Dúbirge toly dúnıe

Juma, 10 aqpan 2012 7:53

Reseı: Bıylǵy saılaý burynǵylardan ózgerek

Bul eldiń ómirinde asa úlken dáýirlik oqıǵa bolǵaly tur – 4 naýryzda prezıdenttik saılaý ótedi. Sol oqıǵaǵa baılanysty naýqannyń sheshýshi kezeńi bastaldy. Úmitkerler saılaý aldyndaǵy úgit-nasıhat jumys­ta­ryna kiristi.
Bıylǵy saı­laý­dyń shyn máninde ereksheligi kóp. El­diń eń joǵary qyz­metinen ketken adam sol laýazymdy qaıta ıemdenýi múmkin. Solaı bol­ǵan jaǵdaıda Reseı tarıhynda Pýtın dáýiri myqtap ornyǵady. Sonan soń halyqtyń saıası bel­sendiligi de qazir aıryqsha kúshti.

Juma, 10 aqpan 2012 7:53

Reseı: Bıylǵy saılaý burynǵylardan ózgerek

Bul eldiń ómirinde asa úlken dáýirlik oqıǵa bolǵaly tur – 4 naýryzda prezıdenttik saılaý ótedi. Sol oqıǵaǵa baılanysty naýqannyń sheshýshi kezeńi bastaldy. Úmitkerler saılaý aldyndaǵy úgit-nasıhat jumys­ta­ryna kiristi.
Bıylǵy saı­laý­dyń shyn máninde ereksheligi kóp. El­diń eń joǵary qyz­metinen ketken adam sol laýazymdy qaıta ıemdenýi múmkin. Solaı bol­ǵan jaǵdaıda Reseı tarıhynda Pýtın dáýiri myqtap ornyǵady. Sonan soń halyqtyń saıası bel­sendiligi de qazir aıryqsha kúshti.

Máskeýdiń túkirik jerge muz bolyp túsetin qaqaǵan aıazynda júz myńnan asatyn halyqtyń mıtın­gilerge shyǵýy kóp jaıdy ań­ǵar­tady. Burynǵydaı tańdalǵan bir adamnyń sońynan ere beretin reseılikter joq qazir. Ár kál­lá­da bir qııal degendeı, árkimniń de óz pikiri, óz tańdaýy bar.
Úgit naýqany endi bastaldy degenmen, prezıdenttik saılaý­dyń kúresi ótken jylǵy kúzdegi parlamenttik saılaýmen qatar júrdi dese de bolady. Bılik partııasy «Edınaıa Rossııaǵa» qarsy kúresti onyń rýhanı basshysy sanalatyn premer-mınıstr Vladımır Pýtınnen bólip qaraýǵa bolmaıtyndaı edi. Sol parla­ment­tik saılaý qorytyndysyna narazy­lyq búginge deıin sozylyp keledi. Sol qarsylyq ak­sııalarynyń ýyty da prezı­dent­tikke basty úmit­kerge baǵyttal­ǵan. «Pýtın, ket!» degen buryn tosyn kórinetin plakattar sherý­lerdiń, mıtıngterdiń «sánine» aınaldy.
Oppozısııanyń belsendiligi de qaı kezdegiden joǵary. Baqy­laý­shy, qadaǵalaýshy oryndar­dyń talaptaryna qaramaı, búgin­gi­deı qa­qaǵan aıazdarda 120 myń adamdy mıtıngige alyp shyǵý sol bel­sen­diliktiń bir kórinisi. Jáne oppo­zı­sııanyń kósemderi men belsen­di­leri bılikti synaýda sóz tańdap jatpaıtyn da bolǵan. Kóshelik de­­mokratııa bul elde asqynyp tur.
Úmitkerler – belgili tulǵa­lar. Árıne, jurttyń kóńilinde júretini aldymen Vladımır Pýtın. Bul saılaýdyń bir erek­she­li­gi de osy adamǵa qa­tysty ekenin joǵa­ryda aıttyq. Onyń osy saılaýǵa qaty­sa­tyny jáne onda­ǵy jeńiske jeteti­nine senimi osydan tórt jyl buryn-aq belgili bolǵan. Týralap aıtp­a­ǵanmen, qazirgi prezıdent Dmıtrıı Medve­dev­­ti óz ornyna saı­laǵandaı bolyp, kelesi saı­laýda qaıtyp alamyn degendeı ısha­ratyn jurttyń bári uqqan. Osynaý eki qaıratkerdiń eldegi joǵary eki qyzmetti ózara ke­lisip ıelengendeı bolǵandary da talaılarǵa unamady, synǵa ushy­rady. Búgin­gi qarsylyqtyń bir ushy da sonda jatyr.
Pýtınniń saılaný múmkindigi barynsha joǵary. Bul jerde onyń qaıratkerliginen buryn, dál qazir Reseı keńistiginde odan bedeldi, saılaýshylardyń kóbi­niń kóńilinen shyǵatyn basqa qaı­ratkerdiń joqtyǵyna nazar aýdar­ǵan jón bolar. Jaqynda Más­keýde ótken Pýtındi jaqtaý­shy 138 myń adam qatysqan mıtıngte sóılegen sheshenderdiń sóz­derinen Reseı ımperııasynyń bedelin kó­te­rý tek sonyń qo­lyn­da ekenin ań­ǵarasyń. Belgili saıasatshy Alek­­­sandr Dýgınniń: «Qym­batty orys adamdary! Ame­­rıkalyq ımperııa álemniń barlyq elderine ústemdik qurǵy­sy keledi», dep qorqytyp alyp, odan keıin: «Tek Reseı, bas­qasy túk te emes!» degen uranyna qulaq asatyndar Pýtınge daýys beredi jáne olar az da emes.
Dál qazir Pýtınge keregi – saı­­­laýshylardyń daýysy. Álem­niń kóp­tegen elderi, belgili qaı­rat­ker­ler Reseıdiń qazirgi syrt­qy saıasatyna aıtarlyqtaı syn aıtady. Oǵan qarap jatqan el basshylyǵy joq. Bárinen de qazir qalyń halyqtyń patrıottyq sezi­min qozdyratyn, sol arqyly olardyń yqylasyn aýdaratyn áreketter, urandar baǵaly.
Basqa úmitkerler týraly aıt­qan­da, olardy sıpattap jatý ar­tyq, bári belgili tulǵalar. Sa­rap­­shylar­dyń kópshiligi Vladımır Pý­­tınniń birinshi týrda-aq jeńe­tinine senimdi. Jaǵdaı ekin­shi tý­r­ǵa aparsa, ondaǵy jeńisti kúmánsiz sanaıdy.

