«Qazaqstannyń turǵyndaryna onkologııalyq kómek kórsetý densaýlyq saqtaý júıesiniń negizgi baǵdarlamalyq qujattarynda aıqyndalatyn memlekettik saıasattyń basty baǵyty bolyp tabylady. 2011-2015 jyldar aralyǵynda Densaýlyq saqtaýdy damytýdyń «Salamatty Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy men QR onkologııalyq kómekti damytýdyń 2012-2016 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasy iske asyryldy. Olardy iske asyrý nátıjesinde ólimdi 100 myń halyqqa shaqqanda 102,4-ten 95,8-ge deıin tómendetýge, erte satyda (I- II satylar) anyqtaýdy 50,1%-dan 53,5%-ǵa deıin jaqsartýǵa qol jetkizildi. 2018 jyldyń qorytyndysy boıynsha Densaýlyq saqtaý salasyn damytýdyń 2016-2019 jyldarǵa arnalǵan «Densaýlyq» memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý sheńberinde ólim kórsetkishin 100 myń halyqqa shaqqanda 92,8-den 80,96-ǵa tómendetý maqsatyna qol jetkizildi. Halyqaralyq sarapshylardyń usynymdaryna sáıkes I-II satylarda erte dıagnostıkalaý kórsetkishi 2016 jyldan bastap sońǵy 3 jyldyń ishinde 21,8%-dan 26,2 %-ǵa deıin artqan 0-I satylarda erte dıagnostıkalaýdyń barynsha sezimtal ındıkatoryna ózgertildi. 2018 jyly 5 jáne odan da kóp jyl ómir súretin pasıentterdiń úlesi 50,2%-dan 51,0 %-ǵa ósti. Onkologııalyq aýrýlarmen kúres jónindegi 2018-2022 jyldarǵa arnalǵan keshendi jospardyń sheńberinde onkologııalyq patologııany anyqtaýdy arttyrýǵa jáne erte dıagnostıkalaýǵa baǵyttalǵan is-sharalar iske asyrylady. 2018 jyldyń qorytyndysy boıynsha Qazaqstan Respýblıkasynda Keshendi jospardyń josparlanǵan barlyq kórsetkishterine qol jetkizildi», - atap ótti Eljan Birtanov.
Sondaı aq, halyqaralyq statıstıka derekterine sáıkes Qazaqstan qaterli isikterden syrqattanýshylyq pen ólim kórsetkishteri shamaly joǵary elderge jatady. Sońǵy 20 jyldyń ishinde Qazaqstanda qaterli isiktermen syrqattanýshylyqtyń 8%-ǵa ósýi baıqalady (100 myń halyqqa shaqqanda 181,2-den 195,7-ge deıin). Salystyrý úshin Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymy elderinde uqsas kezeńde obyrdan syrqattanýshylyqtyń ósýi 11,5%-dy quraıdy. 1999 jyldan bastap Qazaqstanda qaterli isikterden ólim 42 %-ǵa tómendedi (100 myń halyqqa shaqqanda 136,4-ten 78,3-ke deıin). Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymy elderinde ólimniń tómendeýi-15,5%. Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymy elderinde obyrdan syrqattanýshylyq pen ólim kórsetkishteri Qazaqstannan joǵary bolý ortasha ómir súrý jasynyń uzaqtyǵyna jáne osy elderde onkologııalyq qyzmettiń damýyna, obyrdyń bastapqy satylarynda erte anyqtaý múmkindigine jáne emdeýdiń joǵary tehnologııalyq ádisterin qoldanýǵa negizdelgen»,- dedi mınıstr.
Buǵan qosa, Eljan Birtanov onkologııalyq aýrýlarmen kúres jónindegi 2018-2022 jyldarǵa arnalǵan keshendi jospar tórt baǵyttan turady, olar: qaýip faktorlarynyń profılaktıkasy jáne basqarý; tıimdiligi joǵary erte dıagnostıka; onkologııalyq kómek kórsetýdiń ıntegrasııalanǵan modelin engizý; kadr áleýeti men ǵylymdy damytý. Onkopasıentterge medqyzmet kórsetýge jyl saıyn respýblıkalyq bıýdjetten 40 mlrd. teńge shamasynda qarjy bólinedi. Keshendi josparmen jyl saıyn TMKKK sheńberinde qyzmetterdi, skrınıngter, molekýlalyq-genetıkalyq testileý, sáýlelik terapııa qyzmetterin keńeıtýge 8 mlrd. teńgeden asa qosymsha qarjy kózdelgen. Sondaı-aq 3,2 mlrd. teńge somasyna jabdyqtardy alý josparlanǵan. О́ńirlerde onkologııalyq qyzmetti damytý úshin jabdyqtardyń negizgi bóligi memlekettik-jekeshelik áriptestik sheńberinde alynatyn bolady.
