Júrektegi janar

Sársenbi, 12 qyrkúıek 2012 7:20

Jaryq dúnıege kelip kózin ashqany jańa ǵana sııaqty edi, bári bir sátte jalp etip sóndi. О́shti. Bul úshin tań atpaı, kún shyqpaı qaldy. Tún. Qoıý qarańǵylyq seıiler emes. Tórt jasar bala ne tú­sinedi. Qoldy-aıaqqa turmaıdy, oınaǵysy, júgi­r­gisi keledi. Úı ishinde tarsyl-gúrsil kóbeıdi.
…Altyn asyqtaı asyr salyp oınap júrgen balasynyń bir sátte músápir kúıge túsip, bir ýys bolyp qalǵanyn kórý ata-anaǵa ońaı ma?! Áke-sheshe shybyn jandaryn qoıarǵa jer tappaı qınal­dy. Sengileri kelmeıdi. Qulynshaǵy dál qazir kóz­derin ashyp júgirip ketetindeı kórinedi. «Qyzyl­shamen kim aýyrmaı jatyr. Erteń-aq táýir bolady!»

Sársenbi, 12 qyrkúıek 2012 7:20

Jaryq dúnıege kelip kózin ashqany jańa ǵana sııaqty edi, bári bir sátte jalp etip sóndi. О́shti. Bul úshin tań atpaı, kún shyqpaı qaldy. Tún. Qoıý qarańǵylyq seıiler emes. Tórt jasar bala ne tú­sinedi. Qoldy-aıaqqa turmaıdy, oınaǵysy, júgi­r­gisi keledi. Úı ishinde tarsyl-gúrsil kóbeıdi.
…Altyn asyqtaı asyr salyp oınap júrgen balasynyń bir sátte músápir kúıge túsip, bir ýys bolyp qalǵanyn kórý ata-anaǵa ońaı ma?! Áke-sheshe shybyn jandaryn qoıarǵa jer tappaı qınal­dy. Sengileri kelmeıdi. Qulynshaǵy dál qazir kóz­derin ashyp júgirip ketetindeı kórinedi. «Qyzyl­shamen kim aýyrmaı jatyr. Erteń-aq táýir bolady!»

Kún ótti, aı ótti… Úıden bereke qashty. Otaǵa­sy­nyń da qabaǵy ashylmaıdy. Jas kúninde balalardyń bári derlik aýyratyn qyzylsha osylaı oılamaǵan jerden Aqtóbe oblysynyń Shalqar aýdany aýma­ǵyndaǵy 71-shi razezde turatyn Jórebekovter otbasyn eseńgiretip ketti. Kómegi tıer dep Almatyǵa, bir sheti Orynborǵa deıin dárigerlerge shapqylady. Olardan da qaıyr bol­ǵan joq. Báriniń aıtatyny bir aq sóz: «Balanyń janaryn qaıtarý múmkin emes».
Osylaı kúnder ótip jatty. Qaratúnek tum­shalaǵan túnnen aıyrǵysyz kúnder. Taǵdyr basqa salǵan soń, ne amal, bárine de kóndigesiń. Ol kór­mese de, sheshesiniń janary jasqa tolyp, kemseń­dep otyrǵanyn sezedi. «Apa, nege jylaısyń?». «Qudaı jylatyp qoısa, jylamaǵanda ne isteımin. О́ziń sııaqty jurttyń balalary mektepke baryp jatyr». Apasy odan saıyn egiledi. Alty jyl ájeptáýir ýaqyt qoı, onǵa aıaq basqan bala biraz nárseni túsine bastady. Ákesi úıde bolǵan kezinde ony aldynan túsirmeıdi, baýyryna basyp: «О́le-ólgenshe qulynymdy jylatpaımyn, eshkimnen kem qylmaımyn, qor bolmaıdy!» –deıdi. «Sosyn… Sosyn bul beıbaqtyń kúni ne bolady!?.» Sheshesiniń úninde úreı bar. Osyndaı sózderdi qulaǵy shalǵan munyń da júregi muzdap ketedi.
Áke men bala ońasha qalǵan bir sátte Qulanbaı tutqıyldan suraq qoıǵan. «Áke, men osylaı júre beremin be?» Tosyn suraq ákesin tuıyqqa tiregen sııaqty. Ol ún-túnsiz kóp otyrdy. Ne desin, balasynyń jaıyn oılamaı júrgen joq. Talaı túndi kirpik ilmeı ótkizgenin kimge aıtady. Ýaqyt bolsa zyryldap ótip barady. «On birge tolady. Erteń erjetip eseıedi. Sondaǵy kúni ne bolmaq? О́zderi de máńgilik emes qoı, kózderi jumyla qalsa, Qulanbaıdy kim asyraıdy, kim saqtaıdy?» Osylardy oılasa, júregi ezilip, janyn qoıarǵa jer tappaıdy. Jan-jaqqa suraý salǵan. Qaraǵandyda zaǵıp balalardy oqytyp, tárbıeleıtin ınternat bar kórinedi. Biraq, kózin jáýdiretip aparyp tastaýǵa qımaıdy. Qorqady. Qansha degenmen, úıdegideı bolmaıdy ǵoı. Jaı da taǵdyrdyń tálkegine túsken balasynyń moınyna tiri jetim­niń qamytyn óz qolymen qalaı ilmek?! Ol osyndaı kóp saýaldyń jaýabyn taba almaı qınalady. «О́ziń qalaı oılaı­syń?» Qulanbaıdyń jaýaby da­ıyn eken. «Oqýym kerek», – dedi birden. «Jaqyn jerde turǵan oqý joq qoı». «Alysqa apar!» Balasynyń senimdi úni ákeniń durys sýarylmaǵan pyshaqtyń júzindeı jasyp qalǵan qaıratyn bir janyp ótti. Sonyń ózinde: «Qaraǵandyǵa barma­saq», degen úni ázer shyqty.
