Zaýal

Bir kezde bastalǵan adamzat ta­rıhynyń qalaıda aqyry bolary haq. Biraq ol qashan bolady? Qalaı bolady? Ony bir Alla biledi. Alaıda Jaratqan Iemiz adamzatqa ár zamanda aıandar túsirip zamannyń aqyry jóninde eskertýler jasapty. Endi sol kıeli mátinderge kóz jiberelik:

AVESTA (Úlken Býndahıshı. 35 ǵasyr buryn jazylǵan):

Bir kezde bastalǵan adamzat ta­rıhynyń qalaıda aqyry bolary haq. Biraq ol qashan bolady? Qalaı bolady? Ony bir Alla biledi. Alaıda Jaratqan Iemiz adamzatqa ár zamanda aıandar túsirip zamannyń aqyry jóninde eskertýler jasapty. Endi sol kıeli mátinderge kóz jiberelik:

AVESTA (Úlken Býndahıshı. 35 ǵasyr buryn jazylǵan): «Ol kúni ot qudaıy Atar taýlardy temirdeı balqytyp ózenge aınaldyrady. Adamzat túgel osy balqyǵan ózen arqyly ótedi. Sonda ımandylar úshin balqyǵan ózen jańa saýylǵan sútteı súıkimdi bolsa, kúnaharlar úshin beıne ot keship kele jatqandaı azap bolmaq»

TÁÝRAT (Aıan. Shamamen 25 ǵasyr buryn jazylǵan):

«…Jer qatty silkinip, kún qalyń qara japqyshpen jabylǵandaı túnekke, al, aı túgeldeı qanqyzyl túske aınaldy.Juldyzdar qatty jel shaıqaǵanda aǵash basynan ushyp túsetin injir jemisterindeı jerge qulady. Aspan búkteme qaǵazdaı ǵaıyp bolyp, árbir taý men aral óz oryndarynan qozǵala jóneldi. Jerdegi patshalar, aqsúıekter, baılar, qolbasshylar, kúshtiler, kúlli quldar úńgirlerge tyǵyldy»

«Alǵashqysy (perishtelerdiń) kerneıletkende jerge qan aralas burshaq, ot aralas kúl jaýdy.Jer betiniń úshten bir bóligi janyp ketti»

INJIL. (20 ǵasyr burynǵy eńbek. Matveı jazǵan)

«Ádiletsizdik tym kóbeıip ketken­dikten kópshiliktiń mahabbaty sýyp ketedi»

«Isa: Kúndi qarańǵylyq basyp Aı jarqyramaıtyn bolady. Juldyzdar aspannan qulap, aspan kúshteri shaı­qa­lady. Sol ýaqytta Meniń Bıleýshi retinde qaıtyp kelýimniń ǵajaıyp belgileri aspannan kórinetin bolady. Jer betindegi barlyq ulttar úreı­lenip eńirep jylap, Meniń Bı­leý­shi retinde ǵalamat qudiretpen, saltanat­ty ulylylyqpen bir bultta kókten kele jatqanymdy kóredi. Men kerneıdiń zor únimen perishtelerimdi jiberip, olar aspannyń o shetinen bu shetine deıin, dúnıeniń tórt buryshynan Meniń tańdap alǵan adamdarymdy jınap ákeledi»

INJIL. (20 ǵasyr burynǵy eńbek. Lýka jazǵan)

«Isa: Ult ultqa qarsy, memleket memleketke qarsy attanyp, túrli jerlerde alapat zilzalalar, asharshylyq jáne indetter bolady. Aspanda qorqynyshty qubylystar jáne úlken ǵajaıyp belgiler kórinedi. Kúnde de, Aıda da, juldyzdarda da ǵajaıyp belgiler paıda bolyp, Jerde teńizder shýlap doldanady. Sonda halyqtar záreleri ushyp ne isterin bilmeı dal bolady»

«Isa: Men Bıleýshi retinde kókten túsip kelgenimde Jer betinen О́zime senetinderdi taba alar ma ekenmin?!»

QURAN: (14 ǵasyr buryn jazyl­ǵan)

«Biz ony (Nuhty) jáne onymen bir­ge bolǵandardy kemede qutqaryp, Biz­diń aıattarymyzdy ótirik degenderdi sýǵa batyryp jiberdik». (Aǵraf súre­si).

