Prezıdent ákimdermen keńes ótkizdi

Qurmetti jıynǵa qatysýshylar! – dep bastady sózin Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev.

Biz búgin osy quramda alǵash ret bas qosyp otyrmyz.

Qazir –  óte jaýapty kezeń.

Elbasynyń dana sheshiminiń arqasynda bılik sabaqtastyǵy esh­bir dúrbeleńsiz júzege asty. Bul – elimizdiń baıandy bolashaǵy, qoǵamnyń turaqtylyǵy men udaıy damýy úshin jasalǵan biregeı qadam.

Bizdiń strategııalyq maq­sa­tymyz belgili, mindetterimiz aı­qyn. Ony esh ózgerissiz júzege asy­ratyn bolamyz.

Sóz basynda bir máselege toqta­lyp ótkim keledi. El tarıhyndaǵy El­basynyń ólsheýsiz eńbegin ulyq­­taý – bárimizge ortaq paryz. Bul – ádilettilik.

Biz elordamyzdyń ataýyn Nur-Sultan dep ózgerttik. Bul – óte du­rys sheshim, tarı­hı oqıǵa. Mundaı má­selege nem­qu­raıly qarap, asyǵys jáne oı­lan­baı áreket jasaýǵa bol­maı­dy. Sabyrlylyqpen, para­sat­ty­lyqpen jumys isteý kerek.

Astana men qalalardyń kó­she­­lerin ózgertý táýelsiz Qazaq­stannyń negizin qalaýshy retinde bizdiń El­basynyń erekshe eńbegin kórsetetin tarıhı oqıǵa ekenin taǵy bir márte atap aıtqym keledi. Bul – Qazaqstan Respýblıkasy Tuńǵysh Prezıdentiniń eńbegine qatysty tarıhı ádilettiliktiń kórinisi.

Osyǵan oraı, men astana áki­mine elimizdiń bas qalasyn qaıta ataýǵa baılanysty búkil múddeli qyzmetter men vedomstvolardyń jumysyn retteýdi tapsyramyn. Aqparat mınıstrine atalǵan sheshimdi túsindirýdi jalǵastyrýdy tapsyramyn. 

Ishki ister mınıstrligi, UQK-niń Shekara qyzmeti astanany qaıta ataýǵa oraı buǵan deıin berilgen vızalar men ruqsat qujattarǵa olardyń qoldanys merzimi aıaqtalǵanǵa deıin eshqandaı kedergiler men bıýrokratııalyq tosqaýyldar qoı­masyn.

Basty nazar shekaranyń ótkizý beketterine, onyń ishinde aeroporttarǵa, vokzaldarǵa, temir jol stansalaryna aýdarylýy kerek. Prezıdent Ákimshiligine atalǵan jumystyń oryndalýyn baqylaýǵa alýdy tapsyramyn.

Halyqqa qaıta ataýǵa baılanysty máselelerdiń barlyǵy tabıǵı túrde, eshkimge qolaısyzdyq týǵyzbaı júzege asyrylatynyn túsindirý mańyzdy.

Qurmetti keńeske qatysýshylar! – dep jalǵady sózin Memleket basshysy.

BIRINShI. Ekonomıkalyq damý

Ekonomıkalyq ósim men ekonomıkany ártaraptandyrýǵa qol jetkizýdiń sheshýshi faktorlary ınvestısııalar, eksport jáne ındýstrııalandyrý bolyp tabylady. Munda memleket pen bıznestiń, sondaı-aq Ortalyq pen óńirlerdiń úılesimdi jumystary qajet. Bul ásirese ınvestısııalar tartý sekildi salada mańyzdy. Osy jyly Tikeleı ınvestısııalar qory quryldy.

Sonymen birge birqatar oblys­ta iskerlik belsendilikti tejeıtin ákim­shilik kedergiler men shekteýler saq­talyp qalyp otyr. Is júzinde qa­zirgi sátte áleýetti ınvestor qol jaıý­shy keıpin kıgen. Munyń jer alý, ınjenerlik jáne elektr jeli­lerine qosylý, túrli ruqsattar alý máse­le­lerine qatysy bar. Máselelerdi orta deńgeıdegi ákimdikterde konstrýktıvti jáne jedel sheshýdiń ornyna sóz­buı­dalyq pen bıýrokratııaǵa salý beleń alǵan. Osynyń saldarynan áleýetti ınvestordyń saly sýǵa ketip, ol basqa eldi tańdaýǵa májbúr bolady. Jáne bul tek sheteldik qana emes, otandyq ın­vestorlarǵa da qatysty.

