Qartaıǵandaǵy qyzǵanysh

Sársenbi, 8 aqpan 2012 7:54

Ol ómirdiń kútpegen jaılarǵa toly ekendigin oıly janaryn bir núk­tege qa­daı otyryp, tosyn áńgimesine arqaý etti. Keıipkerimiz – jetpistiń jýan ortasyn­daǵy qarııa. Aqsaqal sal­dyrap qalǵan qýshıǵan denesin tik­teı almaı, selkil­degen qoldaryn áreń yrqyna kóndirip, arakidik óz oıynan ózi shoshynǵan kúı­men úreılenip, aýyq-aýyq óksik qysqan­da jótelge bý­lyǵyp ábigerlendi. Mańdaı qyrty­sy­na monshaq teri irkilip qal­ǵan­da, oramalymen sydyra súrtip qoıady.

Sársenbi, 8 aqpan 2012 7:54

Ol ómirdiń kútpegen jaılarǵa toly ekendigin oıly janaryn bir núk­tege qa­daı otyryp, tosyn áńgimesine arqaý etti. Keıipkerimiz – jetpistiń jýan ortasyn­daǵy qarııa. Aqsaqal sal­dyrap qalǵan qýshıǵan denesin tik­teı almaı, selkil­degen qoldaryn áreń yrqyna kóndirip, arakidik óz oıynan ózi shoshynǵan kúı­men úreılenip, aýyq-aýyq óksik qysqan­da jótelge bý­lyǵyp ábigerlendi. Mańdaı qyrty­sy­na monshaq teri irkilip qal­ǵan­da, oramalymen sydyra súrtip qoıady.