Bala bolsa da Qulanbaı ishteı taǵdyryna moıynsynyp, beldi bekem býǵan sekildi. Jol boıy ákesin kádimgi úlken kisideı áńgimege tartyp, biraz jaıdyń basyn shaldy. «Maǵan alańdamańdar, oqyp, mamandyq alamyn, erteń senderge kómek­tesemin», – dep qoıady. Osy sózderdi estigende ákesiniń kóńili bosap, kózine jas úıirildi. Ony Qulanbaıǵa sez­dirgisi kelmeıdi, aqyryn ǵana qaltasynan qol oramalyn ala bergeni sol edi, Qulanbaı: «Áke, jylama, bári jaqsy bolady», – dedi. Táýbe, Alla balasyn­yń janaryn alsa da júregine sáýle quıǵan sekildi.
Qulanbaı qoshtasarda da jasyǵan joq. «Apama sálem aıt, demalysta kelemin», – dedi. Internatta ózi sııaqty balalar kóp eken, birinen soń biri kelip tanysyp jatyr. Keıbireýi múlde kórmese, keı­bireýleri taban astyn ajyrata alatyn sııaqty. Tárbıeshiler de jańa qosylǵan muny shet qaqqan joq. Árıne, ol alǵashqy kúnderi alystaǵy aýylyn, sonda qalǵan anasyn, baýyrlaryn qatty sa­ǵyndy. Saǵynysh meńdep, eshteńege kóńili soqpaı qınalǵan kezderi de boldy. «Úıge qaıtsam qaıtedi?» degen oı da naq osy kezde qylań bergen. «Joq!» deıtin ol sálden soń óz oıynan ózi shoshyp. «Úıde ne bitiremin, qaıtken kúnde de taǵdyrdy jeńýim, bilim alýym kerek. Alda úlken ómir kútip tur. Qıyn­dyqtardyń da attaǵan saıyn aıaqtan shalary anyq. Sonda bilim ǵana kómekke keledi. Bilim ǵana alǵa jeteleıdi. Bilimnen quralaqan qalsa, naǵyz soqyr­lyq sol. Basqa tańdaý, basqa jol joq.» Osylaı ózin qaırap-qaırap alyp kitaphanaǵa jóneledi. Mun­daǵylar kitapty saýsaqpen sıpalap otyryp oqıdy eken, sol ádisti tez meńgerip aldy.
«Saý bolsa da, soqyr bolsa da balanyń aty bala ǵoı, kópke deıin jańa ortaǵa kóndige almadym, ne isterimdi bilmeı kóp qınaldym. Bar bitiretinim – toryqqanda, tamaq ishpeı jatyp alamyn. Osy­nyń bárinen meni qutqarǵan kitap. Kitap oqı alatyn bolǵannan keıin ómirim kúrt ózgerdi. Ásirese, Nıkolaı Ostrovskııdiń «Qurysh qalaı shynyqty» degen kitaby qatty áser etti, ony mundaǵylardyń bári kezektesip oqıdy eken. Men bir emes, birneshe ret oqyp shyqtym. Úıge ketip qalmaǵanyma qýan­dym. Kitaptan bas almaıtyn boldym, ózimdi ózim aıamaı bilimniń sońyna tústim. Bul mindetti oıda­ǵydaı sheshtim ǵoı deımin. Mektepti bitir­gennen keıin kóppen birge ýnıversıtetke túsýge uıǵar­dym. О́zime degen senimim sondaı kúshti boldy», – dep sol kúnderdi eske alady ol.
Qulanbaıdyń tańdaýy Qazaq memlekettik ýnı­versıtetiniń zań fakýltetine túskende, ony bile­tinder tańdanǵan joq. Emtıhandardan súrin­beı ótken ol stýdent kýáligin qaltasyna saldy, kóppen birge jataq­hanaǵa ornalasty. Oqýǵa túsýin tús­kenmen qatar­dan qalmaý ońaıǵa soqpasyn ol al­ǵashqy kúnderi-aq sezingen. О́ıtkeni, buǵan deıin munda eki kózi múlde kórmeıtin adam oqymaǵan bolýy kerek, Braıl tiline túsirilgen oqýlyqtar joq bolyp shyqty. Jady myqty. Leksııada aýyzdan shyqqan sózdiń bárin qaǵyp alady. Biraq, jaqsy oqý, jan-jaqty bilim alý úshin bul az. Ne isteý kerek? Osy arada oǵan ózimen bir topta oqıtyn balalar kómekke keldi. Olar kitaphanaǵa barǵanda Qulan­baıdy qaldyrmaı, sabaqqa birge daıyndaldy, oǵan qajetti ádebıetterdi oqyp berip otyrdy. Osynyń bárin aıtqyzbaı istedi.
– Meniń baǵyma qaraı bizdiń topqa kileń sabaqty úzdik oqyǵan balalar iligipti. Bári sýyrylyp tur, birinen biri ótedi. Semınar sabaqtarynda bireýi bir pikir aıtyp jatsa, ekinshisi turyp: «Men pálen degen ǵalymnyń eńbegin oqydym, ol kisi bylaı deıdi» – dep kýrstasyna qarsy ýáj aıtady. Men de olardan qalyspaýǵa uıǵardym, – deıdi Qulanbaı. – Qatar júrgen balalar qansha kómek­tesse de, olarǵa ǵana qarap otyra almaıtynymdy túsindim. Sosyn ózime kerek kitaptardy magnı­tofonǵa jazdyryp alatyn boldym. Solardy qaıta-qaıta tyńdap, kópten qalmadym.
