AQSÝDYŃ О́NDIRISI TOQTAÝSYZ, AÝYLDARY AÝQATTY

Qala ákimi Orazkeldi Qaıyrgeldınovpen áńgime –Orazkeldi Álıǵazyuly, ózińiz aıtqandaı, óndirisi toqtaýsyz, aýyl­dary aýqatty qala ótken jyldy qandaı kóńil-kúıde shy­ǵaryp saldy? –Eń aldymen aıtarymyz, jýyrda qalada “100 mektep, 100 aýrýhana” baǵdarlamasyna oraı aýysymyna 500 adam qabyl­daı­tyn jańa emhana, 1200 oqýshyǵa ar­nalǵan qazaq tilinde bilim be­retin jańa mektep jáne 175 búl­dir­shindi ana tilimizde tár­bıe­leıtin “Balapan” atty jańa balabaqsha paıdalanýǵa berildi. Bul kúnderi Elbasynyń “Jańa onjyldyq jańa ekonomıkalyq órleý – Qa­zaqstannyń jańa múmkindikteri” atty jańa Joldaýyn baǵyt-baǵdarǵa alyp, aldaǵy jyldarǵa atqarylatyn jumystar júıesin jasaýdamyz. Bizdiń Aqsý qala­synda 60 myńdaı halyq turady. Eýrazııalyq energetıkalyq korporasııa, Aqsý ferroqorytpa zaýyty sııaqty úlkendi-kishili óndiris oryndary bar qala bolyp sanalady. О́ndiris oryndary aýyldardy óz qamqor­lyqtaryna alyp, qys kelse otyn-sýlaryn túsirip berip demeýshilik jasaıdy. Qalada turatyn ju­mys­shylar óndiris qarqynyn eselese, irge­sinde turǵan aýyldyq aý­maqtar mal, et jáne sút, aýyl­sharýa­shylyq ónimderin óndiredi. О́ndirisi toqtaýsyz, aýyldary aýqatty, mal-jany aman tynys-tirshiligi bar. О́ndiristi qalamyzǵa 14 aýyldyq aýmaq qaraıdy. О́tken jyly ónerkásip óniminiń kólemi 95 paıyzdy qurasa, 178,5 mlrd. teńgege ónerkásip ónimderi shyǵaryldy. Energetıkter 13,4 mlrd. kVt. elektr qýatyn óndirse, “Shyǵys” kómir kenishinde kómir shyǵarý kólemi 20 mıllıon tonnaǵa jetip, ferroqorytpa zaýyty 1,0 mıllıon tonnadan asa ferroqorytpa óndirdi. — Byltyr mamyr aıynda Premer-Mınıstr Kárim Mási­movtiń qatysýymen osy zaýyttaǵy №61 balqytý peshi iske qosylyp edi. –Iá. Daǵdarys ýaqytynda aqsýlyq zaýyttar jumysshylaryn qysqartqan joq, olar óz orynda­rynda eńbek etýde. Qaıta kúrdeli jóndeýden ótken № 62, 41 jáne 25-shi balqytý peshteri qosymsha jumys jasaı bastady. Sonymen qatar, ferroqorytpa zaýytynda 2012 jylǵa deıin 22,5 mıllıard teńgege 14 ınvestısııalyq joba júzege asyrylatynynan habardar etti. Taǵy bir jańalyq, osy kásiporynda qaldyqtardy tıimdi paıdalaný, ónim sapasyn arttyrý maqsatynda bıylǵy mamyr aıynda qýattylyǵy 350 myń tonna aglomerat shyǵaratyn seh iske qosylady. Jylyna qýatty­lyǵy 40 myń tonna kómirtekti ferrohrom shyǵaratyn № 4 seh jańǵyrtylady, jylý qýatty jabdyqtar men balqytý peshter kúrdeli jóndeýden ótedi. Aglo­merat shyǵaratyn seh iske qosyl­ǵanda 120 maman turaqty jumys­pen qamtamasyz etiletin bolady. Qazir zaýyt ujymy ózderiniń