«Men ómirge nesine keldim!– dep keıde býynyp kete jazdaımyn. Arym al­dyn­­daǵy esepten jaltaryp, kúıip-pise­min»,– degen ol ótken qateligine ólerdeı naly­­ǵanymen, qolymen emes, júregimen iste­gen isin ǵumyr boıy jan-dúnıesimen qa­­laı kóterip júrge­nine ózi tań qalyp, ne de bolsa aıtýǵa bekingenin moıyndap otyr.
Aıtpaı jatyp, bárimizdiń unjyr­ǵa­myzdy túsirip, eńsemizdi ezip ji­bergen bul ne sumdyq oqıǵa eken dep, bas­tap­qy­da asa shoshynǵanymyzben, ile áýestik bı­lep, amalsyz qulaq tos­qan boldyq qoı.
Sondaǵy jan kúıdirgisi mynaý eken. Qyzǵanysh túbi – tuńǵıyqqa qa­laı shym-shym batqanyn, mine, araǵa on jyl tús­kende alańǵasarlyqpen ań­ǵaryp otyr­ǵan jaıy bar. Buǵan shekti qyz­ǵa­nysh ıttiń ne ekenin múlde sezbeı ke­lipti ǵoı. Adal jary qasynda. Aqyl­dy. Minezge baı. Qyzǵanatyndaı bir oǵash qylyǵy bolmapty. Eki júrek al­ǵashqy senisken sertinen esh aıny­ma­ǵan. Qaıta, jyldar bederimen bir qa­mytqa myqtap moıyn­synyp, be­kem­dene túsken. Ajyratatyn kúsh joqtaı.
Bári beker bolyp shyqty. Jas ıispen maýyǵyp, kári mahabbat júndeı tútildi. Týyrlyqta báıbishesiniń jany sabalanyp, beti osylyp qala berdi. Bul áýleki ózinen otyz jas kishi kóńilde­siniń qo­ly­na kelip kirdi. Sóıtip, oınaqtaǵan kári túıeniń ot basqanynan bergi on jylda ol sal aýrýdaı ornynan qıralańdap kó­te­riletin pushaıman halge jetti. Daǵa­ra­daı úıde jalǵyz qaldy. Sylańdaǵan su­lýy kóz súzgen basqamen súıkenisip jo­ǵal­dy. Balalary ákesimen qatynasyn short úzdi. Endigi bar taýqymeti kútýshi kempirde qaldy. Onyń ózi áreń súı­retilip júr.
Júregin kemirgen derti – qy­zǵa­nysh eken! Basybaılym dep anttasqan «baıtalyn» sekónt saıyn qyzǵanǵan eken. Qasynda otyryp qyzǵanǵany bir azap bolsa, kózinen tasa kezde de oıyna qyzǵanysh tamyzyǵyn tutatyp qoı­yp, arpalysady-aı kelip. Bolmaǵandy bol­ǵan­daı etip, oıynda oınatyp, óz­ge­men qabystyra qushtyrtyp, aımalata aıqas­tyryp, mahabbat otyna ońdyr­maı oma­qa­ta qulatady. Osyndaı kúı­gelektik on jylǵa sozylǵan soń ar men abyroıdy kúıedeı jalmap tynady eken. Esil-derti kúıinishti kórinis. Sanasy sandyraq oıdan sartap bolǵan. Júreginde bir túıir adal oıǵa oryn bolmaı qalypty-aý! Búkil bolmysy aramdyqpen, aılamen, aıarlyqpen, ózim­shildikpen, jala jabýmen, retsiz kinálaýmen, bas-kózsiz til­deý­men ýlanyp bitken eken. О́zge ómir qyzyǵy qalmaǵandaı. Kóńili kireýke­len­gen muń. Qysqasy, qyzǵanyshtan qanyna qaraıyp alǵan. Oıy da, boıy da qyz­ǵanyshqa qaqtala-qaqtala órtenip bitken aǵashtaı qara kúıik-kúıege shalynǵan. Yndyny, nıeti, yqylasy túgelimen qap-qara. О́ńine kóz toqtap bolmaıdy. Qa­typ, semgen. Qatygezdik taby kózdi kúıdirgideı qarıdy.
Iаpyr-aý, mundaı keselge ushyrarmyn dep, oılap pa eken? Joq! Qolynan ja­sapty-aý! Sol túngi su­lýdyń qushaǵy… Mine, qaýsatyp bitken on jyl! Qalaı lezde óte shyqqan. Sóıtse, qyzǵan­shaq­tyq syrtqa shyq­paı qoımaıtyn ishki by­lyq eken. Qurt aýrýy eken. Mys qaza­nyndaı qaı­naı­tyn azap oty eken. Aqyl­dyń kózin baılap, júrek sózin bitep tas­tapty. Sol sumpaıy qaıda júrse – urys sol jerde órbıdi-mys. О́shpendilik ılik­se de – qyzǵanshaqtyqqa daýa joq eken. Qyzǵanshaqtyqqa uryný – betsiz­dik­tiń belgisi deseıshi. Shybyn janyn úıirgen jas ıisine «aqyldysyń» dep, kóptirtip, kópshik qoıyp kelipti. Ese­sine ózi saıaz aqyldyń sazyna úıelep qalyp­ty. Endi ózin bul uıyqtan nendeı kúsh tartyp shyǵararyna jetesi jetpeı­tin­deı! Bitti. Sóndi. О́shti…
Qyzǵanyshtyń mıdy keýlep, úńgip, kebek qyp tastaıtynyn janymen tú­sin­gendeı. Ne qaıyr? Kesh kúıgelek­tenipti. Quty qashqan otbasyn bylaı qoıǵanda, balalary men nemerelerine «tas júrek» atanǵanyn aıtpaǵanda, el kózine tiktep qaraı almaıtyn pushaı­man halge jetti. О́z-ózinen qýysta­na­dy. Adam ataýlyǵa meıirimi joǵalǵan. Týystyq, iliktik qaty­nastyń tini týralyp qalǵan. Basy – bos úrlengen shar ispetti. Báriniń túbine jetken – qyz­ǵanysh qıǵylyǵy. Uıat pen ar-na­mys­tyń kúretamyryn qıyp tas­tapty. Adam­dyqtyń kóleńkesi ǵana qal­ǵan. Oba derti eken – bul omyraý­la­ǵan qyz­ǵanysh! Pálesimen ketsin deseń de, ózin omaqata qulatyp, typyrlatpaı qyl­ǵyndyryp jatyr. Endi, bári kesh, kesh!..
Shaldyń ábden óleýsiregen júzine tike qaraýdan qaımyqqan áńgime tyń­daýshynyń biri ishin qaryǵan ókinish­ten sharasyzdyq tanytyp: «Qartaı­ǵandaǵy qyzǵanyshtan saqtasyn» dedi de tili tobarsyp, túkirigine shashalyp, syrtqy esikke jónele berdi…
Qaısar ÁLIM.