Ýaqytta toqtaý joq qoı. Ár kúni qarbalasqa, qıyndyqqa toly bolǵany sonshalyq, ol tórt jyldyń qalaı óte shyqqanyn ańǵarmaı da qaldy. Alda – praktıka, dıplomdyq jumys… Osylaı óz ómiriniń taǵy bir belesi jaıly oılanyp-tolǵanyp júrgende ol kútpegen jaıǵa tap boldy. О́tken jyly 8-naýryz merekesi keshinde tanysqan qyz jataqhanaǵa kelýin jıiletip ketti. Jetelep anda da aparady, munda da aparady, kerek kitaptaryn oqyp beredi. Áıteýir qasynan shyqpaıdy. Dál osy kezde ol júrek túkpirinde bir sezimniń tutanǵanyn sezgen. Sol sátte óz oıynan ózi shoshyp, sol sezimdi tunshyqtyrýǵa tyrysqan. «Ol kim, men kimmin?» Meıramhannyń Qulanbaıǵa jıi keletinin balalar da baıqasa kerek, bári de jaqsy qyz dep maqtaıdy. Orta boıly, aqquba óńdi, dóń­gelek júzdi qyz bárine de unaǵan. О́zi aqjarqyn, birde «ózińdi bir kún kórmesem saǵynyp qalamyn» dep Qulanbaıdyń júregin taǵy bir dir etkizgen. Qulanbaı tipti oılaýǵa qorqady. «Jaı balalyq shyǵar, bári de ýaqyt óte umytylady. Alla taǵala mańdaıyma ne jazsa sony kórermin» dep ishteı ózin ózi qaıraı túsedi. Osy kúnge deıin ol ózine ózi senip keldi. Alda ózin talaı syn kútip turǵanyn túsinedi. Solarǵa daıyn bolýy kerek. Osyndaı oılar meńdegen ol ózin eshqashan aıap kórgen emes. Sonyń arqasynda biraz nátıjelerge qol jetkizdi. Eń bastysy eshkimniń kómeginsiz jalǵyz ózi júrip-tura alatyn boldy. Eshkimge salmaq salǵan emes, bárin ózi isteıdi. Jasynan sportpen aınalys­qanynyń da paıdasyn kórip júr. Denesi jeńil, júrisi shıraq. Jalǵyzdyqqa da úırenip keledi. Átteń… átteń!!! Oǵan moıyp jatqan bul joq. Alla saldy, bul kóndi. Táýbe, búginge deıin biraz jerdi aralady. Zaǵıptar arasynda velosıpedten Belorýssııada ótken halyqaralyq jarysta tórtin­shi oryn aldy. Bishkekte shahmatshylar arasynda top jardy. Sporttyq gımnastıkadan ekinshi razrıad­tyń normasyn oryndady.
Osylarmen aınalysa júrip ol mýzykaǵa erekshe den qoıdy. Bul baıan men gıtaraǵa qosylyp án salǵanda jurt uıyp tyńdaıdy. Sońǵy jyldary ýnıversıtet qabyrǵasyndaǵy bir de bir konsert munyń qatysýynsyz ótken emes. Ishi sezedi, qyzdyń júregine shoq salyp júrgen de osy óneri bolýy kerek. Birde «Gıtarada qalaı jaqsy oınaısyz», dep Meıramhannyń ózi de sezdirip qoıǵan. Qulanbaı mýzykaǵa kezdeısoq kelgen joq. «Sýǵa ketken tal qarmaıdy degendeı, aldaǵy ómir jaıly jıi oılanamyn ǵoı, qalaı nan taýyp jeımin, nemen aınalyssam jurttan kem bolmaımyn. Osyndaı saýaldar jıi mazalaıtyn. Aqyry mýzykamen aınalysýǵa uıǵardym». Osy iske shyndap kiristi, Bethoven, Bah, Glınka, Shopen, Chaıkovskıı syndy klassık kompozıtorlardyń shyǵarmalaryn oryndaıtyn deńgeıge jetti. Tyńdarman oǵan Abaıdyń ánderin de qaıta-qaıta aıtqyzatyn. Almatyǵa kelgennen keıin Ámire Qashaýbaev atyndaǵy mýzyka mektebine túsip, ony oıdaǵydaı aıaqtap shyqty.
Birde olar Almatynyń kóshesinde qol ustasyp kele jatty. Ekeýi de óte kóńildi. Qulanbaı búgin ózin kópten mazalap júrgen oıdyń shetin shyǵarmaq. Bárinen de sezim kúshti eken, aqyl da, sabyr da onyń aldynda bas ıgen. Dál qazir oǵan Meıramhansyz ómir qyzyq emes. Bir oıy búgin aıt, erteń kesh bolady deıdi. Úrkitip alamyn ba, bir jola aıyrylyp qalamyn ba dep te qorqady. «Joq, aıtý kerek, búgin aıtý kerek!» «Meıramhan, bir­deńe aıtsam renjimeısiń be?» «Aıtsań aıta bermeısiń be, qashannan beri menen ruqsat su­raıtyn bolǵansyń?! Aıt, aıt! Renjip qalýym da múmkin, áýeli sózińdi estıik, sosyn kóre jatarmyz?!» Qyzdyń daýsy syńǵyr-syńǵyr etedi. Ol úndemeı qaldy. Ishtegi arpalys aýzyn býyp tur. Ony qyz qaıdan bilsin. «Aıtatyn bolsań, bul­danbaı aıtsaıshy», – deıdi nazdanyp. «Ma­ńaıda oryndyq bar ma? Otyraıyqshy». Júr dep qyz muny jeteleı jóneldi. Baqtyń ishi bolýy kerek, qustar án salady, gúlderdiń jupar ısi burqyrap tur. Bular jalǵyz emes sııaqty. Ana jerden, myna jerden jastardyń jamyraı kúlgen daýystary estiledi. Kúnniń ystyǵy ma, álde ishki tolǵanysy býyp bara ma, mańdaıy shyp-shyp terledi. Sirá da, ómirde bulaı tolqymaǵan shyǵar, qazir aıtady, bári búlinedi. Taǵy da jalǵyz qalady. Ol bárine úırendi. Tek qorqatyny jalǵyzdyq qana. Joldas­tary kóp. Munyń kómegine zárýler az emes. Degenmen solardyń bári Meıramhanǵa jetpeıdi. Onymen tanysqaly ómiri ózgerdi.