Ákimder men Úkimet anyqtalǵan túr­li problemanyń jolyn kesý úshin bar­lyq múmkindikti qarastyryp, tıis­ti laýazymdy tulǵalardyń jeke ja­ýap­ker­shiligi týraly sheshim qabyldaýy kerek.

Tikeleı ınvestısııalar qoryna qatysty aıtatyn bolsam, Elbasynyń sheshimimen Ulttyq qordan 370 mıllıard teńge kóleminde qarjy bólindi. Sondyqtan men Qor osy jyldyń ózinde-aq aıtarlyqtaı nátıje ákeledi dep úmittenemin.

Mınıstrler men ákimder tartylǵan ınvestısııalar kólemi men shıkizattyq emes eksport olardyń qyzmetin baǵalaýda sheshýshi kórsetkish bolatynyn naqty túsinýleri kerek. Prezıdent Ákimshiligi memlekettik organdardy baǵalaýda qoldanystaǵy júıege tıisti ózgerister engizýi qajet.

Ári qaraı eldiń strategııalyq jáne baǵdarlamalyq qujattaryn qalyptastyrýda jergilikti atqarýshy organdardyń róli men jaýapkershiligin arttyrý kerek. Buryndary ortalyq memlekettik organdar qujattardy kóp jaǵdaıda óńirlerdiń pikirin tolyqqandy esepke almaı jasaıtyn. О́z kezeginde óńirler de qujattardyń oryndalýyna árkez tıimdi jáne jaýapkershilikti negizde qaraı bermeıtin.

Osy jyly Elbasynyń tapsyr­masy boıynsha bizge orta jáne uzaq merzimdi kezeńderge arnalǵan bir­qatar baǵdarlamalyq qujat daıyndaý qajet. Bular – elimizdi 2030 jylǵa deıin aýmaqtyq-keńistiktik da­mytýdyń boljamdyq syzbasy, О́ńir­lerdi 2025 jylǵa deıin damytýdyń baǵdarlamasy jáne IIDMB-nyń úshinshi besjyldyǵy. Ákimder atalǵan qujattardy jasaý men talqylaýǵa belsendi kirisýleri qajet. Olarda óńirlerdiń problemalaryn sheshýdiń joldary kórinis tabýy tıis. Úkimet ózi tarapynan ákimderdiń usynystaryn jan-jaqty talqylaý men esepke alýdy qamtamasyz etýi kerek.

EKINShI. Azamattardyń ál-aýqaty men ómir sapasy

Qasym-Jomart Toqaev kelesi kezekte áleýmettik ádiletti memleket baǵyty jalǵastyrylatynyn aıtty. Ol Elbasynyń Jastar jylynyń ashylýy men Nur Otan partııasynyń 18-shi sezinde bergen bes áleýmettik bastamasy men tapsyrmalarynyń «Nurly jol» baǵdarlamasy sheńberinde ke­shen­di júzege asyrylatyn bolady. Áleýmettik qoldaýdyń basqa baǵyttary boıynsha da jedeldeý qajet dep sanaımyn, dedi Prezıdent.

Men bıýdjet salasynyń tómen jalaqy alatyn qyzmetkerlerine eńbek­aqylaryn bir aı buryn – 1 maý­symnan bastap kóterýdi tapsyrdym. Atalǵan shara mıllıonnan astam qyz­metkerdiń ómirine oń yqpal etetin bolady.

Baspanamen qamtamasyz etýge qa­tys­ty aıtsam, áleýmettik áljýaz azamattar úshin 40 myńnan astam jaldamaly páterler bólý qarastyrylyp otyr. Ákimderge páterlerdi ústimizdegi jyldyń mamyrynan bóle bastaýdy tapsyramyn.

