Halyq qazynasyn ózine qaıtarsam deımin – deıdi kóp jyldardan beri ulttyq ónerdiń janashyry bop júrgen Álıma Ysqaqqyzy
Juma, 13 qańtar 2012 7:33
Ol kisi Qytaıdyń Shyńjań ólkesindegi Altaı óńirinde dúnıege kelgen. Esin jınap, etegin japqannan-aq ádebıet pen ónerge qushtar bolyp ósken jan. Zerektigimen zeıindi shákirt atanyp júrgen sonaý jyldary Aspanasty elinde mádenı tóńkeris bolyp, onyń taqsiretin tartqan adamdar az emes. Bul saıası oqıǵa myńdaǵan, mıllıondaǵan adamdardyń ishinde óleń jazatyn, ádebıetke qumar Álıma Ysqaqqyzynyń da armanyn basqa arnaǵa buryp jiberse kerek.
Juma, 13 qańtar 2012 7:33
Ol kisi Qytaıdyń Shyńjań ólkesindegi Altaı óńirinde dúnıege kelgen. Esin jınap, etegin japqannan-aq ádebıet pen ónerge qushtar bolyp ósken jan. Zerektigimen zeıindi shákirt atanyp júrgen sonaý jyldary Aspanasty elinde mádenı tóńkeris bolyp, onyń taqsiretin tartqan adamdar az emes. Bul saıası oqıǵa myńdaǵan, mıllıondaǵan adamdardyń ishinde óleń jazatyn, ádebıetke qumar Álıma Ysqaqqyzynyń da armanyn basqa arnaǵa buryp jiberse kerek.
Ákimshilik salada istep, aýdarmashylyqpen de aınalysqan bizdiń keıipkerimiz 1980-jyldary Ile Qazaq avtonomııalyq oblysynyń ortalyǵy Quljaǵa kóship keledi. Qaıta gúldený dáýiri bastalǵanda ádebıet salasyna qaıta oralýǵa talpynys jasap, Ile Qazaq oblystyq ádebıet kórkem óner birlestigine qarasty «Ile aıdyny» redaksııasyna qyzmetke kiredi. Osy jerde eńbek ete júrip qazaq qolóneri týraly aqparattardyń orny óte olqy bolyp turǵanyn baıqaıdy.
– Keıbir adamdar osy taqyrypty zerttep, kitap shyǵarǵany ras. Alaıda Altaı, Tarbaǵataı, Ile aımaqtarynda ultymyzdyń asa baı mádenı qory bar ekendigine qaramastan, ony jarqyratyp kórsete almadyq. Onyń ústine salt-dástúrimizdi biletin qarııalar qatary azaıyp, qolóner sheberleri sıreı bastaǵany da maǵan kóp oı saldy. Ol az deseńiz, mádenı tóńkeris jyldary da bul máselege az kesirin tıgizgen joq. Ulttyq muralarymyzdy qoqysqa laqtyrǵan jyldar boldy. Osynyń bárin kózimizben kórip, júregimizben túsinip ósken soń, bárin tek óz qolymyzben jasaýymyz kerek degen oıǵa keldim, – deıdi Álıma apaı.
Osylaısha, Álıma Ysqaqqyzy Altaı, Tarbaǵataı, Ile aımaqtaryndaǵy kónekóz qarııalar barda osy isti qolǵa alady. Redaksııada qyzmet isteı júrip, ózine eshkim artpaǵan jańa mindet júkteıdi. Osydan keıin-aq Álıma Ysqaqqyzy qazaq aýyldaryna baryp, ulttyq qolóner úlgilerin, olardyń jasalý joldaryn zertteı bastaıdy.