«Onkologııalyq kómek kórsetýdiń tıimdiligi eldegi profılaktıkalyq is-sharalardy uıymdastyrýǵa baılanysty. QR profılaktıkaǵa arnalǵan shyǵyndar 4% quraıdy, al Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymdary elderinde 10%-ǵa deıin bólinedi. DDU eldik baǵalaý nátıjesi onkologııalyq aýrýlardyń damýynyń negizgi qaýip faktorlary bolyp tabylatyn temeki shegý, alkogoldy tutyný sııaqty qaýip faktorlarynyń joǵary ekenin kórsetti. Obyrdy erte anyqtaý maqsatynda elde onkoskrınıngterdiń úsh túri iske asyrylady: jatyr moıny, sút bezi jáne jýan ishek obyrynyń skrınıngi. 2018 jyly onkoskrınıngterdiń baǵdarlamasy qaıta qaraldy. Jas toptary 30 jastan 70 jasqa deıin jáne qarjylandyrýdy arttyra otyryp (2018 j. – 4 069 920,9 myń teńge, 2022 j. – 5 127 570,0 myń teńge) nysanaly toptardy qamtý 50-den 90 %-ǵa keńeıtildi.V gepatıtine qarsy vaksınasııalaý baýyr obyrynyń paıda bolýynyń aldyn alýǵa múmkindik beredi, osylaısha vaksınasııaǵa jatatyn toptardyń vaksınasııalaýmen tıimdi qamtylýy 98,7% quraıdy. Erte satydaǵy obyrdy (0-I) dıagnostıkalaýdy arttyrý túrinde skrınıngtik baǵdarlamalar tıimdiliginiń artý dınamıkasy baıqalady, mysaly, jatyr moıny obyry skrınıngi kezinde 4,5%-ǵa, sút bezi obyry skrınıngi kezinde 6,3%-ǵa, kolorektaldyq obyr skrınıngi kezinde 2,3%-ǵa artý baıqalady. Halyqtyń aqparattanýyn arttyrý maqsatynda 2018 jyly minez-qulyq qaýip faktorlarynyń profılaktıkasy boıynsha 3,5 mln.-nan astam adamdy qamtyǵan 193 myń is-shara ótkizildi», - dedi mınıstr.
Sonymen qatar, mınıstrdiń aıtýynsha EDU uıymy elderinde isiktiń ereksheligine baılanysty jeke emdeý kólemin taǵaıyndaýǵa múmkindik beretin obyrdy molekýlalyq -genetıkalyq testileý mindetti bolyp tabylady. Qazaqstanda 2019 jyldan TMKKK sheńberinde molekýlalyq-genetıkalyq testileý júrgizile bastaıdy, 309 mln. teńge qosymsha qarjy bólingen. О́kpe obyry, sút bezi obyry, kolorektaldyq obyr jáne teri melanomasyna molekýlalyq-genetıkalyq dıagnostıka júrgizý úshin 3 referens-zerthana (QazORǴZI (Almaty qalasy), Qaraǵandy, Astana qalalarynyń onkoortalyqtary) aıqyndaldy, jáne 2019 jyly 3 myńǵa jýyq zertteý júrgizý josparlanǵan. Erte dıagnostıkalaýdy jaqsartý maqsatynda 2019 jyly onkoaýrýlarǵa kúdikti pasıentterge KT jáne MRT zertteýlerin júrgizý úshin 1,6 mlrd. teńge kóleminde qosymsha qarjy bólingen. Áleýmettik medsaqtandyrý qory ónim berýshilerden qyzmetti satyp alý júrgizýde. Dıagnostıkalyq qıyn naýqastarǵa halyqaralyq sarapshylardyń telekonsýltasııasy, sondaı-aq mamannyń «ekinshi kózqarasy» qoldanylatyn gıstopreparattardyń telepatologııasy engizilýde. EDU uıymy elderinde onkologııalyq aýrýlardy dıagnostıkalaýda mindetti komponent bolyp tabylady, endi Qazaqstanda 2019 jyldan bastap biz tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi sheńberinde iske asyratyn bolamyz. MJÁ jobalary sheńberinde elimizdiń 18 óńirinde PAKS júıesin ornatý josparlanǵan. Bul sharalar erte dıagnostıkalaýdy (0-1 satylar) 2022 jylǵa 33 % -ǵa deıin arttyrýǵa múmkindik beredi.
