Ǵalymdar professor Zınetýla Insepovtyń (AQSh, Nazarbaev Ýnıversıtetiniń halyqaralyq deńgeıdegi Iаkorlik jobasynyń jetekshisi), professor Qurbanǵalı Tynyshtyqbaevtyń (Qazaqstan, Nazarbaev Ýnıversıtetiniń halyqaralyq deńgeıdegi Iаkorlik jobasynyń qyzmetkeri), doktor Evgenıı Emelınnyń, doktor Oleg Kononenkonyń jáne professor Dmıtrıı Roshýpkınniń (Reseı, RǴA Mıkroelektronıka máseleleri ınstıtýty), sondaı-aq doktor Qanat Baıǵarınniń (Qazaqstan, Nazarbaev Ýnıversıteti Prezıdentiniń keńesshisi) ashqan ǵylymı jańalyqtary mıkro jáne nanoelektronıkada zamanaýı perspektıvaly materıal - grafendi paıdalanýdyń jańa múmkindikterin ashady. Grafen búgingi tańda álemdegi eń berik, juqa jáne eń jeńil elektr ótkizgish materıal bolyp tabylady. Jýyrda amerıkalyq ǵalymdar Arkanzas Ýnıversıtetinde (AQSh) grafenniń perspektıvada is júzinde sheksiz energııa kózine aınalyp energetıkada tóńkeris jasaýǵa qabiletti ekenin anyqtady.
Sensasııalyq zertteý nátıjeleri barynsha az energetıkalyq shyǵyndarmen joǵary jıiliktegi akýstıkalyq sıgnaldardy grafenmen kúsheıtý múmkindigin kórsetip berdi. Reseı jaratylystaný ǵylymdary akademııasy, Ǵylymı jańalyqtar men ónertabys avtorlarynyń Halyqaralyq akademııasy jáne Ǵylymı jańalyqtar avtorlary Halyqaralyq qaýymdastyǵy quramynda AQSh, Qazaqstan jáne Reseı ǵalymdary bar Nazarbaev Ýnıversıtetiniń Halyqaralyq ǵylymı tobyna "Bettik akýstıkalyq tolqynnyń shekteýsiz kúsheıýi" áseri ǵylymı jańalyǵyn ashqany týraly resmı kýálik jáne Nobel syılyǵynyń laýreaty Petr Kapısa atyndaǵy medaldi tabys etti.
- Osy ashylǵan ǵylymı jańalyqtan týyndaıtyn praktıkalyq ázirlemeler qorǵanys ónerkásibinde, medısınada, ulttyq qaýipsizdikte, ǵarysh baılanysynda, mysaly, Dúnıejúzilik Internet qurý úshin qyzmet isteıtin halyqaralyq kompanııalar úshin eleýli qundylyq bolyp tabylady. Osy ashylǵan jańalyqtyń nátıjelerin kommersııalandyrý nátıjelerine zııatkerlik quqyqtar ázirge Nazarbaev Ýnıversıtetine tıesili emes. Biz ınvestorlarmen jańa aspapty kommersııalandyrý máselesi boıynsha kelissózder júrgizýdemiz, - dep habarlady jańalyqtyń birlesken avtory, professor Zınetýla Insepov.
Tájirıbe barysynda Nazarbaev Ýnıversıtetiniń ǵalymdary elektr energııasyn mehanıkalyq energııaǵa aınaldyrýǵa qabiletti materıal - pezokrıstaldyń betine grafenniń úldirin saldy. Sonymen bir ýaqytta grafenge turaqty tok kóziniń áseri berildi. Zerthanalyq tájirıbe barysynda buǵan deıin ǵylymǵa belgisiz qubylys eksperımentaldy túrde tirkeldi sondaı-aq teorııalyq úlgisi ázirlendi: pezokrıstall betinde joǵary jıiliktegi elektr togynan týyndaǵan, ári turaqty tokpen kúsheıtilgen akýstıkalyq qýma tolqyndar amplıtýdasynyń shekteýsiz kúsheıýi oryn aldy. Bul rette, akýstıkalyq tolqyndardyń energııasy bastapqy akýstıkalyq sıgnaldan álde qaıda qýatty boldy.
"Surface acoustic wave amplification by direct current-voltage supplied to grapheme film" maqalasynda zertteý alǵash ret 2015 jyly amerıkanyń «Applied Physics Letters» belgili ǵylymı jýrnalynda jarııalandy. Nazarbaev Ýnıversıtetinde ashylǵan jańalyqtyń kóptegen salalarda qoldanylýyna baılanysty, jańa áserge álemniń kóptegen ǵalymdary birden qyzyǵýshylyq bildirip otyr.