Sóıtip, zergerlik, temirshilik, órimshilik, syrmaq basý, shı oraý, baý toqý, úı aǵashyn jasaý sııaqty isterge qatysty 5 myńdaı sýret túsirip, málimetter jınap, bas-aıaǵyn biriktiredi. Oǵan qosa qazaq óner adamdarymen de kezdesip, ómirbaıandaryn jınastyrýdy da qolǵa alady. Keıin osy muralar «Qazaq qolóneri qazynalary» degen atpen kitap bolyp shyǵypty. Onyń ishinde «Qazaq kıiz úı mádenıeti», «Qazaqtyń keste óneri», «Syrmaq óneri» degen dúnıeler jazylady. Álıma Ysqaqqyzy jazǵan-jınaǵan materıaldary bir tóbe bolsa, jazylmaǵandary bir tóbe ekendigin aıtady. Degenmen, osy kitaptaryn Qytaı elinde júrgende jaryqqa shyǵarýǵa qansha talpynǵanymen, olar fotosýrettermen bezendirilgendikten, qymbatqa túsetin bolǵan soń, shyǵara almapty. Biraq, ol kisige jol júrip, derekter jınap, fotoǵa túsirýge qarjylaı kómektesken adamdar árdaıym tabylyp otyrǵan.
Álıma Ysqaqqyzynyń otaǵasymen atajurtqa oralýyna balalary da septesken. Ul-qyzdarynyń sońynan birneshe jyldan keıin, ıaǵnı 2003 jyly elge kóship kelipti.
Elge kelgen soń Álıma apaıdyń jıyrma jylǵa jýyq tabanynan tozyp jınaǵan materıaldarynyń bir parasyn «Almatykitap» baspasy túrli-tústi etip «Qazaq syrmaq óneri» degen atpen jaryqqa shyǵarypty. Atalmysh baspa munyń syrtynda ol kisiniń ulttyq kıim kııý, turmystyq mádenıetke qatysty 60-qa tarta fotosýretin «Qazaq halqynyń ulttyq kıimderi», «Qazaqtyń turmysy men mádenıeti» dep atalatyn kitaptarǵa engizgen.
Alaıda, Álıma Ysqaqqyzynyń jarııalanbaǵan eńbekteri de jetkilikti. Áý basta «Qazaqtyń qolóner qazynalary» degen kitapty taqyryptarǵa bólip, 5-6 kitap etip jarııalatpaqshy bolǵan. О́kinishke oraı, jınaǵan derek jetkilikti bolǵanymen, qoly qysqa adam ol oıyn júzege asyra almaı otyrǵan jaıy bar. Jáne ol kisiniń qolynda atajurttan jyraqta júrgen qolónershiler men tarıhı adamdardyń daýysy jazylǵan 40 shaqty úntaspasy bar kórinedi.
Búginde Almaty oblysy, Jambyl aýdany Qaraqystaq aýylynda turatyn bizdiń búgingi keıipkerimiz:
– Halqymyzdyń asyl qazynalarynan jınalǵan fotosýretterim men jazbalarym ustaǵannyń qolynda, tistegeniń aýzynda ketpese eken. Patent alsam tipti jaqsy bolar edi. Jáne baspalar menimen qazaq tilinde toqtamdasyp, óz qalaýymmen kitap bastyrý oraıyna ıe bolsam deımin. О́ıtpegende eńbegimdi baspalar paıdalanyp, dánin alyp, sabaǵyn qaldyratyn nemese paıdasyn basqalar kórip, azabyn ǵana arqalap qalaryma kózim jetip otyr. Maǵan osy jaǵynan mádenıet salasy arqa súıer asqar bel bolsa deımin. Ata-baba jerinde óz boryshymdy oryndap, oıǵa alǵan armanymdy iske asyryp, halyq qazynasyn halqymnyń óz qolyna tapsyryp, ulttyq qolóner mádenıetin aıdaı álem kóre alatyndaı eńbek etý – meniń muratym. Osy muratqa jetýge bes turmanymdy daıyndap, qoltyǵymnan kóterip attandyratyn ultymnyń ulaǵatty azamattary men ultjandy uldarynan demeý kútemin! – degen Álıma Ysqaqqyzynyń tilegin aına-qatesiz kóptiń nazaryna usynyp otyrmyz.
Aınash ESALI, Almaty.
