Kópirlerdegi kinárattar

Senbi, 24 qarasha 2012 7:13

«Jasandy qurylǵylar» dep atalatyn bul toraptardyń jaǵdaıy syn kótermeıdi

Bas kólik prokýratýrasy óz qyzmetiniń ereksheligi boıynsha kóliktiń barlyq der­­lik túrlerine qadaǵalaý jasaıdy. Eń ma­­ńyz­dy máselelerdiń biri jasandy quryl­ǵylardyń jaǵdaıy bolyp tabylady. Ol qozǵalys qaýipsizdigin qamtamasyz etýge yqpal etetin kólik qan tamyrlarynyń bir bóligi.
Álemdik tájirıbede jasandy quryl­ǵy­lardy tıisinshe kútpeýdiń jáne paıdalan­baýdyń, sonyń ishinde kópirlerdi sapasyz sa­lýdan, ne qurylys normalary men ere­je­le­­­rin saqtamaı jóndeý saldarynan olar­dyń qıraý, qulaý jaǵdaılary óte jıi kezdesedi.

Senbi, 24 qarasha 2012 7:13

«Jasandy qurylǵylar» dep atalatyn bul toraptardyń jaǵdaıy syn kótermeıdi

Bas kólik prokýratýrasy óz qyzmetiniń ereksheligi boıynsha kóliktiń barlyq der­­lik túrlerine qadaǵalaý jasaıdy. Eń ma­­ńyz­dy máselelerdiń biri jasandy quryl­ǵylardyń jaǵdaıy bolyp tabylady. Ol qozǵalys qaýipsizdigin qamtamasyz etýge yqpal etetin kólik qan tamyrlarynyń bir bóligi.
Álemdik tájirıbede jasandy quryl­ǵy­lardy tıisinshe kútpeýdiń jáne paıdalan­baýdyń, sonyń ishinde kópirlerdi sapasyz sa­lýdan, ne qurylys normalary men ere­je­le­­­rin saqtamaı jóndeý saldarynan olar­dyń qıraý, qulaý jaǵdaılary óte jıi kezdesedi.

