Qazaqstan • 07 Mamyr, 2019

Qýatty armııa – memleket qalqany

1630 ret
kórsetildi
8 mın
oqý úshin

Táýelsiz elimizdiń shebi bekem, shekarasy bútin bolýy úshin qaltqysyz qyzmet etetin Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteriniń qurylǵanyna – bıyl 27 jyl. Osy ýaqyt aralyǵynda ulan-ǵaıyr dalamyzdy qapysyz qorǵaýǵa qaýqarly kásibı sarbazdar men zamanaýı tehnıkamen jaraqtanǵan aıbyndy armııamyz aıaǵynan nyq turdy.

Qýatty armııa –  memleket qalqany
Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda el aldynda egemendigimiz ben shekaramyz­dyń tutas­tyǵyn qamtamasyz etýge áleýetti ás­ker­imizdi jasaqtaý mindeti turdy. Son­daı syn saǵattarda býyny qataımaǵan mem­leketti basqarǵan Tuńǵysh Prezıdent Nu­r­sultan Nazarbaev tarıhı sheshimder qa­byl­dap, el kóshin jarqyn keleshekke bas­tady. Qazaqstan tarıhyndaǵy mańyzdy data­nyń biri – 7 mamyr. Dál osy kúni, 1992 jyly Memleket basshysynyń «Qazaq­stan Respýblıkasynyń Qarýly Kúsh­­terin qurý týraly» jáne «Qazaqstan Res­­pýb­lıkasy Memlekettik Qorǵanys ko­mı­tetin Qazaqstan Respýblıkasynyń Qor­ǵanys mınıstrligi etip qaıta qurý týraly» Jarlyqtary shyqty. Al Qorǵanys mınıstri bolyp Keńes Odaǵynyń Batyry, Ha­lyq Qahar­many, armııa generaly Saǵadat Nurmaǵam­betov taǵaıyndaldy.

Araǵa bir jyl salyp, Elbasy memleket­tiń áskerı qaýipsizdigin qamtamasyz etetin «Qazaqstan Respýblıkasy­nyń qorǵanysy jáne Qarýly Kúshteri týraly» Zańǵa qol qoıdy. Sóıtip Qarýly Kúshterdiń qura­my anyqtaldy. Sol tusta oǵan áskerı bas­qarý organdary, Qurlyq áskerleri, Áske­rı-áýe kúshteri, Áýe shabýylyna qarsy qorǵanys áskerleri, Áskerı-teńiz kúshteri, Tyl, Azamattyq qorǵanys basqarmasy men bólimderi kirdi. Sondaı-aq Qarýly Kúsh­­ter yqtımal soǵys jaǵdaıynda UQK Shekara áskerlerin, IIM Ishki ásker­le­rin, Res­pýblıkalyq ulandy jáne Aza­mat­­tyq qorǵanystyń basqarý organdary men bólimderin qamtıdy. Buǵan qosa, Mem­leket basshysy Joǵarǵy Keńestiń quryly­myn­da Ulttyq qaýipsizdik jáne qorǵa­nys ko­mıtetin qurý týraly usynysty maquldady.

Elbasynyń strategııalyq sheshimderi elimizdiń jańa Qarýly Kúshteriniń qury­lýy­na negiz boldy. Onyń qatarynda ıadro­lyq qarýdan bas tartý týraly sheshimin bólek atap ótken jón. Nursultan Nazar­baevtyń Jarlyǵymen Semeı ıadro­lyq polıgony jabyldy. Qazaqstan álemdegi tórtinshi ıadrolyq áleýetke jetkizetin Keńes­tiń áskerı murasynan bas tartty. Ol jerdiń kez kelgen núktesine jetý­ge qaýqarly 1200 ıadrolyq oqtumsyǵy bar 110-nan asa ballıstıkalyq zymyran edi. Osylaısha Tuń­ǵysh Prezıdent eliniń tynyshtyǵy men gúl­denýin saıası ambısııa­lardan joǵary qoıdy. Bul qazaqstandyq armııa úshin de týra jol boldy, óıtkeni ıadrolyq kúshke arqa sú­ıemeı, jańadan áskerı áleýetti qa­lyp­tas­tyrýǵa kúsh saldy.

Osydan týra 20 jyl buryn, 1999 jyly 7 mamyrda Qorǵanys mınıstrligi men Qazaqstan Qarýly Kúshteri Bas shtaby elordaǵa qonys aýdardy. Jańa ǵasyrdyń basynda 2000 jylǵy aqpanda ekinshi Áskerı doktrına bekitilip, Qarýly Kúshterdi qurý jáne reformalaýdyń ba­sym baǵyttar naqtylandy. Sol jyly Tuńǵysh Prezıdent Qazaqstan armııa­synyń áskerı áleýetin jaqsartý úshin ózgerister engizip, Qarýly Kúshter qaı­tadan Jalpy maqsattaǵy kúshter jáne Áýe qor­ǵanysy kúshteri bolyp eki túrli qury­lymǵa bólindi. Jalpy maqsattaǵy kúsh­terge Zymyran áskerleri men artıllerııa jáne Áýe shabýy­lyna qarsy qorǵanys ásker­leri kirdi. Bir jyl­dan soń Qorǵanys mınıstr­ligi men Bas shtabtyń fýnksııalary bólindi.