ju­mysshy-qyzmetkerlerine arnal­ǵan ekinshi turǵyn úıdiń qury­lysyn bastady. О́tken jyldyń shilde aıynda ferroqorytpa zaýyty qalanyń 4-shaǵyn aýda­nynda zaýyt jumyskerleri úshin 60 páterli turǵyn úıdi tapsyrǵan bolatyn. Al, “Eýrazııalyq energe­tıkalyq korporasııa” AQ aldaǵy jyldary №2 energo- blokty iske qosý men qaıta qal­pyna keltirý nátıjesinde qýatty­lyqty 325 MVt-ǵa arttyra otyryp qosymsha elektr qýatyn óndire alady. Bolashaqta árqaı-sysynyń qýattylyǵy 600 MVt-ǵa jetetin jańa energobloktar salý kózdelip otyr. Aqsý qalasyndaǵy kollektordy kúrdeli jóndeýden ótkizý úshin qajetti 380 mıllıon teńgeni respýblıkalyq bıýdjetten nemese Úkimettiń qorynan bólip berý máselesi qarastyrylýda. – Osyndaı alyp kásip­oryndary bar qalaǵa qaraıtyn aýyldardyń joldary, aýyz sý jaǵdaıy qalaı? – Qala aýmaǵyna qarasty úlkendi-kishili 33 aýyl bar. О́tken jyly aýyldardyń joldary, halyqty aýyz sýmen qamtamasyz etý máseleleri baǵyttynda birsha­ma ister atqaryldy. “Jol karta­sy” baǵdarlamasy aıasynda Aına­kól, Mámáıit Omarov atyndaǵy aýylda, Qalqaman, Úshterek jáne Paramonov aýyldaryndaǵy kireberis joldary jáne “Sol­vetka-Pogranıchnık” aýyldary aralyǵyndaǵy joldar jóndeldi. Eldi mekenderdi kóriktendirý jumysynda 40,3 mıllıon teńge ıgerildi. Búgingi kúnderi 13 aýylda halyqty sýmen jabdyqtaıtyn keshendi blok-modýlderi orna­tyl­ǵan. Al, 8 aýylda sý qubyry bar. Al Alǵabas aýylynyń tur­ǵyndary eki keshendi blok-modýl arqyly aýyz sýmen qamtamasyz etilgen. Aýyldarymyz azyq-túlik saıasatyn iske asyrý boıynsha ótken jyly 7,4 mıllıard teńgege aýylsharýashylyq ónimderin óndirdi. Iri qara maldyń basy 31 myńǵa jetti, qoı – 27 myń, jylqy – 4,8 myń, qustyń sany 345 myńdy qurap otyr. Kúz aılaryndaǵy jıyn-terin kezinde 48 myń tonna kartop, kókónister jınap alyndy. Bıyl oblys ákimi Baqytjan Saǵyntaevtyń basta­masymen qolǵa alynǵan “Jaı­laý” baǵdarlamasy arqyly aýyl­dyqtar 100 bastan qoı alyp, qazir baǵyp-qaǵýda. Mysaly, Eńbek aýyldyq aýmaǵynda 348 aýla bar, 1380 adam turady. “Ertis-Aqmol” JShS, 5 sharýa qojalyǵy, 1 aýyl kooperatıvi, 5 jeke kásipker jumys isteıdi. Búgingi kúni aýylda 1662 iri qara mal, 2181 qoı, 191 jylqy bar. 348 aýlanyń 234 otbasynda qosalqy sharýashylyq bar, bul ál-aýqattyń jaqsarýy emes pe? Jalpy, qala aýmaǵy boıynsha bul kúnderi aýyl­sharýashylyq ónimderin daıyn­daıtyn 31 pýnkt jáne qaıta óńdeıtin 21 keshen jumys isteýde. – Oralman aǵaıyndar óndiristi Aqsý qalasynyń aýyldarynda kóptep turaqtap qaldy. Olarǵa qandaı jaǵdaı jasalýda? – Iá, Aqsý qa­lasynyń aýyl­darynda aǵaıyn­dardyń