«Qazaqstanda búgingi kúni 5 joǵary energetıkalyq syzyqtyq jyldamdatqysh jumys isteıdi, joǵary tehnologııalyq emdeýmen qamtý 20%-dy quraıdy. Keshendi jospardyń sheńberinde óńirlerde qosymsha 10 syzyqtyq jyldamdatqyshty ornatý kózdelgen (Qaraǵandy, Aqmola, Jambyl, Qostanaı, Kyzylorda, Mańǵystaý, Soltústik Qazaqstan oblystarynda, Shymkent qalasynda jáne QazORǴZI – MJÁ sheńberinde, Pavlodar oblysynda – respýblıkalyq bıýdjet sheńberinde). Radıonýklıdtik terapııa Qazaqstan Respýblıkasynda ázirge emdeýdiń qoljetimsiz júıelik túri bolyp otyr. Bul baǵytta radıoıodterapııany ótkizý úshin Semeı qalasynda ıadrolyq medısına ortalyǵyn, sondaı-aq Astana qalasynda qurylysy bastalǵan Ulttyq ǵylymı onkologııa ortalyǵynda bólimshe ashý kózdelgen», - tolyqtyrdy ol.
«Búginde 87 hımıopreparat qoldanyldy, onyń ishinde 15-i targettik preparat. Dıspanserlik esepte turatyn 181 myń pasıenttiń 35,3%-y hımıoterapııa alady. 2019 jyly onkologııalyq aýrýlardy dıagnostıkalaý jáne emdeýdiń 30 jańa hattamasy qaıta qaraldy, 25 jańa targettik jáne ımmýnoonkologııalyq preparat engizildi. Keshendi jospardyń sheńberinde 2019 jyly 15 óńirde qaýipsizdikti qamtamasyz etý, hımıotargettik dárilik zattar men sıtostatıkterdi utymdy qoldaný maqsatynda ortalyqtandyrylǵan avtomattandyrylǵan kóbeıtý kabınetterine qondyrǵylar ornatý josparlanǵan» - dedi Eljan Birtanov.
Sózin qorytyndylaı kele mınıstr qaýip faktorlaryn bilýdiń búgingi deńgeıi úshten bir jaǵdaılarda onkologııalyq aýrýlardyń aldyn alýǵa bolady deýge múmkindik beredi. Obyr úkim emes! 2018 jyldyń qorytyndysy boıynsha QR-daǵy 5 jyldyq ómirsheńdik 51,0%-dy qurap otyr jáne Qazaqstanda obyrdy dıagnostıkalaýdyń men emdeýdiń barlyq zamanaýı ádisteri bar» - dep atap ótti.
Qazaqstanda eresek halyqqa onkologııalyq kómek úsh deńgeıde kórsetiledi. Birinshi ambýlatorııalyq-emhanalyq deńgeıde onkologııalyq aýrýlardy erte anyqtaý, dıagnozdy qoıý kezinde, sondaı-aq dıspanserlik baıqaýda ambýlatorııalyq deńgeıde qyzmet kórsetý maqsaty bolyp tabylatyn 405 onkolog kabıneti jáne 1604 qaraý kabıneti jumys isteıdi. Ekinshi deńgeıde qaterli isiktermen aýyratyn naýqastarǵa medısınalyq kómekti 16 óńirlik onkologııalyq dıspanser jáne Aqtóbe, Jezqazǵan, Shymkent jáne Kókshetaý qalalarynda kópbeıindi aýrýhanalardaǵy 4 onkologııalyq bólimshe kórsetedi. Úshinshi deńgeıde medısınalyq kómekti eki respýblıkalyq uıym, Qazaq onkologııa jáne radıologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýty jáne Onkologııa jáne transplantologııa ulttyq ǵylymı ortalyǵy kórsetedi. 2019 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha qaterli isik dıagnozymen dıspanserlik baıqaýda 181 000 pasıent tur.
2018 jyly 35 753 adam alǵash ret esepke alyndy, onyń 44,3%-n erler jáne 55,7%-n áıelder quraıdy. Obyrdan qaıtys bolǵandardyń arasynda erler 53,8%-dy alyp otyr.