– Qulanbaı ne aıtaıyn dep ediń?
– Alla jazsa, oqýym bitedi ǵoı.
– Iá, sosyn aýylǵa tartyp ketpeksiń be!? Qyz taǵy da sylq-sylq kúldi.
– Aýyldy da saǵynamyn. Biraq ol jaqqa barǵanda ne bitiremin. Áke-shesheme masyl bolyp úıde otyrǵym kelmeıdi. Ne de bolsa osynda qalyp baǵymdy synaǵym keledi.
– Durys aıtasyń. Syna, oǵan kim bóget bolady?!
– Aıtaıyn degenim ol emes.
– Endi aıtatyn bolsań aıtsaıshy, jumbaqtaı bermeı.
– Renjimeısiń be?
– Renjimeımin dedim ǵoı, neshe ret qaıtalaý kerek.
– Meniń ózińdi súıetinimdi bilesiń ǵoı…
– San ret aıtqansyń! Meniń jaýabymdy da bilesiń, san márte estigesiń!
– Endeshe maǵan turmysqa shyqsań qaıtedi?!
Qyz únsiz qaldy. Demin ishinen alyp bul otyr. Ýaqyt óter emes, sekýndtyń ózi uzaryp ketken sııaqty. Júregi aýzyna tyǵylyp, dúrsili jıilep barady.
– Meıramhan!
Qyz únsiz.
– Meıramhan!!!
– Ne boldy sonsha?
Daýysynda ózgeris joq sııaqty. Demek, renjigen joq. Oǵan keregi osy. Qalǵany mańyzdy emes, Meıramhany renjimese bolǵany. Iyǵynan bir aýyr júk túskendeı, boıy jeńildep sala berdi. Eń bastysy – aıtylatyn sóz aıtyldy. Endi asyq­tyrmaıdy. Qansha kút dese de kútedi. О́zi qoıǵan saýaldyń jaýaby ońaı sheshilmeıtinin ol da túsinedi. О́zi de onyń tóńireginde myń oılanyp, myń tolǵanǵan. Aıtýdyń retin taba almaı qınal­ǵan, biraq, júregi qoıar da qoımady, aıtqyzyp tyndy. Osyǵan deıin sapyrylysyp, taıtalasyp maza bermegen san túrli oılar zym-zııa joq boldy. Bul jaı aıtyla salǵan sóz emes. Boıynda ózi de aıtyp túsindire almaıtyn bir senim paıda boldy.
–Júr, kún keshkirip barady, úıge qaıtaıyq, – dedi Meıramhan onyń qolyn alyp. Alaqany kúıip tur eken. Bul sol sátte alasurǵan qyz júreginiń dúrsilin estigendeı boldy. «Qazir…, qazir óz sheshimin aıtady. Meıramhan – ashyq qyz, kóńilińe qaramaıdy, oıyndaǵysyn búkpesiz aqtara salady…»
Jataqhanaǵa jetkenshe Meıramhan tis jarǵan joq. Tek qoshtasarda ǵana:
– Oılanýǵa ýaqyt beresiń be? – dedi. Úni jumsaq.
– Árıne, árıne! – dedi ol qýanyshyn jasyra almaı. Úzilýdiń az-aq aldynda turǵan úmit jibi qaıta jalǵanǵan sııaqty. Ol endi kóp bógelgen joq, basqa sózdi estigisi kelmegendeı, tez-tez basyp bólmesine bet aldy.
Ol sol túndi uıqysyz ótkizdi. «Árıne, Meıramhan áke-sheshesimen, týystarymen aqyldasady. О́zi de oılanady. Sheshim qabyldaý oǵan ońaı soqpasy anyq».