sany jyldan-jylǵa kóbeıip kele jatyr. Qol­dan kelgenshe jan-jaqty jaǵ­daı jasaımyz. Bizdiń aýyldary­myzda 1186 oral­mandar otbasy turady. Byltyr 162 otbasyna memlekettik ataýly kómek jáne 18 jasqa deıingi balalarǵa arnalǵan járdemaqy tólendi. Sonymen qatar turmysy tómen oralmandar otbasylaryndaǵy 30 bala qala ákiminiń granty bo­ıynsha joǵary oqý oryndarynda oqyp júr. Aqsý óńirine jumysqa ornalasýǵa jiberilgen jas mamandarǵa, ıaǵnı bir dárigerge, 13 muǵalimge, bir stýdentke kómek kórsetildi. Eńbekpen qamtý bóli­minde tirkelgen 121 adam jumys­qa ornalasty. Densaýlyqtaryna baılanysty emdelýge ótinish bil­dirgen 10 oralman shıpajaıda saýyǵyp shyqty. Jeke kásipker­likpen aınalysatyn aǵaıyndar da bar. Aýyldyq okrýgterde, qala­daǵy kásiporyndarǵa, jumyspen qamtý jáne áleýmettik baǵdar­lamalar bólimderimen baılanys jasap, olarǵa jumys berilýin, kerek jaǵdaıda kásiptik qaıta daıarlyqtan ótýge baılanysty isti de qadaǵalaımyz. Bulardyń bári aǵaıyndardyń atajurtqa sińip, kóptegen qıyndyqtardy jeńýine septigin tıgizetini sózsiz. – О́ndiris oryndarynyń jalpy qala men aýyldarǵa qandaı kómekteri bar? – Qaladaǵy eki iri kásiporyn – Aqsý ferroqorytpa zaýyty jáne Eýrazııalyq energetıkalyq korporasııa qandaı másele bol­masyn qol ushyn berýge daıyn turady. Byltyr 500 adamǵa arnalǵan meshit janynan ashana qurylysyn salýǵa qarjy bólip, atsalysty. Eýrazııalyq energetı­kalyq korporasııa turmysy tó­men otbasylaryna, múgedekterge jylda qysta jaǵatyn otyn-sýla­ryna kómek jasaıdy. Sondaı-aq, Qalqaman aýylyndaǵy balalar úıi jáne Aqsý qalasyndaǵy balalar panalaý úıine óndiris oryndary árdaıym qol ushyn berip turady. Qala kóshelerin, aýlalardy, balalar alańdaryn kóriktendirýge atalmysh eki kásip­oryn únemi atsalysyp júredi. – “Jol kartasy” baǵdarlama­sy boıynsha ne istelindi? –Aqsýlyqtar “Jol kartasy” baǵdarlamasyna rıza dep oılaı­myn. Aldaǵy ýaqytta taǵy da qol­ǵa alatyn basty sharýamyz “Jol kartasy” baǵdarlamasyn ári qaraı jalǵastyrý bolyp tabyla­dy. Bul baǵdarlama álemdik qarjylyq qıynshylyq kezeńinde halyqty jumyspen qamtýǵa, otbasy kirisiniń turaqty bolýyna, qosymsha jumys oryndaryn qurýǵa, daǵdarystan keıingi turaqty damýǵa jaǵdaı jasaýǵa múmkindik berdi. Osy maqsatqa ınvestısııalyq jobalardy iske asyrý barysynda qala men aýylda 1225 jańa jumys orny quryldy, 223 adam jańa kásipke oqytyldy. Jastardyń jumyspen qamtylýyn qamtamasyz etý maq­satynda qalanyń kásiporyndary men mekemelerine jastar prak­tıkasy boıynsha 238 adam jibe­rildi. Jańa baǵdarlama boıynsha jumys júrgizýge 