Al 2003 jyldan bastap Qarýly Kúshter úsh túrli qurylymnan – Qurlyq áskerleri, Áýe qorǵanysy kúshteri jáne Áskerı-teńiz kúshterinen quraldy. Mobıldi kúshter negizinde áskerdiń jańa túri – Aeroutqyr áskerleri jasaqtaldy. Zymyran ásker­leri men artıllerııa jeke ásker retin­de quryldy. Sondaı-aq Shtab bastyqtary­nyń komıteti qurylyp, áskerı okrýgter «Astana», «Shyǵys», «Batys» jáne «Ońtús­tik» óńirlik qolbasshylyqtary bolyp qaıta quryldy.

Memleket basshysy yqtımal qaýip-qaterlerge qarsy jedel áreket etetin HHI ǵasyrdyń armııasyn qurý týraly talap qoıdy. Sondyqtan Qarýly Kúshterdi odan ári jetildirýdiń basym baǵyty – áskerdi kásibılendirý bolyp belgilendi. Osy maqsatta 2007 jyly jańa Áskerı doktrına bekitildi. Onda aldyńǵy áskerı qujattyń negizgi tezısteri saqtalyp, sońǵy jeti jylda álemde bolǵan ózgerister, memleket­ter basshylarynyń áskerı qaýip­siz­dik­ti qamtamasyz etý salasyndaǵy ba­sym­dyq­tarǵa kózqarasynyń ózgerýi eskerildi.

2017 jyly qyrkúıekte jarııalanǵan besinshi Áskerı doktrınada ishki tártipti qamtamasyz etýge basa nazar aýdaryldy. Sońǵy qujatta qazirgi zamanǵy saıası jaǵdaı qaperge alynyp, Qazaqstan ózi­niń aýmaqtyq tutastyǵy men egemendigin saqtaýǵa, terrorızmge, zańsyz qarýly qurylymdarǵa qarsy kúres júrgizýge da­ıyn ekendigi aıtylady.

Sonymen qatar áskerı saladaǵy óz­gerister bilim berý bólimderine oń yq­palyn tıgizdi. Qazir Qazaqstannyń áske­rı salasynda halyqaralyq standart­tarǵa sáıkes keletin áskerı kadrlardy daıar­laýdyń ulttyq júıesi qalyptasty. Áskerı bilim berý úsh deńgeıli Bolon júıesi: bakalavrıat, magıstratýra, doktorantýra negizinde iske asady. Kadrlyq áskerı qyzmetkerler Ulttyq qorǵanys ýnıversıtetinde, Qurlyq áskerleriniń áskerı ınstıtýtynda, Radıoelektronıka jáne baılanys áskerı-ınjenerlik ıns­tıtýtynda, Áýe qorǵanysy kúshteriniń áskerı ınstıtýtynda daıarlanady. Buǵan qosa kásibı serjanttardy shyńdaıtyn Kadet korpýsy jáne respýblıkalyq áskerı mektepter jelisi jumys isteıdi. 

Búgingi tańda Qazaqstan armııasynda belgilengen mindetti oryndaýǵa qaýqarly zamanaýı tehnıka úlgileri bar. Sońǵy jyldary qarý-jaraq qataryn shetten aldyrǵan BPM-97 jáne «Kobra» sekildi oq ótkizbeıtin mashınalar men qazaqstandyq óndiristen shyqqan ózdiginen júretin «Semser» artıllerııalyq qondyrǵysy, 120-mm «Aıbag» mınometteri sekildi jańa tehnıkalar tolyqtyrdy. Áýe qorǵanysy kúshterine MıG-31, Sý-27S kóp nysandy joıǵysh, Sý-24M, Sý-25, Sý-30SM bombalaýshylar, Eurocopter EC145, Mı-171Sh, Mı-24 tikushaqtary jáne taǵy basqa tehnıkalar qosyldy. Al Áskerı-teńiz kúshterinde «Qazaqstan», «Oral», «Saryarqa», «Mańǵystaý» zymyrandyq-artıllerııalyq kemeleri, «Jaıyq» gıdro­grafıkalyq kemesi bar.

Qarýly Kúshterdiń, ásker men áskerı qurylymdardyń qajettilikterine sáıkes otandyq kásiporyndardyń múmkindikteri men damý kókjıegin keńeıtý, olardyń ónimderin naryqta alǵa jyljytý maqsa­tynda byltyr Nur-Sultan qalasynda «Kadex» kórmesi ótti. Bul halyqaralyq qarý-jaraq jáne áskerı-tehnıkalyq múlikter kórmesinde álemniń 28 elinen kelgen 318 kásiporyn óz ónimderin usyndy.

Bıyl 15 sáýirden bastap osy kúnge deıin jalǵasqan «Aıbalta» strategııa­lyq komandalyq-shtabtyq oqý-jattyǵýy­na jalpy 8 myńǵa jýyq áskerı qyzmet­shi men 2 myńnan asa birlik qarý-jaraq pen áskerı tehnıka tartyldy. Bul oqý-jattyǵý jıynynyń barysymen Qazaq­stan Prezıdenti – Qarýly Kúshterdiń Joǵarǵy Bas qolbasshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń ózi baryp, tanysyp qaıtty. Onda shartty túrde túrli qaqtyǵystar oryn alyp, saıdyń saqpan tasyndaı sarbazdar jaýyngerlik is-qımyldaryn sheber kórsetip, áskerı daıyndyqtaryn pysyqtady. Memleket basshysy bul is-sharada Qazaqstannyń Qarýly kúshteri­niń qýaty kórsetilgenin, kúshti ári mobıl­di armııamyz eldiń senimdi qalqany ári tiregi ekenin aıtyp, qazaqstandyqtardy Otan qorǵaýshy kúni jáne Jeńis kúni merekelerimen quttyqtady.