Palestına: Bul kelisim baıandy bolsa ıgi

Palestına avtonomııasyndaǵy únemi qarsylas júre­tin FATH jáne HAMAS uıymdary ótpeli kezeńdegi úkimetti kim basqarýy jóninde kelisimge keldi – ony el basshysy Mahmýd Abbasqa júktedi. Bul jańalyqty álem jurtshylyǵy ártúrli kóńil-kúımen qabyldady.
Biraz jurttyń oǵan selqostaý, tip­ti senimsizdeý qara­ýy da múmkin. Bu­ǵan deıin de avto­nomııadaǵy bul je­tekshi uıymdardyń arasynda talaı ret kelissóz júrip, túrli kelisimder jasalyp jatsa da, sońynda ajyrasyp ketetin. Tipti olardyń arasynda qarýly qaqtyǵys ta bolyp, avtonomııanyń eki aımaqqa bólingeni de belgili. 2007 jyldan beri Gaza sektorynda HAMAS uıymyna birikken radıkal­dyq ıslamıster bılik júrgizse, Batys jaǵalaý FATH uıymyna kiretin baısaldy ıslamısterdiń yqpalynda.
Sóıtse de kelisim degen jaq­sy sóz, jaqsy qadam. Úmitke je­teleıdi. Bólingenniń jamandy­ǵyn olar ózderiniń janymen sezindi dese de bolady. Gaza sektory soǵystan kóz ashpady, saıası da, ekonomıkalyq ta qorshaýda qaldy. Osynaý alaýyzdyq saldarynan eldiń táýelsiz memleket bolýyna jol kesildi.
Eki toptyń arasyndaǵy keli­s­sóz óz elderinde emes, Katar asta­nasy Dohada ótti. Oǵan Palestına ulttyq ákimshiliginiń bas­shysy Mahmýd Abbas pen HAMAS uıymy saıası bıýrosynyń jetekshisi Haled Mashal qatys­ty. Eki jaqtyń da bir-biriniń yń­ǵaıyna jyǵylǵanyn atap aıtqan jón bolar. Buryn HAMAS uıy­myna úkimetti batystyq pıǵyl­da­ǵy Salıam Faııadtyń basqar­ǵa­ny jaqpasa, FATH uıymy HAMAS-tyń Sırııamen baılanysta bolǵanyn unatpaıtyn. Endi ekeýi de bir-biriniń pikirine túsinistikpen qarap, Faııadtyń ornyna Abbastyń ózi úkimetti basqaratyn bolsa, HAMAS Sırııamen baılanysyn toq­tat­­­paq. Sirá bu­ǵan sońǵy kezdegi Sı­­­­rııadaǵy jaǵdaı da yqpal etse kerek.
Eki qaıratker qol qoıǵan deklarasııada úki­met­tiń quramy partııalyq qaǵıdat­pen emes, táýelsiz tehnokrattardan jasaqtalatyny belgilengen. О́t­pe­li úkimet ekonomıkany qal­py­­na keltirýge jaýap beredi, son­­daı-aq elde bolatyn prezı­dent­­tik jáne parlamenttik saı­laý­lardy ótkizýge basshylyq jasaıdy.
Kelisimdi júzege asyrý ońaı bola qoımaıtyndaı. Áli de olar biraz nárseni sheship alý úshin syrt jaqta kezdesetin bolady. Sondaı kezdesýdiń biri 18 aq­pan­da Kaırde ótpek. О́z elderin­de qashan bas qosatyndary belgisiz.
Byltyrǵy jyly Palestına avtonomııasyna táýelsiz memleket mártebesin berý jóninde ha­lyqaralyq aýqymda biraz áńgime boldy. Mahmýd Abbas BUU Bas Assambleıasynda sóılep, bul el­diń táýelsizdigin tanýdy biraz memleket basshylary qoldaǵan. Biraq onyń tolyq qoldaý tappaýynda avtonomııanyń óz ishindegi alaý­yz­dyqtyń áseri bolǵany da anyq. Endi, mine, el ishindegi birlikke negiz qalanǵandaı bolyp otyr.
Biraq mundaı ustanymǵa Izraıl narazy. Endi Palestına basshylyǵymen bir ústeldiń basynda kezdespeımiz. Tek ketise­tin bolamyz. О́ıtkeni, HAMAS – qanquıly uıym, dep málimdedi Abbas úkimetti basqarýǵa keli­si­min bergennen keıin Izraıl premer-mınıstri Bınıamın Netanıahý.
Mamadııar JAQYP.