Biz sondaı-aq ár qazaqstandyqtyń ómir sapasyn joǵarylatý týraly oılaýymyz kerek. Sondyqtan halyq­tyń ómir sapasyna tikeleı áser etetin ınfraqurylymdyq sıpattaǵy máse­lelerge nazar aýdarý qajet. Bul TKSh salasyndaǵy, ıaǵnı jylýmen jáne sýmen qamtamasyz etý, káriz júıesi, sondaı-aq joldar, gazdandyrý máseleleri, ekologııa jáne qaýipsizdik problemalary. Bulardy sheshýge «Qutty meken» jáne «Aýyl – el besigi» jobalary baǵyttalyp otyr. Atalǵan jobalardy júzege asyrýǵa aldaǵy úsh jylǵa trıllıonnan astam teńge qarastyrylǵan.

Úkimet pen ákimderge bıýdjet qarjylarynyń naqty ekonomıkaǵa jedel jetýin qamtamasyz etý qajet. Osy oraıda atalǵan jobalarǵa otandyq óndirýshilerdiń barynsha mol tartylýyn baqylaýǵa alýdy tapsyramyn. Bul tek áleýmettik máselelerdi ǵana sheship qoımaı, sondaı-aq óńirler ekonomıkasyn yntalandyrýǵa múm­kindik beredi. Budan bólek, óńir­lerge memlekettiń áleýmettik saıasatyn júzege asyrýǵa belsendirek qatysý qajet.

Búginde ákimdikter áleýmettik kómektiń 10-nan astam túrin kórsetedi. Olardyń ishinde járdemaqy tóleý, baspanamen kómektesý, jol júrý jeńildikteri, tegin tamaq berý jáne bas­qalary bar. Alaıda, tutastaı alǵanda, óńirlerde áleýmettik qoldaý sharalaryna 5,3%-dan az qarjy bólinedi. Áleý­mettik tólemderdiń aıtarlyqtaı bóli­gi respýblıkalyq deńgeıde júzege asy­rylady. Qoldanystaǵy bıýdjet teń­destirilmegen jáne qaıta formattaýdy talap etedi.

Birinshi kezekte, áleýmettik quram­das ósedi. Onyń tolyǵý kózderine sarap­tama júrgizilmeıdi. Ekinshiden, bıýd­jettiń «óndirissiz shyǵyndary» bar. Kóptegen qajet emes shyǵynǵa jol beri­ledi. Biz bıýdjetke kózqarasymyzdy túbegeıli ózgertýge tıispiz. Osy jyly bolmaǵanmen, kelesi jyly mindetti túrde.

Ákimderge qajetsiz asa qymbat satyp alýlardy, ımıdjdik is-sharalar men sol sııaqtylardy qarjylandyrýdy toqtatyp, jergilikti bıýdjet qarjysy esebinen áleýmettik saıasatty ana­ǵurlym belsendirek júrgizý qajet. So­nymen qatar halyqtyń naqty tabys problemalaryn tek bıýdjettik shyǵyndar esebinen sheshý múmkin emes ekenin de túpkilikti túsingen jón.

Azamattarymyz úshin eń utymdy áleýmettik qorǵaý – bul óziniń bıznesin júrgizý múmkindigi nemese bilikti eńbegi úshin laıyqty eńbekaqy alý.

ÚShINShI. Halyqpen ózara yq­paldastyqtyń jańa formaty

Taqyrypqa oraı sózinde Memleket basshysy bılik basyndaǵylar úshin qarapaıym adamdardyń áleýmettik ahýa­lyn bilý jáne der ke­zinde áreket etý óte mańyzdy ekenine nazar aýdardy. Iаǵ­nı, ýaqyt tynysyn sezinip otyrý kerek. Bul árkez ásirese, elektoratty kezeń al­dynda bizdiń basymdyqtarymyz bolyp tabylady.

Ákimderge halyqtyń suranysyna jedel qaıyrylý jáne túsindirý ju­mys­taryn júrgizý qajet. Áleýmettik jeli­lerde belsendi jumys isteý: messend­jerlerde toptar qurý, júrgi­zilip otyrǵan saıasatty jerine jetkize túsindirý, jaǵdaıdy basqara bilý ma­ńyzdy.

