Telefondaǵy terrorızm

Beısenbi, 15 naýryz 2012 7:05

Jalǵan habar berý jarǵa jyǵady

Oınaqtaǵan ot basar dep beker aıtylmaǵan ǵoı. Ási­rese oıynnan órt shyǵady degen sózde kóp mán jatsa kerek. Bul oraıda jalǵandyqqa salynǵan jatyp atar­lar­dyń áreketi jan júdetip otyr. Máselen, pálen jerge ja­r­ylǵysh zat qoıyldy, terrorıstik akt jasalǵaly jatyr dep beıbit halyqtyń úreıin alý, memleketke orasan zor shyǵyn keltirý úırenshikti ádetke aınalyp bara jatqandaı. Al mundaı áreketterdiń bári zań boıynsha qylmys bolyp tabylady. Qylmys bolyp tirkelgen soń ol ashylyp jáne kináli adamdar tabylyp, jaýapqa tartylýy tıis.

Beısenbi, 15 naýryz 2012 7:05

Jalǵan habar berý jarǵa jyǵady

Oınaqtaǵan ot basar dep beker aıtylmaǵan ǵoı. Ási­rese oıynnan órt shyǵady degen sózde kóp mán jatsa kerek. Bul oraıda jalǵandyqqa salynǵan jatyp atar­lar­dyń áreketi jan júdetip otyr. Máselen, pálen jerge ja­r­ylǵysh zat qoıyldy, terrorıstik akt jasalǵaly jatyr dep beıbit halyqtyń úreıin alý, memleketke orasan zor shyǵyn keltirý úırenshikti ádetke aınalyp bara jatqandaı. Al mundaı áreketterdiń bári zań boıynsha qylmys bolyp tabylady. Qylmys bolyp tirkelgen soń ol ashylyp jáne kináli adamdar tabylyp, jaýapqa tartylýy tıis.

Alaıda is júzinde bul máse­le qalaı, qandaı deńgeıde júr­­gizilip jatyr degen saýal týyndaıdy. Sondyqtan da jalǵan terrorızmge qarsy kúresti kú­­sheı­tý búginde ózekti másele, deıdi Bas prokýratýranyń any­q­taý jáne tergeý zańdylyǵyn qadaǵalaý departamenti basty­ǵynyń orynbasary Saparbek Nurpeıisov. О́ıtkeni, ótken jyly statıstıkalyq esep boıynsha qylmystyq qýdalaý organdarynda 242 jalǵan terrorızm týraly habarlaý tirkelgen. Onyń ishinde 123 derek qylmys retin­de tirkelgen, sonda 2010 jylmen salystyrǵanda bul qylmys túri 167 paıyzǵa ósken kórinedi.

Ásirese, Almaty, Astana qa­lalarynda, Aqtóbe jáne Ońtús­tik Qazaqstan oblystarynda, Sol­tústik Qazaqstan, Batys Qa­zaqstan men Qaraǵandy oblystarynda qylmys sany kóbirek tirkelgen. Biraq istiń kópshiligi aıyptalýshy retinde jaýapqa tartýǵa jatatyn adamnyń anyq­talmaýyna baılanysty ashylmaı qalǵan. 2011 jyly 1 sáýir­de Almaty qalasy Bostandyq aýdandyq IIB-ge «Qazaqfılm» kınostýdııasyna jarylǵysh zat qoıylǵany týraly habarlanǵan. Arnaýly qyzmettiń izdeý operasııasy júrgizilgenmen, jaryl­ǵysh zat tabylmady. Sodan zardap shekkender anyqtalmaýyna baılanysty qylmys quramy joq degen syltaýmen qylmys­tyq is qozǵaýdan bas tartylǵan. Biraq zań boıynsha qylmystyń oryn alǵany belgili ǵoı. Son­dyqtan aýdandyq prokýratýra atalǵan zańsyz sheshimdi buzyp, qaıta qylmystyq is qozǵady.

