Dúbirge toly dúnıe

Juma, 16 naýryz 2012 7:04

PREZIDENTTIK ORYN – BIREÝ, ÚMITKERLER – 280

Aldaǵy mamyrda Mysyrda prezıdenttik saılaý ótedi. Onyń úlken saıası belsendilik jaǵdaıynda ótetin túri bar. Naýqannyń alǵashqy kezeńinde-aq bul kúreske qatysýǵa 280 adam tilek bildiripti.

Juma, 16 naýryz 2012 7:04

PREZIDENTTIK ORYN – BIREÝ, ÚMITKERLER – 280

Aldaǵy mamyrda Mysyrda prezıdenttik saılaý ótedi. Onyń úlken saıası belsendilik jaǵdaıynda ótetin túri bar. Naýqannyń alǵashqy kezeńinde-aq bul kúreske qatysýǵa 280 adam tilek bildiripti.

Úmitkerler týraly áńgimeni osy saılaýǵa qatysýdan bas tart­qan adamnan bastaǵymyz ke­lip otyr. Ol – belgili qaıratker, Ha­lyqaralyq atom energııasy jónindegi agent­tik­tiń (MAGATE) burynǵy basshysy, Nobel syılyǵynyń laýreaty Mohammed ál-Baradeı. О́t­ken jyly aq­panda prezıdent Hosnı Mú­bárak taqtan qulaty­lyp, alda prezıdenttik saılaý ótedi degende, alǵashqylardyń biri bolyp, óz kandıdatýrasyn usyn­ǵan da osy ál-Baradeı edi. Jáne el­degi jaǵ­daıǵa belsene qatysty.

Onyń prezıdenttik úshin kúresten bas tartýynyń ózi de sol saıası belsendiliginiń kóri­ni­si dese bolǵandaı. Parla­ment­tik saılaýdy baqylaı otyryp, elde qalyptasqan jaǵdaı­ǵa, áskerı bıliktiń shekten shyq­qan ozbyrlyǵyna narazylyq bil­dirip, prezıdenttik saılaýǵa qatyspaıtynyn málimdedi. «De­mokratııalyq jaǵdaıda ótpeıtin saılaýǵa qatysýǵa meniń arym shydamaıdy», – dedi ol.

Bul jerde ony tolyq qup­taı qoıý da qıyn. Sol demokratııa da kúrespen keledi. Ál-Ba­ra­deı sol parlamenttik saılaý aldynda jańa konstıtýsııany qabyldap, saılaýdy sol boıynsha ótkizýdi usynǵan. Basqalar, ás­kerı bılik aldymen par­la­ment­tik saılaý ótkizip, jańa konstıtý­sııa­ny jańa parlament ázirlesin, de­di. Munda da qı­syn bar edi. Eldiń negizgi zańyn jańa zaman rýhymen saılanǵan parlament ázir­lese, artyq ta emes.

Qalaı degende de, ál-Bara­deıdiń saılaýǵa qatyspaýy bı­lik úshin kúrestegi tartysty bir­shama báseńsitti deýge bolady. Sóıtse de, dál búgingideı re­vo­lıýsııalyq kóńil kúıi sha­ryq­tap tur­ǵan Egıpette bul saı­laý­da kúres qyzýy joǵary bolatyny kúmánsiz. Negizgi kúres Arab memleket­teri lıgasynyń bu­ryn­ǵy bas hatshysy, eldiń bu­rynǵy syrt­qy ister mınıstri bolǵan, arab dú­nıesinde tanymal qaıratker Ámir Musa, byl­tyrǵy revolıý­s­ı­ıalyq alasapyran kezinde qań­tar-naý­ryz ara­ly­ǵynda el úki­metin bas­qarǵan Ahmet Shafık, sondaı-aq budan biraz bu­ryn «Musylman baýyrlar» qozǵaly­sy­nyń bir bas­shysy bolǵan Áb­dil Moneım Ábý ál-Fýtýh arasynda ótedi degen boljam aıtylady.

Ámir Musaǵa sıpattama berý artyqtaý. Ol belgili dáre­je­de Múbárakpen syıyspaǵan qaı­ratker retinde atalady. Bul qa­zir – jaqsy minezdeme. Ahmet Sha­fık keshegi syn saǵatta úl­ken jaýapkershilikti arqalady. Ony áskerı bıliktiń shet­tet­ke­ni belgili. Bul da qazirgi áskerı bı­likke narazylarǵa yqpal etedi. Sońǵy parlamenttik saılaýda ıslamıster, onyń ishinde «Musyl­man baýyrlar» qozǵa­ly­sy úlken jeńiske jetti. Pr­e­zı­denttik saılaýda da olar ál-Fýtýhqa biraz daýys jınap bere alady.

Arab dúnıesindegi jetekshi el – Egıpette bılik tizginin us­taý­dyń jaýapkershiligi úlken. Onyń eldiń ózi úshin ǵana emes, halyq­ara­lyq ta mańyzy bar. Burynǵy bılik tusynda AQSh bul elge jyl saıyn júıeli túr­de qomaqty kólemde qarjylaı kómek berip turdy. Olar bul elden alda da ajyraı qoımas. О́z qolaıyna keletin qaıratkerge qol­daý kórse­ter. Ony qalaı júzege asyrýdy amerıkalyqtar jaqsy biledi.