Mundaı derekter sońǵy ýaqytta bizdiń elimizde de tirkele bastady. Olardyń kóp­shiligi temir joldaǵy jasandy qurylǵy­lar, al olardyń 9 myńnan astamy 70-100 jyldan astam ýaqyttan beri paıdalanylyp keledi.
Bas kólik prokýratýrasy aǵymdaǵy jyly temir joldardy kesip ótetin kópirler men avtokólik jol ótpesi menshik ıeleri­niń olardy qaýipsiz paıdalanýdy qamtama­syz etýge baǵyttalǵan zańnamany qalaı saqtaıtyndyǵyna tekserý júrgizdi. Tekserý menshik ıeleriniń jasandy qurylǵy­lar­dy kútýge tıisti nazar aýdarmaı­tyn­dy­ǵyn, kúrdeli jóndeý jumysyn júrgizý merzimderin saqtamaıtyndyǵyn, jekelegen kópir qurylystarynyń tolyq aýystyrylýy tıis ekendigin kórsetti.
Eger jaǵdaıy qanaǵattanǵysyz ári qozǵalys qaýipsizdigi saqtalmaǵan jasandy temir jol qurylǵylary jaıly sóz etsek, olardyń sany – 250, respýblıkalyq máni bar avtokólik joldary jelisindegi temir joldardy kesip ótetin 66 jol ótpesiniń 18-i apatty jaǵdaıda jáne kúrdeli jón­deýdi talap etedi.
Respýblıkalyq «Merke – Shý – Býryl­baı­tal» avtokólik joly ýchaskelerinde or­na­lasqan 3 jol ótpesi, olardyń tehnıka­­­­lyq jaǵdaıyna josparly zertteý júrgizý nátıjeleri boıynsha 2010 jyldan beri apatty jaǵdaıda dep tanyldy. Alaıda, osy ýaqytqa deıin olarǵa kúrdeli jóndeý júrgizý sharalary qabyldanǵan joq.
Negizgi transsibir magıstrali jolda­ry­nyń ústimen ótetin, Petropavl qalasynda ornalasqan jol ótpesin tekserý arqalyq boıynda kóptegen jaryqtardyń paıda bolǵanyn kórsetti, jekelegen arqalyqtar qabyrǵalary 40 mm-ge deıin qısaıǵan, olardyń geometrııalyq ólshemderinde aýytqýlar bar bolyp shyqty.
Saraptama qorytyndysyna sáıkes «Ońtústik-Oral temir joly Petropavl be­ke­tindegi avtokólik jol ótpesi» paıda­la­ný­ǵa jaramsyz. Qaraǵandy qalasyna kire­beris avtokólik jolynda 1973 jyly sa­lyn­ǵan, uzyndyǵy 50 m. jol ótpesi 2006 jyldyń ózinde-aq apatty jaǵdaıda dep tanyldy, alaıda, ony kúrdeli jóndeýden ótkizýge qarajat bólý týraly másele osy ýaqytqa deıin sheshilgen joq. Tek kólik proký­ra­tý­rasynyń aralasýymen ǵana Jez­qazǵan qa­la­lyq ákimdigi jol ótpelerin kúrdeli jón­deýden ótkizýge qarajat iz­destire bastady.
Qanaǵattanarlyqsyz tehnıkalyq jaǵ­daıdaǵy jasandy qurylystardy paıdalaný jol qozǵalysy qaýipsizdigine qater tón­dirip, qıraýyna jáne qulaýyna baılanys­ty qaıǵyly saldarlarǵa aparyp soq­ty­ratyn­­dyǵy qadaǵalaý organynyń alańdaý­shyly­ǵyn týdyryp otyr. 2011 jyldyń mamyr aıynda Qaraǵandy qalasynda sal­m­aq túse­tin tirek konstrýksııalarynyń bu­zylýy sal­darynan avtokólik kópiri qıra­dy. Aǵym­­da­ǵy jyldyń aqpan aıynda Ońtústik Qazaq­stan oblysynda bolǵan sý tasqyny saldarynan avtokólik kópiri opyrylyp tústi.
Atalǵan qurylystardy 30-50 jyl bo­ıy paıdalanýdyń shekti normatıvtik mer­zimderin belgileıtin qujattardyń bolmaýyna baılanysty problemalar da týyndaýda. Osyndaı jaǵdaı temir jol jeli­le­rindegi kópirlerdi paıdalaný kezinde de kezdesedi. Temir jol kóligi týraly zańda temir jol kóligindegi tasymal qyzmeti men basqa da qyzmetti júzege asyratyn jeke jáne zańdy tulǵalardyń qyzmetin olar­dyń jasandy qurylystardy kútý, paıdalaný jáne jón­deý erejelerin saqtaýy bóliginde ýákiletti organnyń tekserýge quqyly ekendigi dál anyqtalǵan. Zańnyń qabyldanǵanyna 10 jyldan astam ýaqyt ótkenine qaramastan, Kólik jáne kommýnıkasııalar mınıstrligi avtokólik jol ótpe­lerin zertteýge maman­­dandyrylǵan zerthanalar, ne sáıkes dıag­nostıkalyq jabdyq­pen aýmaqtyq ınspeksııalardy jaraqtan­dyrý úlgisinde temir jol kóliginiń jasandy qurylystaryn zertteý jónindegi bó­lim­sheni qurý týraly máseleni osy ýaqyt­qa deıin sheshken joq. Nátıjesinde mı­nıs­trlik temir jol jasandy qurylǵy­la­ry­nyń tehnıkalyq jaǵda­ıy­na birde-bir ret keshendi zertteý júrgiz­begen. «Qazaqstan temir joly» UK» AQ janynan qurylǵan elimizdegi kópir synalatyn birden-bir or­ta­lyq zerthanada tıisti zertteýler júrgizý úshin qajet vagon-zerthanalar men aspaptar joq.
Zerthananyń jasandy temir jol qu­ryl­ǵylaryna jyl saıyn zertteý júrgi­zetindigine qaramastan, 2012 jyldyń maýsym aıynda Mańǵystaý oblysynda Shetpe – 14-razezd beketteriniń aralyǵyndaǵy jer tósemin sý shaıyp ketti. Qubyrlardyń qulaýynan jer tósemin sý shaıyp ketý jaǵdaıy 2011 jyly «Beıneý-Mańǵystaý» ýchaskesinde de boldy.
Sonymen qatar, taldaý qoldanystaǵy zańnamany jetildirý jónindegi jumystyń atalǵan salada júrgizilmeı otyrǵandyǵyn kórsetedi, osynyń saldarynan jasandy temir jol qurylystaryn kútý men jóndeý tártibi birde-bir normatıvtik qujatpen rettelmegen. Osynyń nátıjesinde, negizgi temir jol baǵyttarynda ǵasyrdan astam ýaqyt buryn salynǵan, ony salǵan kezde qazirgi ýaqyttaǵy poıyzdardyń júk sal­maǵy eskerilmegen qurylystar áli kúnge deıin paıdalanylyp keledi.
Elimizdiń kóptegen aımaqtarynda mer­zi­mi ótken aqaýly kópir qurylystarynyń paıdalanylatyndyǵy baıqalyp otyr, ıaǵnı olar kóptegen jaǵdaıda birde-bir ret tolyq aspaptyq túrde zerttelmegen, so­nyń saldarynan olardyń sanaty, qury­lys­tyń klas­tyǵy men kópirlerdiń salmaq túsetin qa­bileti osy ýaqytqa deıin belgilenbegen.
Qazirgi kúni respýblıkada salynǵanyna 100 jyldan asqan, ıaǵnı normatıvtik qyz­met merziminen asyp ketken 300-den astam temir jol kópiri paıdalanylýda. Temir jol kóligi salasyndaǵy memlekettik saıasatty iske asyrý mindetteri júktelgen mı­nıstrlik jasandy qurylystardy paıdala­nýǵa jasalatyn baqylaýdan is júzinde shettegen, qoldanystaǵy zańnamany jetil­dirý jóninde jumys júrgizilmeıdi.
Aıtylǵandardy qoryta kele aıtarymyz, Kólik jáne kommýnıkasııalar mınıs­tr­ligi elimizdiń barlyq joldaryndaǵy jasandy qurylystardyń, onyń ishinde, aýdan­dyq mándegi joldardaǵy jasandy qurylys­­tar­dyń da tehnıkalyq jaǵdaıyna memle­ket­tik baqylaýdy júzege asyrýǵa mindetti jalǵyz jol organy bolýy tıis. Qazirgi kúni eshkim de aýdandyq mándegi, sonyń ishinde, aýyldyq eldi mekenderge jaqyn ornalasqan, sonymen qatar eldi meken­der­diń ózderindegi (qalalar, aýyldar) avto­­kó­lik joldarynda paıdalanylatyn jasandy qurylystardyń tehnıkalyq jaǵdaıyna naqty baǵa bere almaıdy dep oılaımyn.
Bas kólik prokýratýrasy júrgizgen tekserý qorytyndylary boıynsha Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrligi men «Qa­zaqstan temir joly» UK» AQ atyna zań­dylyqtyń buzylýyn boldyrmaý jóninde usynys engizildi.

Ybyraı TILEÝǴALIEV,
Bas kólik prokýrory.