Halyqpen keri baılanys barlyq jerde birdeı jolǵa qoıylmaǵan, kontaktili koll-ortalyqtar 17 ákim­diktiń tek 4-eýinde ǵana, al mobıldi ha­lyqtyq baqylaý 7 óńirde ǵana bar. 

Halyqpen kezdesýlerde kons­trýk­tıvti suhbat ornatý kórsetkenindeı, kóp­tegen problemaly máseleni ákim­dik­ter tıisti deńgeıde sheshe alady eken. 

Bul azamattardyń bılik ınstıtýtyna degen senimderin arttyrady. О́ńir ákimderi halyqpen eseptik kezdesýlerde ǵana emes, turaqty negizde kezdesýleri jáne barlyq eldi mekenderdi aralaýy tıis. 

Qoǵamnyń qazirgi damý satysyn­da júrgizilip jatqan reformalar men júzege asyrylyp jatqan memlekettik saıasattyń mánin naqty ári uǵynyqty jetkize bilý árbir basshyǵa qoıylatyn negizgi talapqa aınalyp otyr. Keıde eń saýatty mamannyń ózi qarapaıym uǵynyqty tilde sóıleı almaıtynyn ózderińiz de kórip júrsizder. Son­dyqtan Memlekettik basqarý akade­mııasynyń bazasynda tıisti kýrstar engizip, olarǵa halyqpen belsendi áreket­testikte bolatyn barlyq sheneý­nikterdi jiberý kerek.  

Ákimderge halyqpen qarym-qaty­nas­tyń jańa formatyna keńinen qamtý, ashyqtyq jáne áreket etý jedeldigin qamtamasyz ete otyryp kóshýdi tapsyramyn. О́ńir basshylyǵynyń azamattarmen jeke qarym-qatynasta bolýy óte mańyzdy. Bul aýyldan bastap, oblysqa deıingi barlyq deńgeıdegi ákimderge qatysty, dedi Qazaqstan Prezıdenti. 

TО́RTINShI. Jastardyń eldegi ózgerister prosesine  qatystylyǵy 

Qasym-Jomart Toqaev Tuńǵysh Pre­zıdent – Elbasy 2019 jyldy Jas­tar jy­ly dep jarııalaǵanyn qaperge saldy. Jastardy qoldaý memlekettik saıasattyń basymdyǵy bolyp sanalady. Bıyl «Jastar – el tiregi» arnaýly áleýmettik jobasy iske qosyldy. Ol jastardyń kásipkerligin damytýǵa, suranysqa ıe mamandyqtarǵa oqytýǵa jáne jastardyń jumyspen qamtylýyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. 

Tutastaı alǵanda, jastardy ju­mys­­qa ornalastyrýǵa baılanysty táji­­rıbeniń joqtyǵy, is júzindegi daǵ­dy­larynyń jetispeýshiligi, eńbekke beıim­deý qajettiligi sııaqty máseleler ákim­der men Úkimet tarapynan jiti nazar aýdarýdy qajet etedi. Bul máse­leler udaıy baqylaýda bolýy tıis. Bar­lyq júıeli máseleler, sonyń ishin­de zańnamaǵa ózgerister, bıýdjettik qa­rajat bólý, ınfraqurylym salý osy jyldyń ishinde – Jastar jylynda sheshilýi kerek. 

Sondaı-aq orta bilim salasynda úsh­tildilik baǵdarlamasyn júzege asyrý da óte kúrdeli jáne mańyzdy másele. Eń aldymen, qazaq jáne orys tilderine oqytý júzege asyrylýy tıis. Bul bizdiń balalarymyz úshin óte mańyzdy. Sodan keıin ǵana aǵylshyn tilin úıretý kerek, dedi Memleket basshysy. 