LÝKAShENKONYŃ SО́ZI DE, ÁREKETI DE ÁRQAShAN ÁZIR

Eýroodaq pen Belorýssııa arasyndaǵy qarym-qatynas barǵan saıyn shıelenise túsetin túri bar. EO-nyń Shet elder isi jáne qaýipsizdik saıasaty jónindegi joǵarǵy ókili Ketrın Eshtonnyń keńsesi bul másele 26 naýryzda Syrtqy ister mınıstrleri keńesinde taǵy da talqylanatynyn habarlady.

Batys elderi­niń, olardyń basyn qosyp otyr­ǵan Eý­roodaqtyń Belo­rýs­sııaǵa kóz­qa­rasy qıǵash. Oǵan belgili dárejede Belarýs basshy­sy­nyń shart-purttaý minezi bi­raz úles qosqan. Batystyń bas­qaǵa, ásirese Shy­ǵys­qa aqyl aıt­qysy kelip tura­dy. Biz­deg­i­deı bolyńdar, bizdiń tár­ti­bi­miz­di qabyldańdar deıdi. Ár eldiń óz mentalıteti, ǵasyr­lar boıy qalyptasqan ádet-dás­túri bar­ly­ǵyn eskergisi kelmeıdi. Brıý­s­seldiń mundaı órkókirek­tigin keıbir elder, olardyń basshylary tyńdaıdy da qoıady, al Belorýssııa prezıdenti Aleksandr Lýkashenko tyńdap qoıa salmaı, qatqyl jaýap qatatyny bar.

Brıýssel Mınskige bul elde adam quqy buzylady, dık­ta­torlyq tártip qalyptasqan degen aıyp taǵady. Bul, ásirese, saı­laýǵa baılanysty kóp aıtylady. Prezıdent Aleksandr Lý­ka­shen­ko, basqa jerlerdegi­deı, ne aıtsam da, ne istesem de óz erkim dep, artyq-aýys syn aıt­qanǵa da, orynsyz qarsylyq sharalaryn ótkizgenge de kón­beı­di.

О́z kezeginde Eýroodaq ta bi­raz qadamǵa bardy. Sonyń bi­ri – adam quqyn buzýǵa belsendi qa­tysty degen Belorýssııanyń bi­raz adamdaryn «qara tizimge» en­giz­di. Olar­ǵa Eýropa elderine ki­rý­ge tyıym salynǵan. Ja­qyn­ǵa deıin olardyń sany 210 bol­sa, endi olarǵa 21 adam qosyldy – 19 sot, 2 kúsh qu­ry­lymynyń adam­da­ry. Sonymen bir­­­ge, Belorýssııany aıyptaǵan pikir naý­qany júrdi.

Taǵy da Lýkashenko jaýapsyz qal­mady. О́zin «dık­tator» dep aıyptaǵan Ger­manııa Syrt­qy ister mınıstri Gıdo Vestervellege onyń dástúrge qaı­shy ne­kede ekenin bet­ke basyp, «gemoseksýalıst bol­­ǵan­nan dıktator bolǵan jaq­syraq», dep jaýap berdi. Pol­shanyń óz eliniń jerin basyp alý qara nıeti bar­lyǵyn aıtty. О́z elinen Pol­sha­nyń elshisin jáne Eýro­odaq­tyń ókilin qýyp jiberdi.

Mundaı áreketterden keıin Eýroodaq «qara tizimin» taǵy da uzartty. Oǵan eldiń bıznes­men­deri, Lýkashenkomen jaqyn qa­ty­nastaǵy adamdar qosyldy.

Mınsk buǵan da jaýap bolatynyn eskertti. Bas prokýra­tý­ra­nyń basqarma bastyǵy Pavel Rodıonov shet memleketterdi Be­lo­rýssııaǵa qarsy ekonomı­ka­lyq sanksııa qoldanýǵa sha­qyr­ǵan oppozısıonerlerge qyl­mys­­tyq jaza qoldaný múmkin­digi bar­lyǵyn aıtyp otyr. Shet elder oppozı­sıo­nerlerdiń sha­qy­rýyna qulaq asar bolsa, bul Belorýs­sııa­ǵa eko­no­mı­kalyq zııan tıgize­di. Bul – qyl­mys degen sóz. Osy­ǵan baılanysty bul elde de tizim jasalypty. Onda 108 adam bar eken. Olar­dyń elden shyǵýyna tyıym salynbaq.

Sóıtip, Eýroodaqtyń oppo­zı­­sııa­ǵa kómek berý áreketteri olar­ǵa zııan bolyp tııýi ábden múmkin eken. Muny A.Lýkashen­konyń sózi­nen de ańǵarýǵa bol­ǵandaı. «Biz olardyń sanksııa­lyq sharalar deı­tinine qatań qaraımyz. Biz ózimizdi qurmet­teýge májbúr­leı­miz», dedi ol.

Kinálasýǵa qashan da jeleý ta­bylady. Al kinálasýdan paıda tabyla qoıýy ekitalaı.

Mamadııar JAQYP.