Bul da bir toqtamǵa kele almaı kóp qınalǵan. Kózi kórmese de eshkimnen kem emes. Oqýyn úzdik baǵamen támamdaǵaly otyr. Qolynan bári keledi. Osyǵan deıin ózi oqyǵan kitaptardan kóńilge túıgenderi kóp. Bala kúniniń ózinde-aq basyna túsken aýyrtpalyqty durys baǵalap, bolǵan iske bekemdik tanytty. Mundaı jaǵdaıdy eshkimniń basyna bermeı-aq qoısyn. Qos janary bir sátte sóngen, taban astyn kórmeı qalǵan adamnyń qandaı kúıde bolatyny túsinikti. Boıyn úreı bıleıdi. Alasuryp, basyn taýǵa da, tasqa da urady. Janushyrady. Beımaza kúı keshedi. Ol munyń birin de istegen joq. О́ıtkeni, ol qos janarynan aı­rylǵanda áli ońy men solyn tanyp úlgermegen sábı edi. О́mirdiń tátti dámi tańdaıyna tatymaǵan, ernindegi ana súti keppegen ol eseıe kele de sasqalaqtap bireýdiń eteginen ustaýdy oı­laǵan joq, ózin alda kútip turǵan qıyn ómirge daıyndady. Eki kózi kórmeıdi demeseń qolynan bári keledi, óz mindeti ózinde. Kıimderin ózi jýady, ótekteýdi de úırenip aldy. Negizinde ol jalǵyz­dyqtan qoryqsa da, ózin jalǵyzdyqqa, qıyn­dyqtarmen jalǵyz kúresýge daıyndady. Onyń bári ońaıǵa soqqan joq. Qulady, súrindi. Qaıta turdy. Qazir basqalar sııaqty bireýdiń jeteginde júrmegeni – sonyń arqasy. Ol ózin múgedekpin dep sezinbeıdi. «Meıramhan! Meıramhan! Qazir qandaı kúıde eken?!».
Osylaı túni boıy óń men tústiń arasynda jatqan ol tań aldynda ǵana kóz ilgendeı edi. Dálizdegi abyr-sabyr júris oıatyp jiberdi. Degenmen, ol ádettegideı ornynan sergek kóterilip, dene jattyǵýlaryn jasaı bastady. Búgin sabaq joq, dıplom jumysyn aıaqtaýy kerek. Álgi ázirde Meıramhandy bir sátke jaıyna qaldyrǵandaı edi, qaıtadan kóz aldyna kelip tura qaldy. «Qaıda eken? Ne istep júr?»
Tanysqannan beri kúnde kezdesip, bos ýaqyt­taryn birge ótkizetin Meıramhan bir jyldyń ishinde birinshi ret kelmeı qaldy. Qulanbaıdyń kesheden beri órekpigen kóńili saıabyr tapqandaı. «Túsinikti boldy. Teń-teńimen, tezek qabymen degendi umytyp, aspandaǵy aıǵa qolymdy sozǵan ekenmin ǵoı. Álde… Ata-anasy qarsy bolyp, úıden shyǵarmaı qoıdy ma eken?!.» Úmitin úzgisi kelmeıdi. Ýaqyt toqtap qalǵan sekildi. Bárine qoldy bir-aq siltep, kitaphanaǵa da barmaı, tamaq ta ishpeı jatyp alǵysy keldi. «Joq, olaı bolmaıdy» deıdi taǵy bir oıy. «Bul alǵashqy aýyr soqqy. Áli talaıyn kóresiń. Alla taǵala seniń mańdaıyńa osyny jazǵan. Bosama! Belińdi bý! Jigerińdi jany, qaıratyńa min!!!»
Ol kitaphanada uzaq otyrdy. Qaıda asyǵady. Tamaqqa da zaýqy joq. Bir kezde ol oqý zalynda jal­ǵyz qalǵanyn sezdi. Jumys aıaǵy taıanǵan bolýy kerek. Bul da jaılap ornynan turyp, kitaptaryn jınastyra bastady. Kenet… «Iá, ózi! Qatelesýi múmkin emes! Tyq-tyq basyp jaqyndap keledi…» Bul júristi ol júz adamnyń, tipti myń adamnyń arasynan ajyratýǵa bar. Júregi dúrsildeı jóneldi, keýdesine syımaı barady. «Jataqhanaǵa bardym, baqqa soqtym, esh jerde joqsyń! О́zim de oılap edim, dáý de bolsa kitap­hanada ǵoı dep, qatelespeppin! Júr kettik!» Meıramhan ádettegideı betinen shóp etkizip súıip aldy. Bul bireý qazyqqa baılap qoıǵandaı qozǵala alar emes. «Júr syrtqa shyǵaıyq, bárin sosyn aıtamyn!» Meıramhan búgin erekshe kóńildi. О́ńi me, túsi me, túk túsine alar emes.
Ekeýi qoltyqtasyp syrtqa shyqty. Kóshedegi abyr-sabyr birshama báseńdegen sekildi. Qulanbaı kúnde ózi júretin kóshege betteı bergen edi, Meıramhan: «Mashınaǵa otyraıyq», – dedi. Bul bolsa, «Kóliktiń ne qajeti bar edi. Osy turǵan jer emes pe, jaıaý-aq barmaımyz ba, álde sen bir jaqqa asyǵyp tursyń ba?» dep degbirsizdene bastady. «Júr degen soń, júr, bárin keıin aıtamyn. »
Qulanbaıdyń jataqhanasy kitaphanadan alys emes, tıip tur dese de bolady. Taksı tez-aq alyp keldi. Meıramhan: «Aǵaı, bizdi azyraq kúte tury­ńyz, qazir shyǵamyz», – dedi. «Túkke túsinse buıyr­masyn. Bul ne jumbaq?» Manaǵy ýaıymnyń bári umytyldy. Bir tylsym kúsh Qulanbaıdy úıirip áketip bara jatqan sııaqty. Ol qarsylasqan joq, aıaǵyn tez-tez basyp, Meıramhanǵa erdi.
Qulanbaıdyń bólmesi ekinshi qabatta. Bir kiltti «men joqta kelip qalsań, esik aldynda turma» dep Meıramhanǵa berip qoıǵan. Esikti Meıramhan ashty. Tabaldyryqtan attaǵan Qulanbaı taıaǵymen aldynda turǵan chemodandy túrtip: «Mynaý nege esik aldyna kelip qalǵan?» – dedi. «Bireýin usta, kettik, taksı kútip qalady». Meıramhan aldy-artyna qaratar emes, bir chemodandy buǵan ustatty da, ekinshisin ózi alyp, syrtqa bettedi.