Osyndaı birqatar qylmys­tyq isterdi zerdeleı otyrsaq, 5 qylmysty psıhıkasy buzylǵan tulǵalar jasaǵan eken jáne aıyptylarǵa medısınalyq máj­búrleý sharalaryn qoldaný úshin isti sotqa jiberý týraly qaýly shyǵarylǵan. 2011 jylǵy 5 qazanda Kókshetaý qalasynyń turǵyny S.Sadyqov (dıspanser­lik esepte – paranoıdtyq shızofrenııa) Halyq banktiń fı­lıa­lyna bomba qoıylǵan dep ha­barlaǵan. Sońynan túsinde bank­tiń qıraǵanyn kórgen soń aldyn ala eskertý jasaǵanym ǵoı dep jaýap bergen. Negizinen QK 242-babyna jatatyn jalǵan terrorızm degen aıyp kishigirim aýyrlyqtaǵy qylmys sanatyna jatatyndyqtan, oǵan kóbinese jeńil túrdegi jazalar taǵaıyn­dalǵan.

12 men 17 jas aralyǵyndaǵy oqýshy jáne stýdent jastar 10 ret jalǵan habarlaýdy sabaq­tyń ótýin boldyrmaý úshin bu­zaqylyq nıetpen jasaǵan. Oqý­shy jastar nelikten mundaı zań buzýshylyq áreketterge bardy desek, aldymen jastar arasyn­daǵy profılaktıkalyq jumys­tardyń tıimsizdigi, jergilikti atqarý jáne quqyq qorǵaý organdarynda naqty baǵdarlama­nyń joqtyǵy, oqý oryndary men sharýashylyq sýbektile­rin­de qu­qyqtyq túsindirý júrgi­zil­me­ge­ni, terrorızm aktisi týraly kó­ri­neý jalǵan habarlaý qyl­mys­tyq jaý­aptylyqqa soqtyra­ty­nyn bilmeýleri saldaryn tı­gizgen.

Al jasóspirimderge qylmys­ty jasaýǵa kóbine óziniń batyl­dyǵyn qurdastarynyń arasynda dáleldeýge barýy, sabaqqa qa­tys­paýy nemese sabaqqa daıyn­dy­­ǵy joqtyǵy jáne kek alý se­kil­di syltaýlar sebep bolǵan. Má­selen, isterdi saralasaq, 2009 jyly qylmystyq jaýap­ty­­lyq­qa tartylǵandardyń 34-iniń 10-y, 2010 jyly 22-niń 3-eýi jas­óspirimder bolǵan, olardyń 3-eýi reseılik te, qalǵandary Qa­zaqstan azamattary.

Sóıtip, terrorızm aktisi týraly kórineý jalǵan habarlaý qylmysy boıynsha jaza taǵaı­yndaý úrdisi kórsetkendeı, bar­lyq jaǵdaılarda da bas bos­tandyǵynan aıyrmaý jazasy qoldanylǵan. Atalǵan sanatta qylmystyq ister boıynsha sot úkim shyǵarar aldynda jasalǵan qylmystyń onsha aýyr emes­tigin, materıaldyq shyǵyndar­dyń ótelgendigi, sottalýshynyń buryn sotty bolmaǵandyǵy, kinásin tolyq moıyndaýy jáne basqa da jeńildetetin mán-jaılardy nazarǵa alǵan. Al bul kórsetilgen sheshimderdi qabyl­daýǵa QK-tiń 53-babynyń 5-bó­liginiń talaptary, ıaǵnı eger osy Kodekstiń erekshe bóliminiń adamdy kináli dep tanýǵa negiz bolǵan babynyń birinshi bóli­giniń «d» tarmaǵynda kózdelgen jeńildetetin mán-jaılar kezdes­kende kishigirim jáne ortasha aýyrlyqtaǵy qylmystar úshin bas bostandyǵynan aıyrý ta­ǵa­ıyndalmaıtyndyǵy eskerilgen.

