Negizinen, aımaqtaǵy shaǵyn jáne orta bıznes salasy halyqty jumyspen qamtyp otyr deýge bolady. Mysaly, Almaty oblysynda osy salada 245 000 adam eńbek etedi eken. Al osy sektorda óndirilgen ónim jalpy óńirlik ónimniń úshten bir bóligin quraıdy. Byltyr jeke bıznes tólegen salyq mólsheri 108 mlrd teńge bolypty. Demek, shaǵyn óndiriste sharýa anyq jolǵa qoıylǵan. Ásirese, aýdan ortalyqtaryndaǵy kishigirim óndiristiń aımaq úshin mańyzy zor. Daıyn ónimniń baǵasy arzan ári jumys kúshine suranys týady.
Osyndaı bir-eki shaǵyn zaýytty tilge tıek etip kórsek. Mysalǵa, Kóksý aýdanynyń Labasy aýyldyq okrýgyndaǵy maı shyǵaratyn zaýyttyń irgesi 1967 jyly qalanǵan eken. Aýyldaǵy daıyn ónim shyǵaratyn osy shaǵyn óndiris sońǵy 20 jyl boıy qańtarylyp turǵan-dy. Jeke ınvestor men memlekettiń tize qosýynan keıin qaıta jańǵyrtylyp, iske qosyldy. Kásipkerlikti damytý qory arqyly 100 mıllıon teńge kóleminde berilgen qarjyǵa Reseıden zamanaýı qondyrǵylar satyp alyndy. Alǵashqy ónimin de shyǵaryp úlgerdi. Kásiporynda jasalǵan túrik aırany, qurǵaq sút jáne ystalǵan shujyq naryqqa jóneltilip jatyr.
– Zaýyt tolyq qalpyna kelgennen keıin sút ónimderiniń barlyq túrin shyǵaramyz. Shıkizatty jaqyn mańdaǵy aýyldar men kórshi aýdandardan satyp almaqshymyz. О́ndiris táýligine 40 tonna sút tutynatyn bolady. 20 adamǵa jumys beremiz, – deıdi sút zaýytynyń basshysy Baqyt Arqabaev.
Al Alakól aýdanynda balyq ónimderin shyǵaratyn zaýyttyń jumysy kóńil qýantady. Kúnine 800 kılo balyq óńdeıtin «Golden fish» zaýyty jańa tehnologııamen jumys isteıdi eken. Qazir munda kókserkeniń súbesi naryqqa shyǵarylady. Basqa da úsh túrli balyq ónimin shyǵaryp, tutynýshylar suranysyna ıe bolǵan. Jaqyn kúnderi zaýyttyń jańa sehy iske qosylyp, alabuǵa men móńke balyqty óńdep, sazannyń jon eti men ýyldyryq daıyndaýǵa kirispek.
«Golden fish» JShS 40 adamdy jumysqa qabyldaǵan. Kóktemge qaraı zaýyttyń ónim daıyndaý qýatyn kúnine 2 tonnaǵa deıin jetkizý josparlanyp otyr. Qajetti balyq Alakólden bólek, Zaısan, Balqash kólderinen de tasymaldanýda.
Jalpy ótken jyly Alakól aýdanynda óndirilgen aýyl sharýashylyǵy ónimi tabysty bolyp, sharýalar 35,6 mlrd teńge taza paıda tapty. Aýdandaǵy salyq túsimi 103 paıyzǵa oryndalyp, 5 mlrd 771 mln teńgeni qurady.
– 2018 jyl biz úshin tabysty boldy. Aýdan dıqandary 83,3 myń gektar jerdi ıgerip, 205 myń tonnadan astam astyq jınady. Mal sharýashylyǵy da qarqyndy damyp, asyl tuqymdy mal basy artyp keledi. Tórt túlikti kóbeıtip, et pen sút óndirgen sharýalarǵa 663,5 mln teńge sýbsıdııa berildi, – deıdi Alakól aýdanynyń ákimi Álibek Jaqanbaev.
О́ńirdegi shaǵyn zaýyttardy tıimdi óndiris kózine aınaldyrýdyń mańyzy zor. Joǵarydaǵy eki mysal sonyń dáleli. Jalpy, Almaty oblysynda shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesin bıyl 28,5 paıyzǵa jetkizý josparlanyp otyr. Byltyr bul salada 100 jańa nysan ashyldy. Nátıjesinde 31 myń adamǵa jumys tabyldy. Bul «Nátıjeli jumyspen qamtý jáne jappaı kásipkerlikti damytý» baǵdarlamasynyń da óńirde tabysty júzege asyp jatqanynyń bir kórinisi.
Qalmahanbet MUQAMETQALI,
«Egemen Qazaqstan»
Almaty oblysy