Qulanbaıdyń basy tipti qatty. Taksı ıreleń-ıreleń qala kóshelerimen zyryldap keledi. «Ne de bolsa aıaǵyna deıin shydaıyn, jas balasha qyń­qyldaı bergenim durys bolmas» dep oıy on saqqa júgirip, ishi astan-kesten bolsa da, áliptiń artyn baǵyp otyr. Shamasy jarty saǵattaı júrdi ǵoı deımin, mashına bir úıdiń aldyna kelip toqtady da, bular túsip qaldy. Meıramhan chemo­dannyń birin buǵan ustatyp jatyp: «Ekinshi qabatqa kóterilemiz», – dedi. Bul ún-túnsiz erip keledi. Jaıshylyqta aýzy jabylmaýshy edi, dál qazir tili baılanyp, Meıramhanǵa ergennen basqa amaly qalmaǵandaı. «Qaıda keldi? Kimniń úıi?..» Osy sııaqty saýaldar mazalasa da, jaýabyn tabýǵa asyqqan joq. Bul úıdiń de esigin Meıramhannyń ózi ashty. «Oń aıaǵyńmen atta», – dedi.
Úıge kirgennen keıin Meıramhan munyń syrtqy kıimderin sheshindirip, qolyńdy jý dep bir bólmege bastady, sosyn stoldyń basyna ákelip otyrǵyzdy. «Tamaq ishemiz», – dedi. Qulanbaıda ún joq. Ne bolǵanyn túsine almaı otyr. «Ne de bolsa artyn kúteıin, Meıramhannyń bir bilgeni bar shyǵar?!» Sonda da myna jaıdyń mánisin bilgisi kelip ólip otyr. «Meıramhan, dúnıe ne bolyp ketti ózi, qınaı bermeı túsindirseıshi?!.» Meıramhan sylq-sylq kúlsin kelip. «Qorqaıyn dediń be, osy áńgimeni bastaǵan óziń emessiń be? Turmys quraıyq dediń be, dediń! Men sol usynysyńdy qabyl aldym. Bar bolǵany osy ǵana. Úreılenetin eshteńe joq!» Meıramhan muny tý syrtynan kelip qushaqtap, aımalaı bastady.
Qulanbaı osylaı baqyttyń bir sátte óz basyna úıirile ketkenine sene almaı otyr. «Aıtsaıshy, shynyń ba, oıynyń ba?! Ata-anań ne dedi?» Osydan keıin Meıramhan búgingi kúnniń oqıǵalaryn ret-retimen aıta bastady. «Tańerteń erte turyp páter izdedim. Jaıshylyqta bilmeıdi ekenbiz, páter tabý bir qıyn is eken. Sodan úshke deıin júr­dim ǵoı. Áıteýir tabyldy. Basqalarǵa qara­ǵanda arzandaý. Sodan keıin kelip saǵan aıtaıyn desem, úıde joqsyń. Zattaryńdy jınastyryp, eki chemodanǵa saldym. Sosyn bazarǵa baryp tamaq aldym, óziń jaqsy kóretin kespe daıyndadym. Sóıtkenshe kesh te boldy. Sosyn taksı alyp ózińdi izdedim.» Osynyń bári Qulanbaı úshin tús sııaqty. Senerin de senbesin de bilmeıdi. «Bárimen aqyl­dasqan bolar­syń», – dedi aqyryn ǵana. «Aqyl­dastym, aqyldas­tym! Olardyń ne aıtatyny belgili ǵoı. «Asyq­pańdar», – deıdi. Biraq men endi seni bir kún de jal­ǵyz qaldyrǵym kelmedi. Oǵan qarsy emes shyǵar­syń?!» Meıram­hannyń kúlkisi tyıylar emes. Oqı­ǵanyń dál osylaı bolǵany ras edi. Biraq ol jeńge­simen eki arada bolǵan áńgimeni búgip qaldy. Keshe keshkisin Qulanbaıdyń ne degenin jeńgesine jetkiz­gen. Ol birden shorshyp tústi. «Erkem-aý, ne degeniń, ne aıtyp turǵanyńdy túsinesiń be?! Eki kózi kórmeıtin adamnyń eteginen ustaıtyndaı saǵan ne kórindi!? Aı dese aýzyń, kún dese kóziń bar. Tipti turmysqa shyǵýǵa asyǵatyn da keziń emes qoı. Ondaı sózdi aıtpa! Bolasha­ǵyńdy oıla. Aqyldy bol», – degen jeńgesine Meıramhan da óz sheshimin túıip aıtty: «Jeńeshe, ózińiz «Júrekke ámir júrmeıdi» demeýshi me edińiz. Qulanbaıdy tańdadym. Baǵym ba, sorym ba, ony aldaǵy ómir kórsetedi. Men buǵan deıin de kóp oılanǵanmyn. Qulanbaıdyń ondaı sózdi erte me, kesh pe bir aıtatynyn júregim seze­tin. Men ony jaýabymdy kútkizip, saryltyp qoıa almaımyn. Sóıtip, taǵdyrdyń oǵan artqan júgine búginnen bastap ıyǵymdy tosamyn. Siz de meni túsinińiz. Ata-anama aıtarsyz. Keıin ózim bárin túsindiremin».
