylap turady,
Sol kózi sýlanyp, surap turady...
Biri jón aıtpaı jekirip,
Sóılemeı durys sheshilip,
Kelgen be dep qur qol,
Qaraıtyny-aı tesilip...
Biri sharýańdy bilip,
Kúlkisi kelmese de kúlip,
Dep turǵany «endi beredi»,
«Yrym» jasamaı tursań,
Sózdi basqa jaqqa bursań,
Berseı degen «belgi» beredi.
Endi biri qara aspandy tóndirip,
Bar úmitińdi sóndirip,
Minez kórsetip, mort ketedi.
«Bul isińiz qıyn!»,
«Buǵan salynǵan tyıym!»,
«Bolmaıdy!» – dep short kesedi.
Biraq...
Biri «áńgimeniń» ashyǵyn aıtady,
Biri «stavkasyn» asyryp aıtady.
Biri jaltaqtap «jasyryp» aıtady,
Biri qashyqtan «qashyryp» aıtady.
Qalaıda alýdyń amaly kóp,
Paraqor mashyqtanǵan «mamany» bop,
Berýge májbúrleıdi,
Bermeseń, «zábirleıdi...».
Zań boıynsha,
Para alǵan da tutylady,
Para bergen de tutylady.
Al, para bergen sormańdaı,
Bir emes, eki ese utylady.
Qaı jetiskennen beredi deısiń, jaı sharýa adam.
Qazybek ÁShIRBEKULY
QYZYLORDA
Moıyndaý
- О́z esebim boıynsha tapqan aqsham ómirimniń sońyna deıin jetedi. Árıne, tek osy aptanyń sońynda dúnıe salsam...
- Keshe jaryq ataýly sónip, eki saǵat boıy ınternetsiz qaldym. Sóıtip amalsyz otbasymmen sóılesip-pikirlesýge týra keldi. Sóıtsem olar óte jaqsy adamdar eken...
- Men áıelime aıtarymdy bir-aq ret aıtamyn! Aıttym bitti – qaıtalaý – tabıǵatymda joq! Odan soń aıtqanymdy qaıtalamaı ózim-aq istep tastaımyn.
- Keshe kúıeýimnen ózim týraly bar shyndyqty estip bildim... Bildim de oǵan janym ashydy! Oıpyrmaı, ol kimmen turyp kelgen-eı?!
Kúlýge bola ma?
«Aspanǵa qaraımyn,
Juldyzdy sanaımyn.
Sol juldyzdyń ishinde,
Sen joqsyń araılym».
Osy óleńdi oqıdy da, bireýler abaısyz yrjıyp kúledi. Nege kúledi? Muńdy ári joq izdegen óleńdi oqyp otyryp uıalmaı kúlýge bola ma? Já, óleńdi taldap, taramdap, ishine úńilip kóreıik.
«Aspanǵa qaraımyn». Dál myna ǵasyrda qaımyqpaı aspanǵa týra qaraý erlikpen para-par. Nege deısiz be? Qazir aspanda ne joq? Aspan áleminiń keńistiginde jerdiń jasandy serikteri, zymyran tasyǵyshtardyń qaldyqtary qalbalaqtap baǵyt-baǵdarsyz qańǵyp júr. Jerge qulap jatqandary taǵy bar. Osy jaqyn jyldarda da Baıqońyrdan ushyrylǵan zymyran tasyǵysh qıqaıyp, qısaıyp baryp omaqasa otqa orandy. Aspanǵa qarap ańyrap turǵanda sonyń biri dál tóbeńnen tússe qaıter ediń?
«Juldyzdy sanaımyn». Ne kóp aspanda juldyz kóp. Al, sanaı ber. Bir, eki, úsh, on myń, júz myń, mıllıon. Arasynda endi sanaıyn dep turǵan juldyzdardyń biri aǵyp, ekinshisi tamyp ketti. Jańylysyp qalyp qaıta sanaıdy. Búkil juldyzdardy sanap shyǵýǵa qansha ýaqyt ketedi deseńshi? Ne degen shydamdylyq, netken tózim. Dál osy jerde basyńa basqasha bir oı keledi. Qazaq jerinde turatyndardyń qanshasynda jumys bar, qanshasynda jumys joq? Qansha januıa baspanasyz? Biz sony sanaı almaı júrgende, júreksinbeı juldyz sanaý ońaı ma?..
«Sol juldyzdyń ishinde,
Sen joqsyń araılym».
