Buqarbaı batyr
Sársenbi, 26 qyrkúıek 2012 7:10
Batyrlyǵyna biliktiligi saı Buqarbaı Estekbaıuly 1812 jyly Qyzylorda oblysynyń Jalaǵash aýdanyna qarasty eldi mekende dúnıege kelgen. Jıyrma bes jasynda sarbazdar sapyna qosylǵan Buqarbaı Kenesary Naýryzbaı qoly Aqtóbe jerinde, Shalqarda, Jem, Syr boılarynda otarshylarǵa qarsy soǵys júrgizgen kezde erligimen kózge túsedi. Balqy Bazar:
Sársenbi, 26 qyrkúıek 2012 7:10
Batyrlyǵyna biliktiligi saı Buqarbaı Estekbaıuly 1812 jyly Qyzylorda oblysynyń Jalaǵash aýdanyna qarasty eldi mekende dúnıege kelgen. Jıyrma bes jasynda sarbazdar sapyna qosylǵan Buqarbaı Kenesary Naýryzbaı qoly Aqtóbe jerinde, Shalqarda, Jem, Syr boılarynda otarshylarǵa qarsy soǵys júrgizgen kezde erligimen kózge túsedi. Balqy Bazar:
… Ordadan bókendi aıyrǵan
Qanadan asyp qaıraty
Eregisken handardy
Altyn taqtan taıdyrǵan
Qysqa kúnde qyryq shapqan
Janqoja, Eset, Qystaýbaı,
Qasym, Seıil, Buqarbaı,
Sámet pen batyr Toǵanas!
Solardan da ótken sum zaman! – dep Syr boıynyń ataqty batyrlaryn jyrǵa qossa, Nysanbaı jyraý:
«Aıanbaı búgin is kórset,
Tamanyń batyr Qurmany.
Keýdedegi shybyn jan-
Ar-namystyń qurbany!..
Meńdibaı, Dýlat,Aǵybaı
Arǵynnan shyqqan úsh jigit
Shákir, Jáýke, Tolybaı..,
Aıanbaı búgin is kórset,
Tabynnan Qaban, Buqarbaı!..» dep tolǵanady.
Buqarbaı tek qol bastaǵan batyr ǵana emes, sonymen birge jarly-jaqybaılardyń egin egip, mal baǵýyna, sharýashylyqpen aınalysýyna uıytqy bolǵan adam. Sol úshin ol uzyndyǵy 20-25 shaqyrymdaı, eni 6-7 qulashtyq aryq qazdyrǵan. Ony halyq «Buqarbaıdyń aq aryǵy» dep ataǵan jáne onyń boıyna egin egip, mol ónimge qarq bolǵan. Ataqty jazýshy I. Esenberlın óziniń «Qahar» romanynda Buqarbaıdyń sheshendigi, dombyra tartyp, án salǵany jaıly da derekter keltiredi.
Buqarbaı Estekbaıuly 1898 jyly Qaraózek boıyndaǵy óz qystaýynda qaıtys bolady. Artynda qalǵandar batyrdy qystaýynan úsh shaqyrymdaı jerdegi bıikteý tóbege jerleıdi. Keıin bul jer – Buqarbaı qorymy dep atalyp ketedi.
Kezinde batyrdyń ózi paıdalanǵan bes qarýy, týy, móri qoldan qolǵa aýysyp, nemerelerine jetti. Máselen, móri aýdandaǵy №123 orta mekteptiń qyzmetkeri Qaldan Ahmetbaev ta bolsa, týyn shópshegi Grıgorıı Opabekov saqtap keledi. Úlkendigi er kisiniń bas barmaǵyndaı kúmisten quıylǵan dóńgelek mórdiń ortasynda arabsha «Buqarbaı» dep jazylǵan.
Buqarbaıdyń 8 balasy bolǵan. Olar: Arystan, Qojban, Toman, Álmaǵambet, Qaıyrlap, Kótibar, Aldanazar, Zylıha, sońǵy úsheýi Shynardan týǵan. Qazir Kótibar, Aldanazar, Toman degen balalarynan urpaq bar.
Batyrdyń eń úlken balasy Kótibar otyz jylǵa jýyq Qostanaı, Torǵaı óńirinde bolystyq bılik qurǵan. Syr boıynda az bolǵan. 63 jasynda Shotan degen jerde qaıtys bolyp, súıegi ákesiniń qasyna, Buqarbaı qorymyna jerlengen. Al Aldanazar bı 84 jyl ómir súrgen. Onyń da denesi Buqarbaı qorymynda.
Bıyl Buqarbaı batyrdyń týǵanyna 200 jyl tolady. Osyǵan oraı jerlesteri esimi máńgi umytylmaıtyn batyr babalaryn taǵy bir eske alyp, erligine taǵzym etpek.
Batyr jónindegi áńgimemizdi aqyn Ábdilda Tájibaevtyń:
«Kenesary hanmen bir bolǵan,
Nysanbaıǵa jyr bolǵan,
Qıyn-qystaý sátterde,
Eline qalqan tý bolǵan
Eli úshin ǵana eńiregen,
Jasqanyp jaýdan kórmegen,
Jaýyna naıza sermegen
Buqarbaı batyr naǵashym» – degen jyr joldarymen saqtaýdy jón kórip otyrmyz.
Seıdahmet MAQSÝDOV,
zertteýshi.
Shyńǵys AIBOSYNOV,
Qazaqstan
Jýrnalıster odaǵynyń múshesi.
Qyzylorda oblysy.