Kózi kórmeıtin adamnan shoshıtyn jalǵyz jeńgesi ǵana emes eken. Páter izdep barmaǵan jeri joq. Kelisip turǵan adam kúıeýiniń eki kózi kórmeıtinin estigennen keıin aınyp shyǵa keledi. Osylaı birneshe úıdiń esigin qaqty. Ony elegen Meıramhan joq. Júregi alyp-ushyp, túski tama­ǵyn ishpegenin de umytyp, zyr júgirdi, Endi Qulanbaıy qasynda, ýh dep otyr. Qulanbaı sirá da másele osylaı sheshiledi dep kútpese kerek, bir túrli oılanyp qaldy. «Osynym qalaı boldy? Meıramhandy súıetinim ras. Ol da súıetinin dálel­dep otyr. Degenmen, aldaǵy kúnderdiń syndaryna shydaı alar ma ekenbiz? Bireýdiń obalyna qalyp júrmeımin be?» Ol osyndaı dúdámal oılardy qýyp tastap, «Meıramhan, men eki kózim kórmese de eshkimge aýyrtpalyǵymdy salmaımyn. Men bala kezimnen basyma túsken jaıdy durys baǵalap, ózimdi tolyqqandy ómir súrýge daıyn­daǵan adammyn. Meniń qolymnan bári de keledi. Ony óziń de kórip júrsiń. Maǵan sengenińe, jete­gińe alǵanyńa aıtar alǵysym sheksiz. Qaryz­darmyn! Erteń oqýymdy bitiremin, jumysqa ornalasamyn. Eshkimnen kem bolmaımyz, kór de tur», – dedi nyq senimmen. «Antyńdy qabyldaı­myn. Tek, jetegińe alǵanyńa deme, jetegime ergenińe de», Meıramhan taǵy da sylq-sylq kúldi.
Shyny sol, Qulanbaı men Meıramhannyń ómirindegi osyndaı kúrt ózgeristi ózderi aralasyp júrgen qurby-qurdastary durys baǵalap, qýanysh­pen qabyldady. Bul qalaı boldy degen biri joq. Olar bulardyń arasyndaǵy dostyqtyń mahab­batqa ulasyp ketkenin kórip, sezip júretin. Sodan da jastar emes pe, basqa jumystardyń bárin syryp tastap, dýyldasyp toı qamyna kirisip ketti. Aldymen ýlap-shýlap Qulanbaıdyń ata-anasyna, Shalqarǵa bardy. Bul ómirde óte sırek kezdesetin jaǵdaı ǵoı, balalarynyń eki kózi kórmeıtinin oılaǵanda júrekteri qaıǵydan qars aıyrylatyn ata-ananyń sondaǵy qýanyshyn tilmen aıtqyzyp jetkizý qıyn. Qulanbaı qos janary móldiregen kıiktiń laǵyndaı sulý qyzdy ertip keledi dep kim oılaǵan. Osy sátte olar ózderin baqytty sezindi. Basyna túsken aýyrtpalyqtarǵa moıymaı ómir baspaldaqtarymen joǵary órlep kele jatqan Qulanbaı osylaı ata-anasyna qýanysh syılady, ótken kúnderdiń qaıǵysyn umyttyrdy.
Olar týǵan eldiń topyraǵynda aýnap-qýnap biraz demalǵannan keıin Almatyǵa oraldy. Munda da olardy qýanysh kútip tur edi. Jeńgesi Meı­ramhanǵa hat jazyp, ata-anasynyń munyń sheshi­mine qarsy emes ekenderin, bulardy kútip otyr­ǵandaryn habarlapty. Jazǵy demalystyń ýaqyty bolsa da, Qulanbaı joldastaryn qaıta jınap endi Meıramhannyń aýylyna tartty. Munda da jaqsy qarsy aldy, toı boldy, jınalǵandar eki jasqa baqyt tiledi. «Ata-anań qandaı jaqsy adamdar edi!» dep Qulanbaı kópke deıin súıinishin qaı­talaýmen boldy. Mundaıda ýaqyt tez ótedi ǵoı. Qulanbaı men Meıramhan kúzdiń qalaı kelgenin de ańǵarmaı qaldy. Ýnıversıtette sabaq bastaldy. Ile Qulanbaı praktıkaǵa shyǵyp, dıplom jumysyn jazýǵa kiristi. Qaıda barsa da Meıramhan qasynan qal­maıdy. Qulanbaıǵa da qanat bitken sııaqty, ushyp júr. Osylaı baqyttan basy aınalyp júrgende Meıramhan oǵan taǵy bir qýanyshty habar jetkizdi, taıaýda kishkentaıly bolatyndaryn habarlady. Osydan keıin Qulanbaı «Alla taǵala, sol kúnge tezirek jetkize gór», dep tileıtin boldy.
Sóıtip, 1977 jyl Jórebekovterdiń otbasyna qos qýanysh ala keldi. Qulanbaı oqýyn bitirip Almatydaǵy Qazaq soqyrlar qoǵamyna qarasty úlken mekemege jumysqa ornalasty. Keshikpeı tuńǵyshtary Marat ómirge keldi. Arada eki jyl ótkennen keıin Arman týdy. Bul kezde Qulan­baıdyń qyzmeti ósip, kásiporynnyń zań bólimin basqaryp júrgen-di. Biraz jyl páter jaldaýdyń beınetin tartqan olar jańa úıge túskende tipti qýandy.
Qulanbaıǵa qoǵam basshylary kásiporyndy basqarýdy tapsyrǵanda, ol kóp oılanbastan keli­simin bergen. О́ıtkeni, ol mundaǵy jaǵdaıdy, ózimen qatar júrgen adamdardy jaqsy biledi, bárimen kópten beri qoıan-qoltyq aralasyp júr.  «Men jas kezimde adamnyń minez-qulqyna qatys­ty ádebıet­terdi kóp oqydym, jýrnaldardy Más­keýden, Lenıngradtan jazdyryp alatynmyn. Kó­mek surap kelgen adamdy jyly qabyldaımyn, aldymen onyń basyndaǵy qıynshylyq basqalarda da bar ekenin, ony sheshýge bolatynyn, ol úshin birinshi kezekte óziń kúresýiń kerek ekenin aıtyp túsin­diremin. Olar meniń sózderime senedi. Al senim bar jerde jumys jaqsy júredi», – deıdi ol.