«Lut óz qaýymyna: «Sender áıel­derdi qoıyp, nápsilerińdi qandyrý úshin erkekterge bardyńdar», dedi. «Lut pen oǵan ergenderdi qutqardyq. Ǵad qaýymynyń ústine tas jańbyr jaýdyrdyq». (Aǵraf súresi).

«Qııamet aldyndaǵy silkinis – uly qorqynysh. Adamdardy mas túrde kóresiń». (Haj súresi).

«Syrnaı úrlendi de kókter men Jerdegi barlyq tirlik ıeleri óldi. Tek qana Alla qalaǵandar tiri qal­dy. Syrnaı ekinshi ret úrlendi. О́lgen­der qabirlerinen shyqty. Jer Rabbysynyń nurymen jaryq boldy. Kitap – amal dápterleri qoıyldy. Paıǵam­barlar jáne kýágerler kelti­rildi». (Zúmár súresi).

«Jer qatty titirep silkingen, taý­lar úgitilip shań-tozańǵa aınalǵan, adam­dar úsh topqa bólingen kún». (Ýaqı­ǵa súresi).

«Syrnaı bir úrilgen sátte jer men taýlar kóterilip bir-birine soǵy­lysady. Kók jarylady. Kún álsireıdi. (Qalam súresi).

«Ol kúnde kók eritilgen mys sııaqty bolady. Taýlar jún sııaqty bolady. (Maǵaryj súresi).

«Kóktegi Aı tutylyp Kún men Aı bir jerge keltirilgende adamzat qaı jaqqa qashyp qutylaryn bilmeıdi. (Qııamet súresi).

Allanyń osynaý aıandarynan qııamet-qaıymnyń qalaı bolatyny jóninde ǵana emes, onyń ne sebepten bolatyny týraly da aqparat alǵandaımyz.

Nuh paıǵambar qaýymy Allanyń aıattaryn ótirik degenderi úshin jazalanyp, topan sýǵa batyrylǵan. Er­kekteri jappaı qyztekelikke salyn­ǵany úshin Ǵad qaýymynyń tóbesine Táńir tas boran jaýdyrǵan. Adam qaýymynyń azǵyndaýynan bolǵan apattar tizbegi kıeli kitaptarda bunyń­­­men shektelmeıdi. Al bolashaq za­man­­aqyr belgisin kıeli kitaptar bylaı keltirilgen.

«Ádiletsizdik tym kóbeıip, kóp­shiliktiń mahabbaty sýıdy».

«Ult ultqa qarsy, memleket memleketke qarsy turady».

«Men (Isa)Bıleýshi retinde kókten qaıtyp kelgenimde, Jer betinen О́zime senetinderdi taba alar ma ekenmin?!»

«Syrnaı úrlendi de Jerdegi barlyq tirlik óldi. Alla qalaǵandary ǵana tiri qaldy».

Budan biz ne ańǵaramyz? Qııamet-qaıym ornaǵan kúnniń ózinde de ol surapyl apattan aman qalatyndar bolatynyn sezemiz. Imandylar aman qalatynyn kóremiz. Iаǵnı, qııamet-qaıym barlyq adamzat basyna túsetin apat emes, tek ımansyzdarǵa ǵana keletin náýbet ekenin bilgendeımiz.

Endeshe, qııamet-qaıym kúlli adamzat basyna ornamaıdy. Al, Qudaıyn umytpaǵan ımandylar bolsa osynaý tarıhtyń sońǵy Kúnin beıne uly merekege jınalǵandaı saltanatpen qarsy almaq. Alla taǵala osyndaı múmkindikti árqaısymyzǵa berip qoıǵan. Sony nege paıdalanbasqa?! Sol múmkindikti paıdalandyń eken qııamet-qaıym qasireti joq saǵan.Imandylar adamzat tarıhynyń sońǵy kúnin óz kózimen kóredi. Úreıge ushyramaıdy. Bu dúnıede árbireýimizge sondaı múmkindik berilip otyr.Sony nege paıdalanbasqa? Alaıda Adam balasy jalqaý, qyńyr. Oǵan Allanyń erteń jarylqaıtyn aq jolynan góri búgin, kázir nápsini qaryq qylar Saıtan soqpaǵy súıkimdirek. 2006 jyly Astanaǵa kelgen saparynda Rım Papasy Ioann Pavel II: «Arsyz Batys jalańashtanyp alyp uıatty umytty. Qudaıyn umytty», deýi sondyqtan.

Qudaıdy umytqan jalǵyz Batys pa eken?! «О́rkenıet joly osy» dep Batystyń sońynan sólpeńdep erip bergen Shyǵys ta Qudaıyn umyta bas­tady emes pe?!

Alladan túsken aıandardan shy­ǵa­tyn taǵy bir anyq: qııamet-qaıym ózdiginen bolmaıdy. Ony jaqyn­da­ta­tyn adamdar. Dáliregi – adam azǵyn­dyǵy. Iаǵnı, qııamet-qaıym adamzatqa azǵyndyǵy úshin jiberilgen jaza.

– Sonda… Adam azǵyndamasa qııa­met-qaıym bolmaıdy ǵoı deımiz be?

– Kıeli kitaptardan shyǵatyn ýáj sol.

– Aqyrzamandy… adamzattyń ózi shaqyratyn bolǵany ma?!

– Solaı shyǵar.

– О́zine-ózi apat tilep jyn qaqqany nesi adamzattyń?!

– Jynnyń jeteginde júrse… jyn qaqqany emeı,ne?!

– Artyq kettińiz! Adamzat tirlik úshin tyrbanyp jatyr. Jaqsy ómir súrý úshin jantalasýda. Osy órkenıetke solaı jetti. Damýdyń shyńyna shyqty. Progress ǵaryshtap ósti. Budan artyq ne kerek?! Adam armany osy emes pe edi? Jáne Allasyz osylaı bolar ma edi? Ne dep adamdy jazalaımyz?! «Meniń qudiretimsiz bir japyraq ta úzilip túspeıdi», delingen emes pe?!

– Ras. Onyń qudiretinsiz bir japyraq ta úzilip túspeıdi. Oǵan sebep, tabıǵattaǵy zańdylyqtardyń báriniń ıesi – Alla. Japyraq ta Alla zańynsyz úzilip túspeıdi. Biraq, adamnyń jóni bólek. Ol tabıǵattan da, jandy janýarlardan da bıik jáne dara jaratyldy. Ras, onyń tegi – tabıǵat, Jer. Tegi de – Jer. Biraq, Jerdi kim jaratty? Alla. Jerden jaratyp Alla adamǵa rýhyn úrledi. Nátıjesinde adam Qudaıdan keıingi qudiretke aınaldy. Ol qudirettiń birinshi belgisi – adamnyń Alla tárizdi jasampazdyǵy. Jasampaz bolý úshin oǵan ózinshe sheshim qabyldaý erki berildi. Ulan-ǵaıyr bostandyqqa ıe boldy. Qudaı da ulan-ǵaıyr bostandyq ıesi. Biraq, adam Qudaı emes. Ol nebary tabıǵattan jaratylǵan kishkentaı ǵana dene tutqynyndaǵy sanaly maqulyq. Onyń ǵumyry sol kishkentaı dene tutqynynda shekteýli. Múmkindigi de shekteýli. Ol shekteý­den Adam tek ólip qana shyǵa alady. Shyǵyp Táńir patshalyǵyna qosylady. Al, Jaratýshynyń bolsa múmkindiginde shek joq. О́ıtkeni, Ol dene emes. Rýh. Qalasa dene keıpine de kiredi. Ol sondaı denelilerdiń bárin, ıaǵnı materııany jasaýshy. Az da bolsa sondaı rýhqa ıe bolǵan Adam Alladan óz betinshe sheshim qabyldaý qasıetin enshiledi. Sanaǵa ıe boldy. Aınalyp kelgende Allanyń bul qadamy, ıaǵnı, ózine uqsas sanaly tirlik ıesin jasaýy tabıǵat tarıhyndaǵy tym orasan batyl nartáýekel edi. Nartáýekel bolatyny sol: ózine erik berilgen sanaly adam Allanyń jeteginsiz áreket ete alatyndyǵy. Ondaı «sanaly robottan» ár nárse kútýge bolady emes pe?! Bular túptiń-túbinde tabıǵattaǵy tepe-teńdikke qaýip tóndire bastasa ne bolmaq? Onda ondaı eksperımentten Jaratýshy qutylýdy oılaıtyny haq. Minekı, adamnyń ereksheligi!

Sonymen, Alla adamǵa óz betinshe áreket etý múmkindigin berdi. Bere otyra eskertti. Jaqsylyqqa shaqyryp, jamandyqtan bezdirtti. Adam Jer betindegi qamshy sabyndaı qysqa ǵumyrynda sol Alla bergen ǵajaıyp múmkindikti qa­laı paıdalandy? Jaqsylyqqa jum­sady ma, álde jamandyqqa jum­sady ma? Minekı, osynyń suraýy bar. Qııamet qajettiligi sodan. О́ıt­keni, Alla adamǵa bergen sana jasam­pazdyǵynan seskenedi. Ol jaman­dyqqa jumsalsa saldary surapyl bolmaq. Kúlli jaratylys úshin bul «sanaly robot» surapyl apat ornatýy múmkin. Sondyqtan, kıeli kitaptarda keltirilgendeı adam isine kúnderdiń kúninde Alla aralasady. Perishtelermen birge Jerge Ǵaısanyń túsýi sodan.

Biz: «Adam isine kúnderdiń kúninde Alla aralasady», dedik. Sonda suraq týady. «Zamanaqyrǵa deıin Alla adamdy tastap qoıa ma?» degen. Olaı emes. Alla adammen qoshtaspaıdy. Saıtannyń jetegine ergen adamnan ǵana Alla alystamaq. Biraq, Jaratqan Ie adamdy eshqashan birjola tas­tap ketpeıdi. Balasy qansha buzyq bolsa da odan bas tarta almaıtyn ana ispetti. Ol adam balasyna ana kózimen qaraıdy. О́zi ómirge ákelgen perzentine ol júregimen baılanǵan. Sondyqtan qatelesken urpaǵyna ata-ana qalaı qarasa, adasqan adam balasyna da Alla taǵala solaı qaraıdy. Keshirimmen qaraıdy. О́ıtkeni, adamdy Alla ómirge ákelgen. Adasqan adam ómir jolynyń kez kelgen tusynda júzin Jaratýshysyna bursa, Jaratýshysy da sol sátte onyń janynan tabylady. Quranda: «Sen Allaǵa qaraı bir qadam jasasań, Alla saǵan qaraı ushady», delingen ǵoı. Demek, másele adamnyń ózinde. Bu dúnıedegi tańdaý – adamda. Biraq, o dúnıedegi tańdaý – Allada.

Alla alaıda bu dúnıede adamǵa ulan-ǵaıyr múmkindik berdi. Ol – adam sanasynyń damýyna berilgen múmkindik. Ol sana jaqsylyqqa baǵyttasa – sharapat, jamandyqqa baǵyttasa – kesapat. Ras, tarıhtyń búgingi satysynda sana buryn-sońdy bolmaǵan qarqynmen ósti. О́rkenıet qalyptasty. Ol degen sóz – jalpy adamzattyq birtutas sana qalyptasty degen sóz. Bul fenomendi áıgili fransýz teology Per Teııar de Sharden (1885-1955) noosfera dep atady. Ǵalymnyń jazýynsha jumyrtqadaı Jerdi qursap turǵan bıosfera qabatynyń syrtynda taǵy bir qabat – noosfera qursaýy paıda bolǵan. Ol adamzat rýhynan túzilgen «oı qabaty». Bylaısha aıtqanda, birtutas rýhanı beldeý. Kez kelgen jumyr bastan shyqqan oı, nıet sol Jerdi qorshaǵan oı qursaýyna baryp qosylady. Demek, sizdiń oıyńyz, nıetińiz eshqaıda joǵalyp ketpeıdi. Paıda bolǵan sátten bastap Jer ǵalamsharyn orap turǵan sol tutas «oı qursaýǵa» baryp qosylady. «Oı qursaý» óz kezeginde búgingi adamzattyń oı deńgeıiniń kórsetkishi. Nıet deńgeıi. Rýhanı baza. Ozon qabaty tárizdi osynaý oı qabaty negizinen shapaǵatty oıdan tursa, Jer betindegi tirligimiz de durys bolmaq. Al ol oı qabaty eger buzyq oıdan quralsa, onda Jer betindegi tirligimiz de kesepatty. Demek, Jer betindegi sharapat ta, kesapat ta oıdan. Adam pıǵylynan. «Qarǵys alma, alǵys al!» deıtini sodan halyqtyń. Alǵysty da, qarǵysty da óz adresatyna jetkizetin bir názik qabat – telepatııanyń barlyǵyn moıyndaǵandyqtan aıtqan. Ol bir názik ári kózge kórinbeıtin qudiret kúsh qýattan turatyn qabat. Bárin qozǵaýshy sol. Bárin jasaýshy sol. Osyndaı qudiret baryn adamzat óte erte sezgen. Tarıhtyń bozala tańynan bastap sol kúshke tabynǵan. Sol kúshke jalbarynǵan. Sol kúshten suraǵan. Sol kúshke arnap qurbandyq bergen. Duǵa jasaǵan. Namaz oqyǵan. Bata qaıyrǵan. Ol kúshti Qudaı degen. Biz noosfera degendi osylaı túsindik. Qudaıdyń Jer betindegi rýhy dep sezindik. Ol rýh taza bolýǵa tıis. Eger, oǵan las, qara nıet aralasar bolsa odan, ol rýhtan maza ketpek. Ol tabıǵat apattary bolyp sezilmek, kózge kórinbek.

«Predshestvýıýshıı vek (HIH v.) oznamenovalsıa pervymı sıstematıcheskımı zabastovkamı na zavodah. Býdýshıı (HHI v.) bezýslovno, chrevat ýgrozoı zabastovkı v noosfere», deıdi Per Teııar de Sharden.

Sonymen, Noosfera kesapatty oılarǵa tola bastasa onyń saldary da kesapatty bolmaq. Tabıǵat týlap, Jer-anadan maza ketpek. Nege? Búginde kvanttyq ǵylym kózimen qaraıtyn bolsaq, materıaldyq jáne rýhanı dúnıeler arasynda shekara joq. Iаǵnı, materıaldyq dúnıe dep júrgenimiz rýhanı dúnıeniń ekinshi bir túri ǵana bolyp shyqty. О́ıtkeni dúnıe bir túrden ekinshi bir túrge aýysyp otyrady. Sýdyń muzǵa aınalyp, qatty denege, ysyp býǵa aınalatyny tárizdi. Kvanttyq fızıka, sonymen, búkil jaratylys bir túrden ekinshi túrge qansha aýyssa da ol eń kishkentaı bólshekter deńgeıinde, ıaǵnı, kvanttyq deńgeıde esh ózgerissiz qala beredi deıdi.Ol eń kishkentaı bólshekter – únemi qozǵalys ústindegi energııa eken. Kózge kórinetin jáne jáne kózge kórinbeıtin jaratylys negizi, sonymen, – energııa. Iаǵnı, kózimiz bir nársege jetti. Álemniń tutas kózge kórinbeıtin qýattan turatynyn sezdik. Bárin qozǵaýshy jáne bárin jasaýshy bir aılapat tylsym qýat kózi. Jaratylys negizinde osyndaı kózge kórinbeıtin qudirettiń jatqany adamzatqa atamzamannan belgili bolǵan. Mysaly, bizdiń zamanamyzdan 4 ǵasyr buryn Qytaıda hatqa túsken «Dao de szın» bylaı deıdi:

«Velıkoe Dao rastekaetsıa povsıýdý. Ono mojet nahodıtsıa ı vpravo ı vlevo. Blagodarıa emý vse sýshee rojdaetsıa ı ne prekrashaet svoego rosta. Vse sýshee vozvrashaetsıa k nemý».

Kvanttyq fızıkanyń eń uly jańa­ly­­ǵynyń biri – adam oıynyń kvant­tyq dengeıde energııa kúıindegi, ıaǵnı qozǵalys ústindegi eń usaq bólshek­terge áser etetinin dáleldedi. Bul óz kezeginde neni bildiredi? Atam­zaman­nan kesapatty oıdyń da, shara­patty oıdyń da jerde qalmaı­tynyn, pıǵyldyń óz adresatyn tabatynyn ǵasyrlar boıy aıtýmen kelgen halyq danalyǵynyń rastyǵyn dálel­dedi. Ǵylymı negizdedi. Demek, sizdiń oıyńyz qorshaǵan dúnıege – jaratylysqa áser etedi. Ekinshi jaǵynan: jaratylys máńgi qozǵalys ústindegi kózge kórinbes qýat bolyp shyqty. Bylaısha aıtqanda – rýh. Endeshe, biz, adam, sol kózge kórinbes, aqylǵa syımas, qýat muhıty ishindegi tıtteı bir tamshy ǵanamyz. Al, aqylǵa syımas kózge kórinbes sol qýat muhıty degenimiz ne?! Ony qalaı túsinýge blady? Ol netken bárin jasaýshy sıpatqa ıe? Jalpy osy ǵylym «energııa», «matrısa» «qara qýat» dep ataǵan kózge kórinbes qýat muhıty degenimiz sol Qudaı taǵalanyń bolmysy emes pe?! Búgingi zamanaýı astronomııa galaktıkalardyń radıaldy (bir núkteden jan-jaqqa) baǵytpen shashyrap bara jatyr deıdi. Alyp galaktıkalardyń bir núkteden jan-jaqqa alshaqtaýy údep barady. Adamzatqa aıan mehanıkalyq fızıka zańy boıynsha kez kelgen paıdalanylǵan qýat ýaqyt óte kele azaıýǵa, álsireýge tıis. Tabıǵatqa ortaq zań bul. Endeshe osy tabıǵat zańy galaktıkalar qozǵalysyna kelgende nege jumys istemeıdi!? Nemese, osynsha aqylǵa syımas alyp galaktıkalar jyldamdyǵy barǵan saıyn údeı túskende, sol jyldamdyqqa jumsalatyn energııa nege azaımaıdy? Azaımaq turmaq kóbeıip bara jatqanyn qalaı túsinýge bolady? Osynaý alapat energııa qaıdan kelýde? Ol neǵylǵan sarqylmas qýat kózi?

Mine, bul – ǵylym sheshe almaı otyrǵan bir uly jumbaq. О́kinishke qaraı ǵylym nemese adam sanasy túsindire almaı kele jatqan mundaı jumbaqtar az emes. Uzynsonar sozyla beredi. Basqany bylaı qoıǵanda adam sanasy ózin, ıaǵnı, «adam sanasy» degenniń ne ekenin uqpaı keledi. Osydan kelip biz ýaqyt pen keńistik aıasyndaǵy Jaratýshy jobasyn zerdeleýge tym qaýqarsyz, álsiz, sharasyz ekenimizdi moıyndaýymyz kerek. Múmkin, Jaratýshy jobasyn tolyq túsinýge degen múmkindik adam balasyna tipten berilmegen de bolar.

Per Teııar de Sharden («Fenomen cheloveka»): «Lojen ı protıvoestestven egosentrıcheskıı ıdeal býdýshego, ıakoby prınadlejashego tem, kto rýkovodstvýıas egoızmom, dovodıt do kraınostı prınsıp «kajdyı dlıa sebıa». «Lıýdı prodoljaıýt ostavatsıa vrajdebnymı drýg drýgý», – deıdi.