Búgingi kúni terrorızm aktisi týraly kórineý jalǵan habarlaý boıynsha qylmystar QK-tiń 10-babynyń 2-bóligi boıynsha onsha aýyr emes qylmystardyń qataryna jatqyzylyp, atalǵan Kodekstiń 242-babynda 2 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý jazasy qaralǵan. Sonymen qa­tar, QK-tiń 67-babynyń 1-bóligi jáne Joǵarǵy Sottyń «Qazaq­stan Respýblıkasy QK-niń 67-ba­­­byn qoldanýdyń sot tá­ji­rıbesi týraly» normatıvtik qaý­lysynyń 3-tarmaǵynyń talaptaryn qoldanǵan jaǵdaıda qyl­mystyq jaýaptylyqtan bosa­­ty­lý­ǵa jatady. Sondyqtan, qara­lyp otyrǵan sanattaǵy qylmys­tyq ister boıynsha sottar ta­ǵaıyndaǵan jazalar QK-tiń 52-babyndaǵy jalpy negizderge qaıshy kelmeıdi.

2011 jyly prokýratýra jáne ishki ister organdary memleket paıdasyna 1 140 540 teńge ón­­dirý úshin sot­­qa 8 talap-aryz jolda­ǵan. Qazir 6 talap-aryz qyl­­­­­mystyq is sheń­­­berinde jáne 1 is azamat­tyq turǵyda qaral­ǵan, 1 azamat­tyq is sot ón­di­ri­sin­de jatyr. My­saly, proký­ror­dyń talap aryzy Taraz qa­la­lyq soty­nyń sheshi­mi­men 2011 jylǵy 15 sáý­ir­de qa­na­­ǵat­tan­dy­rylyp, ká­me­lettik ja­s­qa tol­maǵan P. Krav­sovtan (onyń ata-anasynan) №31 orta mektepte lańkes­tik jasalmaq degen jal­ǵan habarlaýy úshin oblystyq IID, UQKD, TJD-niń paıdasyna 59 542 teńge óndirilgen.

Taldaý barysynda quqyq qorǵaý jáne arnaýly qyzmettegi organdarǵa, jergilikti proký­ror­larǵa jalǵan terrorızmmen kúresýde jumysty jandan­dy­rý­ǵa, jedel-tergeý sapasyn artty­rýǵa baǵyttalǵan Bas Prokýr­or­dyń nusqaýy joldandy. Sol sııaqty QK-tiń 242-bap sanksııasyn kúsheıtýge, ıaǵnı ol boıynsha aıyptalǵandardyń bostan­dyǵyn shekteýdi 7 jylǵa, bas bostandyǵynan aıyrýdy 6 jyl­ǵa deıin uzartýdy kózdeıtin zań jobasy daıyndalyp, Parla­ment­te qaralýda.

Bas Prokýror, jalǵan terrorızmnen keltirilgen barlyq shy­ǵyndardy kináli tulǵalardan mem­leket paıdasyna óndirý aı­maqtyq prokýrorlar qyzmetin­degi basty mindet ekenin aıqyn­dady. ­Sotqa joldanatyn qyl­mys­tyq ister jáne kúshine engen úkimder boıynsha azamattyq tártippen mindetti túrde talap-aryz engizý tapsyryldy. Sonymen qatar, keltirilgen shyǵyn­dardy memlekettik organdar tarapynan kinálilerden óndirý áreketterin úılestirý, jasóspi­rimder men jastar arasynda profılaktıkalyq jumystardy kúsheıtý, qylmys jasaýdyń aldyn alý jáne halyq arasynda qabyldanǵan sot aktilerine qa­tysty túsindirý jumystaryn atqarý júkteldi. Buǵan qosa Ishki ister mınıstrligine osy sanattaǵy qylmystyq isterdiń ashylýyna jáne aldyn ala tergeý barysynyń sapasyn kóte­rý­ge baǵyttalǵan Bas Proký­ror­dyń aqparattyq haty joldandy. Al Joǵarǵy Sotqa aıyptalýshylardy jazalaý tájirıbesine sholý jasaý, keltirilgen shy­ǵyn­dardy óndirý jáne ashyq sot úderisin jıi ótkizý usynyldy. Jalpy qylmystyń jalǵandyǵy bolmaıdy, endeshe, jalǵan ter­rorızmniń de orasan zııan kelti­retini aıdan anyq.

Aleksandr TASBOLATOV.