Qazir Jórebekovter Astanada turady. Maraty men Armany erjetken, qyzmet isteıdi. Nemereleri bar. Olar atasy men ájesine jan teńgermeıdi. Ata-ana úshin budan asqan qandaı baqyt bar?!
Osyndaı jaılardy tilge tıek ete otyryp, Qulanbaı men Meıramhannyń ómiri jeńil boldy, olar eshqandaı qıyndyq kórgen joq desek, qate­leser edik. Bizdiń uǵymymyzda eki kózi kórmeıtin adammen ómir súrýdiń ózi azap. Joq. Meıramhan bulaı oılamaıdy. «Bizdiń aralasatyn adamdarymyz, dostarymyz kóp. Solar keıde qalaı tura­syńdar dep tańǵalyp surap jatady. Qalaı tura­myz? Jurt sııaqty ómir súrip jatyrmyz. Qulan­baı erekshe jaralǵan adam. Alla taǵala onyń janaryn alǵanmen júregindegi sáýleni óshirmegen. Onyń óneri bir basyna jetip jatyr. Men alǵash onyń ánine, daýsyna ǵashyq boldym. Men ǵana emes, ony tóńirektegender kóp bolatyn, áıteýir maǵan buıyrdy ǵoı (kúledi). Ol osy kúnge deıin sportpen aınalysyp keledi. Qysta shańǵy tepse, jazda velosıpedten túspeıdi. Úıde de óziniń sporttyq jabdyqtary bar. Kóshede eshkim­niń kómeginsiz jalǵyz júre beredi. О́mirde bolyp jatqan barlyq oqıǵalardan habardar. Kompıý­terdi de bir adamdaı meńgerip aldy. Árıne, qıyn­dyqtar da kezdesedi. Qıyndyq kimniń ómirinde joq. Biz túgili saý adamnyń ózi keıde qınalyp, tuıyqqa tirelip jatpaı ma?!. » Ol ras. О́mir súrý­diń ózi qıyndyqtarmen kúresý ǵoı. Osylar jaıynda Qulanbaıdyń ózi ne oılaıdy eken?
«Soqyr degende jurttyń bári qara túnekte júrgen adamdy elestetedi. Joq, olaı emes. Men kóshede jalǵyz júre beremin. Baratyn jerime ózim baramyn. Tipti shetelge de shyǵyp júrmin. О́ıtkeni, men kezinde basyma qandaı aýyrtpalyq túskenin túsinip, ózimdi kúrdeli jaǵdaıda ómir súrýge daıyndadym. Maqtanǵanym emes, keıbireý­ler sııaqty jylap-syqtap jeńildiń astymen, aýyrdyń ústimen júrýge tyrysqan joqpyn. Qınaldym, bárine shydadym. Sóıtip, ómir daǵdym qalyptasty. Shyny kerek, men ózimdi jalǵyz turýǵa daıyndadym. Es kirip eseıgen kezde men sııaqty taban astyn kórmeıtin janda basqa ómir bolýy múmkin emes sııaqty kórinetin. Qudaı saldy, men kóndim dep mem­lekettiń kómegine ǵana arqa súıep, qońyrqaı ómir keshýge de bolatyn edi. Men ondaı joldy qala­madym. Meni tuıyqtan bilim ǵana alyp shyǵatynyn túsindim. Bul jolda da jeńildik izdegen joqpyn. Jalǵyzdyq kimge jaras­qan. Baǵyma qaraı Meıram­hanǵa kezdestim. Meniń oılarymnyń júzege asýyna jol ashqan sol. Jalpy, ómirde mundaı adamdar kóp dep oılamaımyn. Sol sanaýlylardyń bireýin alla maǵan buıyrtsa, meni de aıaǵany ǵoı. Men sol baǵymdy baǵalaı bildim».
Aıtsa aıtqandaı, Qulanbaıdyń qolynan bári keledi eken. О́z kıimin (árıne qajet bolyp jatsa) ózi ótekteıdi, tipti ıne de sabaqtaıdy, ydys jýady, kartop arshıdy, dúkenge barý kerek bolsa, eshkimniń kómeginsiz oǵan da baryp keledi. Bizdiń kóz aldymyzda kompıýterdi ashyp jiberip, neshe túrli saıttarǵa engende tań­ǵalǵanymyzdy jasyra almadyq. Eń bastysy, ol – bolashaqqa úmitpen qaraıtyn adam. Jaqynda ǵana Meıramhan ekeýi Ońtústik Koreıaǵa baryp keldi. «Dárigerge kórin­dik, qazir ne nárseniń bolsyn, damyǵan zamany ǵoı, júrek, baýyr ózimizde de aýys­tyrylyp jatyr. Bir shıpasy bola ma, ómirlik serigim – Meı­ramhanymnyń aı dıdaryn, balalarym men neme­relerimdi bir kórsem dep edim, mamandar ondaı múmkindik joq ekenin aıtty, – deıdi ol. – Ren­jimeımin. Alla taǵalaǵa, taǵdyryma rızamyn!»
Ol mine, osyndaı jan!
Jarasbaı SÚLEIMENOV, 
«Egemen Qazaqstan». 
Astana.