Naǵyz qaıǵy-muń dál osy jerden bastalady. Samsaǵan juldyzdyń ishinde onyń juldyzy nege joq? Ol qalaısha joǵaldy. Eger jer betinde joǵalsa túrli oıǵa berilýge bolar edi. Shetelge adam satqyshtar nemese adam urlaǵyshtar onyń kózin qurtty ma deýge bolady . Tipti, bireýler ony soıyp, júregin, búıregin taǵy basqa múshesin satyp, aqshaǵa aınaldyryp jiberdi me dep esiń shyǵady. Qalaı bolǵanda da ony izdeý kerek. Kóńilge bir jubanysh bolatyn jeri, juldyzdyń arasyna pendeler jaıaý da, kóligimen de bara almaıdy. Demek, ol mol qarjyny jymqyryp tyǵylyp qalǵan shyǵar? Bálkim, Aıdyń qalqasyna jasyrynǵan bolar. Interpolǵa tabýǵa kómektes dep jalynsaq qaıtedi? Biraq olar elimizden qyrýar qarjyny alyp ketkenderdi taýyp júr me? Joq, izdegen qurysyn. Bizdiń joǵaltqanymyz kóbeıip bara jatqany qalaı? Izdeısiń, irkilesiń...
Men aljasyp osy óleńge jazylǵan ánniń qaıyrmasyn umytyp qalyppyn. Qalaı edi?
«A, a, a, aı» dep aıtylsa aıqaılaǵany . « O, o, oı» deı salsa oılanbaǵany. Bireýler keıingi jyldarda shyqqan ánderdi qasqaıyp turǵan qazaqqa tartpaǵan deıdi. Qazaq jerinde 130-dan astam ult ókilderi tatý-tátti turady. Bizge tartsyn-tartpasyn sazger án týdyrsa boldy emes pe? Kindigin ózimiz kesemiz.
Oı-bý-ý, tórt jol óleńdi taldaımyn dep qaıda laǵyp kettim. Já, qoıa-qoıaıyn. О́zim shyǵarma jaza almaı júrip, bireýdiń shyǵarmashylyǵynda nem bar, únimdi óshirip, úndemeıin. Túsinip jatqan kim bar?
Júnis QOQYShULY
Almaty oblysy
Nemis ázilderi
Eki mıllıarderdiń áńgimesi.
– Osy kúni baıyǵanym sondaı, búkil álemdi satyp alar shamam bar.
– Solaı de. Biraq, sen keshir, óıtkeni men ony eshkimge sataıyn dep júrgen joqpyn.
***
Eki jylan kezdesip qalyp, degen eken.
– Baýyrym, sen biletin be ediń, men osy ýly jylanmyn ba?
– Bilmeımin. Ony nege suradyń?
– Jańa ǵana tilimdi tistep alyp edim.
***
Birinshi ret ushaqqa mingen qarııa tańdanyp:
– Oıpyrmaı, bıikten adamnyń bári qumyrsqa bop kórinedi eken- aý, á? – depti.
Stıýardessa da ana kisiniń terezesinen tómenge qarap:
– Siz shynynda da qumyrsqa kórip otyrsyz, óıtkeni biz áli ushqan joqpyz, – degen eken.
***
– О́simdikke de jyly-jyly sóıleý kerek. Sonda olar jaqsy ósedi.
– Áıtpese óspeı qoıatyn bolyp tur ǵoı, á? Onda men qazir baraıyn da, aramshópterge aıǵaılap urysaıyn!
***
– Mıýller! – depti apaıy qatqyl únmen. – Seniń dıktantyńda 21 qate jáne partalasyńda qandaı bolsa, sende de týra sondaı. Muny qalaı túsindiresiń?
– Ekeýmizdiń de ustazymyz bireý ǵoı, apaı...
***
Jol jaǵasyn boılaı eki kisi jumys istep keledi. Biri shuńqyr qazsa, ekinshisi ile-shala ony kómip júr. Janynan ótip bara jatqan bireý sebebin surasa:
– Biz aǵash egip júrmiz. Tek qazylǵan shuqyrǵa kóshetti tigetin úshinshimiz búgin syrqattanyp, jumysqa shyqpaı qaldy, – degen jaýap alypty.
Shymshyma shýmaqtar
Molda jabyraıyl
Kúnde ólikten kıim kıse –
«maǵan bergen qudaı ǵoı», – deıdi.
Túnde tamaǵyna júz gramm tıse
«myna báleń ýdaı ǵoı», – deıdi.
Kerminezdi Kerǵaısha
Dúkenine bara qalsańyz:
«Qosh kelipsiz» dep yrjııady.
Qalǵan tıyndy ala qalsańyz –
Bet-aýyzy tyrjııady.
Renish
Áskerden kelgen balasy:
«Zdrastı apa,
Men qazaqsha bilmeıdi», – depti.
Renjigen anasy:
«Balam,
Apań onyńa qaıǵyrmasa, kúlmeıdi», – depti.
Bóken qý
Parkke bıge barǵanda,
Qylmyńdap jasaryp qalady.
Al, jeńgeıge úıge barǵanda,
Beli aýyryp qasaryp qalady.
Musahan ÁBDIHANULY
Almaty oblysy
