Eńbegimen elengen er

Beısenbi, 2 tamyz 2012 7:37

Keshegi ótken keńes zamanynda eńbek adamdaryna degen qur­met erekshe-tuǵyn. Ásirese, dı­qan­dar men malshylar arasynan sýyrylyp shyqqan ozattardyń esimderi elge keńinen tanylyp, nasıhattalyp, halyqtyń da, bı­liktiń de yqylasy solardyń ús­tinde bolǵanyna táýelsizdikten keıin týylǵan jas balalardy qospaǵanda kóbimiz kýágermiz. Sondaı elge eleýli tulǵanyń biri – Sosıalıstik Eńbek Eri, KSRO Joǵary Keńesine qatarynan úsh ret depýtat bolyp saılanǵan Baıbek Ermekov edi.

Beısenbi, 2 tamyz 2012 7:37

Keshegi ótken keńes zamanynda eńbek adamdaryna degen qur­met erekshe-tuǵyn. Ásirese, dı­qan­dar men malshylar arasynan sýyrylyp shyqqan ozattardyń esimderi elge keńinen tanylyp, nasıhattalyp, halyqtyń da, bı­liktiń de yqylasy solardyń ús­tinde bolǵanyna táýelsizdikten keıin týylǵan jas balalardy qospaǵanda kóbimiz kýágermiz. Sondaı elge eleýli tulǵanyń biri – Sosıalıstik Eńbek Eri, KSRO Joǵary Keńesine qatarynan úsh ret depýtat bolyp saılanǵan Baıbek Ermekov edi.

