Ýálıhanov aýdanyna qarasty Qaratal men Qýlykól eldi mekenderiniń bir myńǵa jýyq turǵyny kóktemge salym jandaryn qý shúberekke túıip otyrǵany. Sileti sý qoımasynan jiberiletin artyq sýdan zárezap bolǵandary sonshalyq, tún uıqysyn tórt bólip, tań atqansha kóz ilmeı shyǵady desek, asyra aıtqandyq emes. Bul joly da Sileti ózeni sýynyń deńgeıi kúrt kóterilip, eki aýylda óte kúrdeli ahýal qalyptasty. Ol jerge dereý jetken aımaq basshysy Qumar Aqsaqalov tótenshe jaǵdaıdy óz baqylaýyna aldy. Arnaıy shtab qurylyp, tolassyz quıylǵan qarǵyn sýdy bógeýdiń nebir amaldary qoldanyldy. Sý sorǵylaý jumystary tolassyz júrgizilip, qorǵanys úıindileri turǵyzylyp, barlyq qajetti sharalar atqaryldy. 42 adam qaýipsiz aımaqqa, 22 adam mekteptegi qosynǵa ornalastyryldy. 1184 iri qara mal men 758 jylqy qutqaryldy. Aıtyp kelmes tosyn apat saldarynan elektr baǵanalary qulap, jeli symdary úzildi. Kúre joldyń 7 ýchaskesinde qatynas toqtady. Úsh kúnniń ishinde 154 mıllıon tekshe metr aǵyn sýdyń betin qaıtarý ońaıǵa túspegeni anyq. Eń bastysy, mal-jan din aman. Sileti sý qoımasynyń syıymdylyǵy – 230 mıllıon tekshe metr.Ár sekýnd saıyn odan 574-600 tekshe metr sý aǵyzylady. Demek, qaýip-qater seıildi dep arqany keńge salýǵa bolmaıdy. О́ıtkeni ózen deńgeıiniń kóterile túskeni baıqalady.
Jýyrda ákimdiktiń otyrysynda kóktemgi tasqynǵa qatysty másele qaralǵanda tótenshe jaǵdaılar jónindegi departamenttiń bastyǵy Ramıl Kamalovtyń biraz syn estip, qyzarýyna týra keldi.
– Ýálıhanov aýdanynda oryn alǵan jaǵdaıdy kúni buryn boljaı almadyńyzdar. Jurt shyrt uıqyda jatqanda qarǵyn sý kelgen. Bir ǵana qatelik saldarynan orny tolmas qasyretke tap bolýymyz ábden múmkin ǵoı. Munyń ózi qulaqtandyrý, aldyn ala eskertý sharalarynyń talapqa saı atqarylmaǵanyn kórsetedi. Aqmola oblystyq tótenshe jaǵdaı qyzmetimen birlesken is-áreket te qanaǵattandyrmaıdy, – degen Qumar Irgebaıuly olqylyqtardan qorytyndy shyǵarýdy orynbasary Anton Fedıaevke júktedi.
Árıne, aýdan ákimdikteri, qutqarý qyzmetteri túk bitirmeı, qol qýsyryp otyr degen oıdan aýlaqpyz. Sý tasqynynyń aldyn alý jáne zardaptaryn joıý jumystaryna azamattyq qorǵanystyń 16 qyzmeti men 14 jedel áreket etý jasaǵy jumyldyrylǵan. Olardyń quramyna 1600 adam, 1170 tehnıka, onyń ishinde 345 sý sorǵysh tehnıka, 79 júzý quraly tartylǵan. Qum salynǵan 17 myń qapshyq, 6400 tonna sazbalshyq, 13 myń tonna qıyrshyq tas, 114 tonna janar-jaǵarmaı qory bar. Oblys ortalyǵy men aýyldardan 1,4 mıllıon tekshe metr qar shyǵarylǵan. 230 myń tekshe metr sý sorylǵan. 107 evakýasııalyq qosyn uıymdastyrylǵan. Jaǵdaı kúrdelense, kórshi oblystardan 253 mamandandyrylǵan qutqarýshy, 42 arnaıy tehnıka, 10 júzý quraly jetkiziledi. Aıtpaqshy, tarazdyq qutqarýshylar áriptesterine kómekke kelip, birlese is-áreket jasap jatyr.
Kúnniń jylynyp, qalyń qar kóbesiniń sógilýine baılanysty aǵyn sý Sergeev sý qoımasyna tolassyz quıylyp, erneýinen asyp tógilýge shaq turǵanyn, 92 eldi meken qaýipti aımaqta ornalasqanyn eskersek, qutqarý qyzmetteri shuǵyl is-áreket etýge qabiletti me degen zańdy suraq týady. Derekter boıynsha Sergeev sý qoımasynda – 47, Petropavl gıdrotorabynda – 6, Úlken Torańǵul kólinde 3 santımetrge joǵarylaǵan. Sý deńgeıiniń kóterilýi Aıyrtaý, Ǵ.Músirepov, Esil, Qyzyljar aýdandarynda da qatty baıqalyp otyr. Tasqynnyń ekinshi tolqyny óte-móte kúshti keletinine óńir turǵyndarynyń boıy úırengenimen alańdaýshylyq basym. Jaqynda Sokolovka men Bolshaıa Malyshka eldi mekenderin jalǵastyratyn kópir jabylyp, qatynaý múldem qıyndap ketken. О́tkeldi qalpyna keltirýge 8 mıllıon teńge jumsalǵanymen, sapasyz jóndelgendikten álden syr bere bastaǵan. Jergilikti bıliktegiler sý shaıyp ketip, adamdar ómirine qaýip tóndirýi yqtımal degendi jeleý etip, osyndaı sheshim alǵanǵa uqsaıdy. Qısaıǵan kópir kóktemgi sý astynda qalady degen boljamnyń aqyry júrginshilerdi tyǵyryqqa tirep qoıǵan. Kóp jaǵdaıda Úlken jáne Kishi Torańǵul kólderi qaýipti sý aıdyndary sanatyna jatatyny da eskerile bermeıdi. Jaqyn eldi mekenderde qorǵanys bógetterin uıymdastyrý, sý aǵatyn qubyrlar ornatý, aryqtar salý sııaqty isterde júıelilik joq. Kólder erneýinen assa, Novopokrovka aýylynyń birqatar úıleri zardap shegýi kádik. Byltyrlary oblys ortalyǵyndaǵy Oıqala, Jumysshy kenti, Bylǵary zaýyty shaǵyn aýdandarynda qar ýaqytynda shyǵarylmaǵandyqtan, sý ótkizgish qubyrlar men aryqtar tazartylmaǵandyqtan onyń sońy sý tasqynyna soqtyrǵany málim. Bıyl osy kemshilik qaıtalanýy ábden yqtımal. Shetki kóshelerde erigen qar sýynan aıaq alyp júrý – bir muń. Turǵyndar tarapynan shaǵym kóbeımese, azaıatyn túri kórinbeıdi.
– О́tken jyly Qyzyljar aýdanyna qarasty Báıterek, Teplıchnoe, Sokolovka, Dolmatovo aýyldaryn sý basty. Prıbrejnoe eldi mekeniniń jolyn sý buzyp ótip, qaıyqpen qatynaǵan kúnderimiz boldy. Sý tasqyny týyndaǵan jaǵdaıda qaıda baryp bas saýǵalaımyz? Saqtyq sharalary nege júrgizilmeıdi? Qyzyl sý kelse, ne isterimizdi bilmeımiz, – dedi bizben telefon arqyly muńyn shaqqan Botagóz Saparqyzy.