BESINShI. Qoǵamdyq qaýip­sizdikti qamtamasyz etý 

Qazaqstan basshysynyń sózinshe, negizgi mindeti azamattardyń quqyq­tar­yn qorǵaýdy múltiksiz qamtamasyz etý bolatyn quqyq qorǵaý júıesin re­for­malaý isi belsendi satyǵa kóshti. Qa­­zirgi ahýal ákimdikter men quqyq qor­­ǵaý organdardyń ózara is-qımyly men jumystaryn úılestirýdi kúsheıtý qa­­jet­tigin kórsetip otyr. Bul ásirese ákim­der­diń polısııa departamentteriniń bastyq­taryn taǵaıyndaý boıynsha jańa óki­lettilikteri aıasynda mańyzdy. 

Sońǵy kezderi qoǵamdyq rezonans tý­dyrǵan quqyqbuzýshylyqtarda jer­gilikti ákimdikter men quqyq qorǵaý or­gan­darynyń úılesimdi jumysy baı­qalmady. Osyǵan baılanysty oqı­­ǵalarǵa ultaralyq sıpat berýge ty­­rysqan jekelegen talpynystar aı­ryqsha alańdatady. Mundaı aranda­týlardyń joly quqyq qorǵaý organdary tarapynan da, ıdeologııalyq sha­ralar arqyly da dereý kesilýi tıis. Túrkistanǵa saparym barysynda aıtyp ótkenimdeı, sybaılas jemqorlyqpen júıeli kúresý qajet. 

ALTYNShY. Aǵymdaǵy jedel máseleler

Sóziniń sońynda Qasym-Jomart Toqaev jylytý maýsymyn tyńǵylyq­ty aıaq­tap, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­shylyq pen áleýmettik sala nysan­darynyń turaqty qyzmetin qam­ta­masyz etý qajettigin atap kórsetti. Úkimetke qorytyn­dylardy shyǵarýdy jáne kelesi kezeńge daıyndyq sharalaryn qabyldaýdy tapsyramyn, dedi ol. 

Tasqyn sýǵa qarsy sharalar jóninde. 

Byltyr 5 óńirde shamamen 1,5 myń turǵyn úıdi sý aldy. Zardap shek­kenderge kúsh-jiger biriktirip, kómek kórsetildi. Úkimet pen ákimder óńir­lerdegi sý tasqynynyń aldyn alý sha­ra­laryn qabyldaýy qajet. Sý qoıma­lary men ózender monıtorıngin uıym­dastyryp, gıdrotehnıkalyq nysan­darǵa revızııa júrgizý jáne kez kelgen jaǵdaıǵa daıyn bolý kerek. 

Ońtústik oblystarda kóktemgi egis jumystary bastalyp ketti. Týyn­daǵan barlyq máseleni ýaqtyly sheshý qajet. Joǵary sapaly tuqymmen, tyńaıtqyshtarmen jáne janar-jaǵarmaı materıaldarymen qamtamasyz etý barysyn baqylaýda ustaý kerek. Qarjylyq qıyndyqtarǵa dýshar bol­ǵan, problemaly iri agroholdıngiler men sharýashylyqtarǵa aıryqsha nazar aýdarǵan jón. On­daǵy kóktemgi egis jumystary tolyq kóleminde jáne mer­ziminde atqarylýy tıis. Úkimet pen ákimderge tyńǵylyqty daıarlanýdy jáne kóktemgi egis jumystaryn aına­lymǵa barlyq egistik alqaptaryn meı­linshe qamtı otyryp, sapaly júrgizýdi tapsyramyn. 

*  *  *

Tuńǵysh Prezıdent – Elbasynyń dana saıasatynyń arqasynda biz eń qıyn ýaqyttardan jeńimpaz bolyp shyqtyq, ósimniń oń qarqyny men halyqtyń ál-aýqatynyń ósýin qamtamasyz ettik. Qazir osy qarqyndy barlyq baǵytta saqtap, jumys tásilderin jetildirý jáne mejelengen josparlar men min­detterdiń sapaly oryndalýyn qamta­masyz etý qajet. Basty maqsat – aza­mattarymyzdyń ál-aýqatyn jáne bo­lashaqqa degen senimin arttyrý. 

Prezıdent Ákimshiligine búgingi barlyq tapsyrmany baqylaýǵa alýdy tapsyramyn. Naqty nátıjeler kútemin jáne sáttilik tileımin, – dep qorytty sózin Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev.