Qolmergen
Sársenbi, 29 mamyr 2013 1:16
Ataqty Qarqara kóterilisiniń batyry, Álmerektiń urpaǵy Tazabek bıdiń nemeresi Jaqypberdi asqan mergen bolǵan. Atqan oǵy múlt ketpeıtin qolmergenge qatysty áńgime, derek kóp.
Aıyrplandy atyp túsirgen
Qýlyq taýynda Jaqypberdi jasaqtarymen atysqan GPÝ-diń áskeri: «Biz atsaq tasqa tıedi, Jaqypberdi atsa basqa tıedi» dep odan úreılenedi eken. Batyrdyń serigi, Jaqypberdimen birge atylǵan Áýezhan aqyn «Tas túrmede týǵan jyr» atty dastanynda Jaqańnyń Aıyrly asýynda jalǵyz oqpen aeroplandy atyp túsirgeni baıandalady.
Sársenbi, 29 mamyr 2013 1:16
Ataqty Qarqara kóterilisiniń batyry, Álmerektiń urpaǵy Tazabek bıdiń nemeresi Jaqypberdi asqan mergen bolǵan. Atqan oǵy múlt ketpeıtin qolmergenge qatysty áńgime, derek kóp.
Aıyrplandy atyp túsirgen
Qýlyq taýynda Jaqypberdi jasaqtarymen atysqan GPÝ-diń áskeri: «Biz atsaq tasqa tıedi, Jaqypberdi atsa basqa tıedi» dep odan úreılenedi eken. Batyrdyń serigi, Jaqypberdimen birge atylǵan Áýezhan aqyn «Tas túrmede týǵan jyr» atty dastanynda Jaqańnyń Aıyrly asýynda jalǵyz oqpen aeroplandy atyp túsirgeni baıandalady.
Jaqańdy Oraz Jandosov qatty qurmettegen eken. Bir kezdesip qalǵanda Oraz: «Jaqypberdi, seniń shyn mergen ekenińdi óz kózimmen kóreıin. Anaý aspanda shyryldap turǵan boztorǵaıdy kózdemeı atyp túsire alasyń ba?» deıdi. At ústinde turǵan Jaqypberdi oqtaýly myltyǵyn erdiń qasynan alyp, boztorǵaıdy qolmen nysanalap, shúrippeni basqanda boztorǵaı jalp etip jerge túsedi. «Zýyldap ushyp bara jatqan qusty qulatqanda, bir orynda qalyqtap turǵan boztorǵaıdy atý tipti ońaı, Oreke», depti Jaqań. Ǵajap mergendigine súısingen Oraz oǵan rıza bolyp, besatar myltyqtyń kyryq oǵyn syılapty.
Jalp etti
Osydan on bes jyl buryn Halyq degen qarııa ómirden ótti. Ol Jaqypberdimen atalas edi. Jaqańnyń mergendigi týraly qyzyqty áńgimeler aıtqan. Endi sol áńgimelerge qulaq túrelik.
Bir kúni erteletip Jaqypberdi kirip keldi.
– «Kedeıdiń uıqysy qalyń» degen ras eken ǵoı. Adam túske deıin jata ma, – dep ákeme ázildep, sálem berdi de qaıtadan syrtqa shyqty. Ákemniń jalǵyz jaýyr atyna bir saýysqan maza bermedi. Jaqań súıeýli turǵan myltyqty oqtap, saýysqandy nysanaǵa alyp, kózdeı bastaǵanda ákem: «Oıbaı, Jaqypberdi, jalǵyz atymdy óltiresiń, atpa, qurysyn», dep myltyqka jarmasty. «Atyń ólse at tóleımin», dep batyr ákemniń qolyn kaǵyp, besatardy tars etkizdi. Jaýyrǵa jabysqan saýysqan jalp etti.
Qaraqustan tıipti
– Ákem ekeýmiz jolaýshylap bıik taý eteginde kele jatqanbyz. Jolda Jaqypberdi jolyqty. Qaıqyǵa qaraı bet alǵanymyzda qarsydaǵy betkeıden qylańdap qaskyrdyń basy kóringendeı boldy. Jaqań atyn kilt toqtatyp, nysanaǵa aldy. Myltyq tars ete tústi, shaýyp barsaq taıynshadaı arlan qasqyr sulap jatyr. Oq qaraqustan tıipti, dedi Halyq aqsaqal.
Qaragerdiń qasıeti
Qarqara jármeńkesi – «jármeńke-bazar» emes, keremet oıyn-saýyq, at báıgesi, saıatshy-serilerdiń óneri, palýan kúres, aqyndar aıtysy ótetin jer bolǵan.
Jaqypberdi de jamby atyp, jurtty mergendik ónerimen tánti etip júredi. Bir jyly «Alban-Buǵynyń» úlken toıy bolyp, oǵan qazaq-qyrǵyzdyń jaqsylary men jaısańdary keledi. Bul «toı- bazarǵa» ataqty bir oıaz qatysady. Oǵan jaqsy jerden barlyq qyzyqty kórsetý úshin oryn belgilenedi. Ol birde atqan oǵy nysanaǵa múlt ketpeı tıip jatqan Jaqypberdini kóredi. Astyndaǵy qara jorǵa atqa qatty qyzyǵady.
Oıaz shaqyryp alyp: «Saǵan eki at bereıin, qara jorǵany maǵan syıla», deıdi. Jaqypberdi: «Taqsyr, men qara jorǵanyń ústinde kele jatyp myltyq atsam – oǵym kózdegenime dál tıedi. Sondyqtan atymdy bere almaımyn», deıdi. Onda anaý ketip bara jatqan attyly eki qyrǵyzdyń bireýiniń quıysqanyndaǵy «shordy» atyp túsirshi deıdi. Jaqań jorǵa ústinde terbelip bara jatyp, kók attyly qyrǵyzdyń kuıysqanyndaǵy «shordy» bir atqanda oǵy kózdegen jerge tıip, byt-shytyn shyǵarady. Oıaz tańǵalyp, mynaý ózi ǵajap adam ǵoı dep rıza bolyp, ornynan kóterilgende, Jaqań ekinshi qyrǵyzdyń basyndaǵy aq qalpaqty atyp, jerge túsiredi. Muny kórgen oıaz: «Bul tegin adam emes eken», dep qaragerden kúderin úzipti.
Bastyqtyń basyna tıgen oq
Bir aıqas-atys kezinde Jaqypberdi onshaqty jasaǵymen taýdyń shatqalynda qursaýda qalady. Joǵary kóterilip keteıin dese, taýdyń quz jartasy kese-kóldeneń turady. Tómende bularǵa qarsy órlep kele jatqan ásker tyqsyrady. Jaqańda sanaýly ǵana oq qalady. Tirideı qolǵa túsý qaýpi týady. Úreı bıleıdi. Quzǵa tirelip, qursaýda qalǵan «jaýdy» qyzyldar qolǵa túsirý úshin alǵa umtylady. Jaqań aldymen áskerdi batyl bastap kele jatqan «náshálnikti» qaq mańdaıdan kózdeıdi. Attan ushqan bastyǵyna oqtyń dál bastan tıgenin kórip, orynbasary: «Oıbaı, mynaý Jaqypberdi ǵoı. Ol bárimizdi bastan atady. Keri qaıtyńdar!» dep buıryq beredi. Aıaǵy úzeńgige ilinip at súıregen bastyqtarynyń denesin kórgender sheginip qana qoımaı, bet-betine qashady. Jaqańnyń adamdary qorshaýdan qutylady.
Jasqap atý
Qaraýyl-nysanaǵa alǵan nársesin múlt jibermeıtin qolmergen Jaqypberdi jaýlaryna jasqap oq atady eken.
Birde shekara mańyndaǵy bir taýdyń ishimen Jaqypberdi kóshken bir aýyldy syrtynan qorǵap kele jatady. Kóshti toqtatý úshin bosqyndardyń aldarynan ásker shyǵady. «Kóshke tımeńder, bári qatyn-qalash, bala-shaǵa», dep Jaqypberdi aıqaılady. Áskerdiń ishinde buryn Jaqypberdi jaǵynda bolyp, keıin qyzyldar jaǵyna shyǵyp ketken bir jigit bolsa kerek. Ol Jaqypberdiniń daýsyn estip, jańadan kelgen bastyǵyna: «Ana aıqaılaǵan – oǵy múlt ketpeıtin ataqty Jaqypberdi mergen. Oǵan qarsylaspaı-aq qoıaıyq. Arty qıyn bolady», deıdi. Bul sózdi estigende qatty ashýlanǵan bastyq taýdy jańǵyrta aıqaılap: «Mergen bolsa myna meniń baskıimimdi atyp túsirsin», dep basyndaǵy «shápkesin» myltyqtyń naızasyna ilip joǵary kóteredi. Munyń bárin qaraǵaıdyń tasasynda baqylap, anyq kórip, sózderin estip otyrǵan Jaqypberdi besatardy gúrs etkizgende ásker bastyqtyń bas kıimi ushyp jerge túsedi. Muny kórip, qoryqqan álgi bastyq kóshti bógemeı erkine jiberipti.
Jaqypberdiniń mergendik qasıetin úlkender uly atasy Jánibekten daryǵan bir kıe dep túsindiredi. Onyń atasy Álmerek bı qasıetti adam bolǵan eken.
Oraz QAÝǴABAEV,
jazýshy.