Jańa ǵasyr gýmanızm daǵ­darysymen bastaldy. Ol qoǵamdyq ómirdiń barlyq salasyn qamtydy. Eń aldymen kópshil buqaralyq óner kınodan kórindi. Búginde ekranda adam óltirý erikkenniń ermegine aınaldy. Adam óltirý romantıkalandy. Iаǵnı, zulymdyq romantıkalandy. Kim myqty? Adam qanyn sýdaı shashqandar myqty. Ekranǵa qarap otyrsań, – eń qyzyqtyń qyzyǵy kisi óltirý tárizdi. Ekran qanǵa toldy. О́mir uryǵyn sebýge tıis óner osylaısha ólim uryǵyn sebýmen aınalysýda. Tipten ómir uryǵyn sebýge jaratylǵan áıelderge sheıin, qoldarynda avtomat, jartylaı jalańashtanyp alyp adam balasyn qyrqyp atyp, ekranda taırańdap júr. О́lim uryǵyn seýip júr. Endigi zamannyń basty keıipkeri eń aldymen osylar ma deısiń. Erkekterdi qyrqyp atýmen júrgen qanypezer qyzdar ma deısiń. Ekran aldynda otyrǵan jas urpaq osy ekrannan alǵan ónegesin sol qalpynda ómirge engizbesine kim kepil? Demek, búgingi kapıtalǵa qunyqqan óner jaýyzdyqpen kúresýdiń ornyna Jer betinde jaýyzdyqty balalatyp jatyr.

Búginde álem ıntellektýaldarynan qurylǵan «Rım klýby» deıtin bar. Sol jerde olar «altyn mıllıard» teorııasyn oılap tapty. Ol teorııa boıynsha Jer shary tek 1 mıllıard adamdy ǵana baqytty ete alady eken. Asyraı alady eken. Qalǵan mıllıardtar bolsa óz kúnin ózi kóre almaıtyn Jer sharynyń masyl turǵyndary bolyp shyqty. Buǵan deıin baýyrmaldyq prınsıppen órkenıetti «altyn mıllıard» órkenıetsiz «masyl mıllıardtarǵa» qol ushyn berip kelgen bolsa, budan keıin, nemese, Jer resýrstary juqara bastaǵannan soń, qalǵan mıllıardtar ashtan qyrylyp jatsa da órkenıetti mıllıard olarǵa: «О́lmeseń órem qap!» dep syrt beretin bolady. Masyl mıllıardtarǵa syrt berýdi bul teorııa avtorlary synap otyrǵan joq. Kerisinshe zańdastyryp qoldap otyr. Ýaqyt bizdi sondaı qanypezerlikke jetelep barady dep otyr. Mundaı teo­rııa avtorlaryna o dúnıedegi Gıtler men Maltýs arýaqtary qol soǵyp, ábden rıza bolyp alǵys jaý­dyryp jatqan shyǵar dep bilemiz.

Adamzat, sóıtip, noosferany paı­ǵam­barlar ósıet etken ıgi oı, ıgi sóz, ıgi iske toltyrýdyń ornyna qantógis, azǵyndyq, dushpandyq, óshpendilikke toltyrar bolsa, onda endigi jerdegi búlik Sharden aıtpaqshy noosfera deńgeıinde oryn almaq. Iаǵnı, Jer shary­nyń keselge ushyraǵan «oı qaba­tynan» maza ketip, qorshaǵan ortany qozdyryp, Jer ǵalamsharyn zilzala, órt, qurǵaqshylyq, sýnamı apattary jaılamaq. Ol degen sóz – qoldan jasalǵan qııamet ekeni belgili.

– Bul apattyń aldyn-alýǵa bola ma?

– Bolady.

– Ol úshin ne isteımiz?

– Ol úshin Jer betine Alla tarapynan túsken aıandarǵa adal bolýymyz kerek.

– Qalaı, qaıtip?

– Igi oı, ıgi sóz, ıgi ister jasaýymyz qajet. Igi oı, ıgi sóz, ıgi ister noosferany saýyqtyrady. Saýyqqan noosfera qorshaǵan tabıǵatty qozdyr­maıdy. Tynyshtandyrady. О́mirin uzartady. Qorshaǵan orta ómiriniń uzarýy – adamzat ómiriniń uzarýy. Adamdy mahabbat qutqarady. Barlyq tiri jan ıelerine degen – mahabbat. Qudaı jasaǵan tabıǵatqa degen – mahabbat. Kúlli Adam balasyna degen – mahabbat. Mahabbatqa toly noosfera – ómir kepili.

– Ol mahabbatqa qalaı ıe bolamyz?

– Qudaımen qaýyshqanda ǵana.

– Sońǵy sóz…

– Álemdi mahabbat qutqarady!

Smaǵul ELÝBAI,

jazýshy.

ALMATY.