«Jaqsynyń aty ólmeıdi» degen ras. Ol tek qana kompartııa dańqyn shyǵarǵan eńbek adamy emes, aqyl-parasatymen, kórkem minez-qulqymen kópshilikke úlgi bola bilgen jany jaısań azamat edi deıdi biletinder. Sondaı-aq, Serik Myrzekeniń «Eńbek Eri Ermekov» atty derekti hıkaıatynda onyń adamdyq beınesi, etken eńbegi túgelimen baıandalǵan.
Baıbek Ermekov ótken ǵasyr­dyń basynda týylyp, beıneti men zeıneti teń ǵumyr keshken, paı­ǵambar jasynan asa qaıtys bolǵan adam. Onyń ómir joly Ońtústik óńirdegi Saryaǵash, Keles aýdandarymen tyǵyz baılanysty. Keles boıynda týylyp, eńbek jolyn qarapaıym murap­tyq­tan bastaǵan Baıekeń elimizde eń alǵash kolhoz óndirisiniń negi­zin qalaýshylardyń biri retinde de tarıhta qalǵan. Keles aýdanynda aldymen Býdennyı, Birlik ujymsharlarynda qarapaıym eń­bek adamy retinde jumys atqa­ryp, keıinnen «Qyzyl ásker» ujymsharyn basqarsa, odan ke­ıingi kezekte Keles, Saryaǵash aýdandyq keńesteriniń tóraǵalyq qyzmetterin abyroımen atqara bilgen. Kezinde qoǵam qaıratkeri О́zbekáli Jánibekov ol kisini, oǵan qosa Ermekov basqarǵan «Qy­zyl ásker» kolhozynan shyq­qan Sosıalıstik Eńbek Erleri Piltan Mamyrov pen Ryskúl Maqatovany ár gektardan 80 sent­nerge deıin maqta ala bilgen ǵajaıyp eńbek adamdary dep baǵalapty. Olardan keıin mundaı jetistikke eshkimniń de qoly jetpegenin aıǵaqtaǵan.
Shynynda da bir aýyldan so­ǵys­tan keıingi qıyn-qystaý jyldary úsh birdeı Sosıalıstik Eń­bek Eriniń shyǵýy, oǵan qosa Ermekovtiń Lenın ordenimen marapattalýy, omyraýyna Altyn Juldyz taǵylýy ǵajaıyp oqıǵa der ek. Ony óz kezeńinde otandyq basylymdar «Eńbekti uıymdas­tyrýdyń jáne aqy tóleýdiń ozyq ádisterin ómirge ákeldi. Sóıtip kolhozdy jańa eńbek jeńisine jet­kizdi. 1947 jyly qyzyl ás­ker­likter bir mıllıon eki júz myń som taza tabyspen shyqty. Jańa besjyldyq josparyn aı­qyn mejelegen Baıekeńniń kolhozshylary memleketke 3000 tonna aq altyn tapsyrýǵa beldi bekem býǵan edi» dep alaqaılap jazǵany da tarıhı fakt. Sondaı-aq Baıbek Ermekovtiń basshylyq etken jyldarynda Keles ózenine nán kópir salynyp, Bozsý arnasynan 200 gektar maqtalyq, 50 gektar baq pen 80 gektar baqsha alty aı jaz erkin sý ishetin jaǵ­daıǵa jetkeni jerlesteriniń áli kúnge esinde. Onyń ber jaǵynda 1939-1946 jyldary Keles, Sary­aǵash aýdandyq, 1946-4952 jyldary Ońtústik Qazaqstan oblys­tyq partııa komıtetiniń múshesi, KSRO Joǵary Keńesiniń úsh dúr­kin depýtaty retinde tyndyrǵan isteriniń ózi bir adamnyń ómiri úshin az emes. Jáne onyń bárin saralap shyǵatyndaı biz kandı­dat­tyq jumys jazyp otyrma­ǵa­nymyz taǵy belgili.
Shyn tulǵanyń ár zamanda da juldyzy bıik bolady. О́ıtkeni shyn tulǵa eń aldymen aınalasyna meıirimin tóge bilýimen, adal­dyǵymen, erkin oılaıtyndyǵy­men, sol sııaqty eńbekti uıym­dastyra bilýimen erekshelenedi. Osy turǵydan kelgende Baıbek Ermekov sóz etýge de, úlgi etýge de jaraıtyn aıtýly adamdar qa­tarynda atalady desek shyndyq­tan aýytqı qoımaspyz. Nege de­se­ńiz, Qarataý óńirine Dana qart degen esimmen tanymal bolǵan, ol aıtty degen sózder eldiń aýzynda júretin Sát aqsaqaldyń bolashaǵynan úlken úmit kúttir­gen nemeresi Baıbektiń kóptiń biri bolýy múmkin emes edi. Qar­shadaıynan atasy men ákesine qolqanat bolǵan balanyń alysty boljaıtyn júırik qııaly, kisige bolysqysh adamgershilik qasıeti á degende bilinip, «osydan bir­de­ńe shyǵar-aý» degen úmitpen ata­synyń ony bes-alty jasynan bas­tap jıyndarǵa, toılarǵa janynan tastamaı ertip júrýi de kóp nárseni ańǵartqandaı. Sózi ótim­di, ózi kópke tanymal jaqsy ata­nyń, qaıratty, eńbekqor áke­niń tá­limin alyp, tárbıesin kórip ós­ke­ni bir bólek, qanyna tartyp tý­ǵa­ny da tulǵalyq qyrynyń ashylýyna áser etpedi deı almaımyz.
Ata men ákeden on úshke jetpeı aırylǵan Baıbek bala ary qaraıǵy ómir jolyn ózi tańdady. Tańdaǵanda da aýyrdyń astymen, jeńildiń ústimen ótip ketýge bolatyn ońaı joldy emes, adamdy shynyqtyryp shyńdaıtyn naǵyz eń­bek jolyn tańdady. Túptiń tú­binde bárin jeńetin eńbektiń, so­nyń ishinde kóptiń múddesi úshin atqarylǵan jumystyń shyn rahatyn sezgen jan dep osyndaı ki­silerdi aıtýǵa bolar shamasy. О́ıt­keni kóptiń múddesi úshin eń­bek etý jańa zamanǵa saı oılaý júıesi turǵysynan ańyz sııaqty kórinetini bar. Al sol zamannyń adamdyq ólsheminiń biri – rasymen de kóp múddesi úshin jan­qııar­lyqpen eńbek etý edi. Bul týraly Baıbek Ermekovtiń uly Sapar Ermekov «Áke – asqar taý» atty maqalasynda «Ol kisi syr­qat­tanǵan jyldary birge jatyp, birge turdyq. Emhanaǵa barsaq ta, bazar aralasaq ta birgemiz. Kó­shege shyqqanda tóbem kókke eki eli jetpeı marqaıyp qaıtam. Ákemdi bilmeıtin jan joq. Úl­keni de, kishisi de ıilip sálem be­redi. Jurt japa-tarmaǵaı qoǵa­daı japyrylyp sálemdesip, hal jaıyn tabaldyryq qurǵatpaı kún­de surap kelip jatady. Ákem de arqa-jarqa, biz de máz-máı­ram­byz. Ol kisiniń qabaǵy ashylsa úı ishin shattyq kernep, berekesi kiretin. Baqsam, el syıly kisige, bedeli zor adamǵa qurmet kórse­tedi eken. Bedel eńbekpen, erlik­pen keletinin keıin bildik», dep jazypty.
О́mirden ozǵanyna jarty ǵa­syr­ǵa jýyqtaǵan naǵyz eńbek adamy týraly jaıdan-jaı sóz qozǵap otyrǵamyz joq. Oǵan jýyrda ǵana Elbasymyzdyń «Jal­pyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyna qa­raı 20 qadam» atty elimizdiń áleýmettik jańǵyrtylýy jónin­degi baǵdarlamalyq maqalasy sebep boldy. Elbasy qazirgi qoǵam­nyń júıkesine túsken dert – ter tókpeı jatyp mal tabýǵa umty­lýshylyqty doǵarý jaıyn qozǵaı otyryp, bul turǵyda eńbek adam­darynyń bedelin kóterý qajet­tigine basa mán beripti. Osy tur­ǵydan kelgende meıli Keńes óki­meti kezeńinde eńbek etse de, ózi úshin de, eli úshin de baryn salyp eńbektengen, shynaıy eńbeginiń arqasynda ǵana jetistikke jetken, bul kúnderi esimderi tarıh­tyń qoınaýyna súńgip bara jatqan, tipti qazirgi jastar bile bermeıtin aldymyzdaǵy aǵa býyndy nege nasıhattamasqa degen oı týdy. Maqalany jazý barysynda Ońtústik Qazaqstan oblysy, Saryaǵash aýdany, Igilik aýylynda búgingi kúni qurylysy aıaqtalyp jatqan orta mektepke osy óńirge eńbegi sińgen Baıbek Ermekovtiń esimi berilse eken degen tilekterdiń bar ekenin de bildik. Bul endi tikeleı jaýapty mekemelerdiń quzyryndaǵy sharýa. Qoldan jasalǵan jasandy tulǵalardyń emes, el ishinen shyq­qan, kópshiliktiń kóz aldynda jetilip, kisilikti bolmys qa­lyp­tastyrǵan shynaıy tulǵa­lar­dyń esimi óshpese eken, keıingi býyn sondaı adamdardyń bolǵa­nyn bilip ósse eken degen jaqsy nıetimizdi aıtý bizdiń paryz.

Aıgúl SEIILOVA,
«Egemen Qazaqstan».