Alǵash aýyrǵandardyń 60%-ǵa jýyǵy - 18 jastan 63 jasqa deıingi eńbekke qabiletti jastaǵy adamdar. Syrqattanýshylyq qurylymynda sút beziniń obyry (12,6%), ókpe obyry (9,9%), asqazan obyry (9,9%) aldyńǵy oryndar, ary qaraı jatyr moıny obyry jáne jýan ishek (4,7%) qurap otyr. О́limniń negizgi sebepteri ókpe obyry (16,5%), asqazan obyry (11,5%), sút beziniń obyry (8,4%) bolyp tabylady. Onkologııalyq pasıentterdiń jynystyq-jas erekshelikteri jáne syrqattanýshylyq pen ólim qurylymynyń Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymy elderinen aıyrmashylyǵy joq.
2019 jylǵy 1 qańtarda QR pallıatıvtik kómek jáne meıirgerlik kútim úshin 1034 tósek, onyń ishinde onkologııalyq dıspanserlerdiń pallıatıvtik kómek bólimsheleri quramynda 435 tósek, 23 aýyrsynýǵa qarsy kabınet jumys isteıdi. Qazirgi ýaqytta densaýlyq saqtaý basqarmalarynyń derekterine sáıkes pallıatıvtik kómekti qajet etetin naýqastar sany 70000-ǵa jýyq, onyń ishinde 6 myńǵa jýyǵy onkologııalyq naýqastar, demek osy kategorııadaǵy naýqastardy aýrýhanalyq tósekpen qamtamasyz etý 1000 adamǵa shaqqanda 15-ti qurap otyr.
2018 jyldyń qorytyndysy boıynsha Qazaqstan Respýblıkasynda Keshendi jospardyń josparlanǵan barlyq kórsetkishterine qol jetkizildi.
- birinshi baǵyt boıynsha – qaýip faktorlarynyń profılaktıkasy jáne basqarý - jatyr moıny obyryna sıtologııalyq skrınıng júrgizý kezinde obyraldy jaǵdaılardy anyqtaý 0,43 % -ǵa deıin (2017 jyl – 0,4%, 2022 jylǵy maqsaty – 0,6%), kolorektaldyq obyr skrınıngin júrgizý kezinde obyraldy jaǵdaılardy anyqtaý 17,8% artty (2017 jyl – 15,5%, 2022 jylǵy maqsat – 23,0%).
- ekinshi baǵyt baıynsha - tıimdiligi joǵary erte dıagnostıka - 0-I satylarda anyqtalǵan alǵashqy qaterli isikterdiń úlesi 26,2%-ǵa artty (2017 jyl - 24,7%, 2022 jylǵy maqsat – 33,5%), vızýaldy qoljetimdi ornalasqan alǵashqy qaterli isikterdiń asqynýy( III-IV satylar) 11,6%-ǵa deıin tómendedi (2017 jyl – 13,2 %, 2022 jylǵy maqsat – 7,2%).
- úshinshi baǵyt boıynsha - onkologııalyq kómek kórsetýdiń ıntegrasııalanǵan modelin engizý - onkologııalyq pasıentterdiń 5 jyldyq ómirsheńdigi 51,0%-ǵa deıin ósti (2017 jyl -50,0%, 2022 jylǵy maqsat – 60,0%).
Tórtinshi baǵytty monıtrıngteý sheńberinde kadr áleýetin jáne ǵylymdy damytý, sheteldiń jetekshi onkologııalyq uıymdarymen memorandýmdar jasaý josparlanǵan, 2021 jylǵa klınıkaǵa deıingi zertteý ortalyǵyn qurý, 2021 jylǵa isik genomy zerthanasyn qurý josparlanǵan.
2018 jyldyń qorytyndysy boıynsha QR Qazaqstandyq dárilik ulttyq formýlıarynda (QR DSM №931 buıryǵy) dárilik zattardyń 260 ataýy, onyń ishinde túpnusqa 107 preparat, generık 153 preparat tirkelgen. 260 dárilik preparattardyń 256-y isikke qarsy dárilik zattar, 4 ımmýnodepressant tobyna jatady jáne onkologııalyq pasıentterdi emdeýge qoldanylady.
Biryńǵaı dıstrıbıýterden tizimge kiretin onkologııalyq pasıentterdi emdeýde qoldanatyn 46 dárilik zat satyp alynady. Qazirgi ýaqytta dárilik zattardyń 44 túri (96%) satyp alynǵan, onkologııalyq uıymdarǵa 43 túri (98%) jetkizilgen.
Álemdegi jaǵdaı: 5 jyldyń ishinde qaterli isikterdiń 24 túrli nysanyn emdeý úshin 63 jańa preparat engizildi. Jyldyń ishinde preparattarǵa shyǵyndar 10-13%-5a artatyn bolady j2ne 2022 jyly 180-200 mlrd. dollarǵa jetedi. Bul preparattardyń 20%-dan azy kóptegen damýshy elderde qoljetimdi.