560,0 mıllıon teńge bólindi. Bul qala men aýyl óńirin aıtarlyqtaı kórikten­dirýge, áleýmettik nysandardy, joldardy salý men jóndeýge, jyl­dar boıy jınalǵan proble­ma­lardy sheshýge múmkindik berdi. Atap ótetin bolsam, Qurkól aýylynda mádenıet úıi iske qosyldy, qalamyzdaǵy mádenıet saraıy, №12 balabaqsha, ortalyq aýrýhana, qarttar men múgedekter úıi, Jaıaý Musa atyndaǵy Aqsý kolledji jáne K. Shúlembaev atyndaǵy mektepter tolyqtaı kúrdeli jóndeýden ótti. Baǵdarla­manyń aıasynda buryn-sońdy bolmaǵan jaqsy ister qolǵa alyn­dy, atap aıtqanda, 100,0 mıllıon teńge somaǵa uzyndyǵy 6,5 shaqy­rym qalanyń jylý trassalaryna jóndeý júrgizilip, 140,0 mıllıon teńgege sý qubyry qaıta jańar­tyldy. 130,0 mıllıon teńgege 81600 sharshy metr asfalt tóseldi. – Densaýlyq saqtaý salasy, sport, dene shynyqtyrý qalaı damyǵan? – Densaýlyq saqtaý salasyna keletin bolsaq, “100 mektep, 100 aýrýhana” baǵdarlamasy boıynsha qalada jańa emhana paıdalanýǵa berildi. Bul halyqqa medısına­lyq qyzmet sapasy jaqsarady degen sóz. Sheti men shegi joq ke­zekte turyp, sharshaıtyn naý­qas­­tardyń sany azaıdy. Túrli sport saıystaryn ótkizý buryn­nan beri qalamyzda jaqsy dás­túr­ge aınalǵan. Mysaly, “Qazaqstan-2030” Strategııasyna arnalǵan densaýlyq festıvali úlken uıym­shyldyqpen ótkenin atap aıtqym keledi. О́tken jyly “Bulaq” mádenı baǵdarlamasy aıasynda Qalqaman aýylynda dene­ shy­nyq­­tyrý-saýyqtyrý kesheni paı­da­­lanýǵa berildi. Búginde munda túrli sport úıirmeleri jumys istep keledi. – Alda qalany qandaı máseleler kútip tur dep oılaısyz? – Bıyl qalanyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyn odan ári jaqsartý jolynda birshama ıgilikti isterdi qolǵa alýdy jos­parlap otyrmyz. Sonyń ishinde “Jol kartasy” baǵdarlamasy aıasynda kóshelerdi, joldardy jóndeýdi, qalalyq mádenıet saraıynda jáne ortalyqtandy­rylǵan kitaphanada kúrdeli jón­deý jumystaryn ótkizý josparda bar. “Aýyz sý” respýblıkalyq baǵdarlamasy aıasynda Qalqaman, Pogranıchnık jáne Úshterek aýyl­darynda sý qubyrlary kúr­deli jóndeýden ótedi. Qala men aýyldyq jerlerdi kóriktendirý jumysy jalǵasyn tabatyn bo­lady. Sonymen qatar qalanyń sý qubyry jelilerin qaıta jań­ǵyrtý, turǵyn úı qoryn basqarý júıesin odan ári jetildirý sııaqty máselelerdi sheshý alda tur. Qaladaǵy mádenıet jáne demalys saıabaǵyn kóriktendirýdi, ony qazirgi talapqa saı jabdyqtaýdy josparlap otyrmyz. Munyń bar­lyǵy halyqtyń turmys-tirshiligin jaqsartý jolynda atqarylatyn ister bolyp tabylady. – Áńgimeńizge rahmet! Áńgimelesken Farıda BYQAI, Pavlodar oblysy.