Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly dalanyń jeti qyry» atty maqalasy aıasynda ótken festıval týǵan jerge, elge degen árkimniń júrek túkpirindegi mahabbatty qyrdyń qyzyl qyzǵaldaǵyndaı alaýlatty. «Qazaq topyraǵyndaǵy osynaý qarapaıym, sondaı-aq erekshe gúlder óz ádemiligimen kóptegen halyqtyń júregin jaýlap, birtindep búkil álemge tarady» dep jazdy Nursultan Ábishuly «Uly dalanyń jeti qyry» atty maqalasynda. Qazaqstanda osy ásem gúldiń 35 túri kezdesse, sonyń biri, Gollandııadaǵy sulýlyǵyna álem suqtana qaraıtyn qyzǵaldaqtardyń arǵy tegi bolyp sanalatyn, elimizdiń «Qyzyl kitabyna» kirgen Shrenk qyzǵaldaǵy kóktemde Tobyl-Torǵaı dalasyna kilem tósegendeı, qyrlardy jaýyp qalady. Mamyr aıy – Uly dala úshin qyzǵaldaq aıy.
– Osy Amangeldi kentinen 8-9 shaqyrym jerde Súlikti degen jer bar. Sol jerlerde qyzǵaldaq qalyń shyǵady, kórpe bolyp jatyr. Kózdiń jaýyn alatyn názik gúldi julýǵa qımaısyń. Dalama osyndaı ádemilikti, baılyqty bergen Allaǵa shúkirlik aıtamyn! – deıdi Amangeldi aýdanynyń turǵyny Sapar Tólebaev aqsaqal.
Súliktiden kem emes orynnyń biri Stepnıak aýylynyń syrty eken. Qyzǵaldaq festıvaline asyqqan qonaqtar men týrıster aldymen osy dalada jylqy ósirip, qymyz saýyp otyrǵan Sársenbek Dosmaǵambetovtiń jaılaýyna buryldy.
– Átteń-aı, úsh kún buryn qar jaýyp, kilemdeı túrlenip jatqan qyzǵaldaqtarymyzdy sýyq uryp ketti! Endi kún qyza qaıta kóteriledi ǵoı, – deıdi S.Dosmaǵambetov. Degenmen, áljýaz bolsa da qyzǵaldaqtar ár jerde bir qııaq shóptiń arasynan kózge ottaı basylady. Jýsannyń qyshqyltym ıisi muryndy qytyqtaıdy. Onyń otbasy mamyrdyń basynan, bıe baılaı bastapty. Aqshańqan úıdi aınala shaýyp, qulyndar quldyrańdaıdy. Qonaqtar men týrısterge bıe saýyp, qymyz daıyndaý isi kórsetildi. Ystalǵan kúbiden quıylǵan mamyrdyń bal qymyzynyń dámi qonaqtardyń tańdaıyn julyp barady-aý!
Halqymyzdyń, jerimizdiń tarıhy da, dástúri de, óneri de qyzǵaldaqtaı sulý ekenin Amangeldi kentinen áýdem jerge tigilgen aqshańqan úılerdegi kórmeler aıta jónelgendeı. Qolónershilerdiń qolynan shyqqan buıymdardyń árqaısysy halqymyzdyń tarıhymen órilip jatyr. Qolónershi Aıdyn Dıqanbaev terimen jumys isteýdi ákesinen úırengen eken.
– Men buıymnyń barlyǵyn da kádesyı deńgeıinde emes, kúndelikti tutynýǵa jaraıtyndaı etip jasaımyn. Olar turmysymyzda qoldanylsa umytylmaıdy. Myna qymyz torsyqty sıyrdyń terisinen jasadym. Endi shamaly jumysy qaldy. Aýzyna qaıyńnan tyǵyn jasap, ishin qaımaqpen sylap, tobylǵymen ystaımyn. Sonda qymyz quıýǵa daıyn bolady. Bul jolǵa alyp júrýge sondaı yńǵaıly, synyp qalady demeısiń, ishindegi qymyz aınymaıdy, – deıdi ol. A.Dıqanbaev sonymen qatar qamshynyń neshe túrin paıdalaný úshin óredi. Qamshynyń sabyn tobylǵydan jasaıdy. Torǵaı boıynyń tobylǵysy qatty bolady, qasıetti aǵash sanalady.
– Osy eki buıymnyń ózinde halqymyzdyń qanshama salt-dástúri jatyr? О́zim Qostanaı qalasyndaǵy Nazarbaev zııatkerlik mektebinde qolóner úıirmesin júrgizemin. Balalarǵa osynyń barlyǵyn jyrdaı etip áńgimeleımin, úıretemin. Olardyń boıynda ultqa, jerge, elge degen súıispenshiliktiń dánin egýge tyrysamyn, – deıdi ol. Festıvalde atalarymyzben birge jasasqan ustalyq, zergerlik, kıiz basý, kilem toqý, toqymashylyq – bári-bári kórsetildi.
Merekeniń ashylý saltanatynda oblystyq mádenıet basqarmasynyń basshysy Erlan Qalmaqov jınalǵandardy oblys ákimi Arhımed Muhambetovtiń atynan Qyzǵaldaq festıvalimen quttyqtady. Amangeldi aýdanynyń ákimi Ámirhan Asanov jas urpaqqa atamekenniń, Uly dalanyń taǵylymdy tarıhy tanymdyq rýhanı kúsh, táýelsiz eldiń búgingi jetistigi maqtanysh ekenin jetkizdi.
Mereke sánin qashanda ulttyq sporttyq oıyndar, án men kúı keltiredi. Ulttyq at sportynyń barlyq túrin qamtyǵan jarystar merekege jınalǵan jurttyń delebesin qozdyrdy. Bozkilemde júz balýan beldesip, toı qyzyǵyn qyzdyra tústi. Al toǵyzqumalaq oıyny kishkentaı sportshylar arasynda tartysty ótti. Uly dalanyń aspanynda án qalyqtady. 500 amangeldilik dombyrashy Qurmanǵazynyń «Balbyraýyny» men halyq kúıi «Kelinshekti» oryndady.
– Endi osy jazdyń shilde aıynda ótetin Ulttyq dombyra kúni merekesinde Amangeldi aýdanynan myń dombyrashy kúı tartatyn bolamyz. Onda da Astanadan arnaıy kelip ózim daıyndaımyn, – deıdi 73 jastaǵy dırıjer, Mádenıet salasynyń úzdigi, Amangeldi aýdanynyń perzenti, patrıoty Saparǵalı Ahmetjanov. Festıvalǵa Batys Qazaqstan, Soltústik Qazaqstan, Pavlodar oblystarynan, Shymkent qalasynan, Reseıdiń Qorǵan oblysynan týrıster de qatysty.
– Qyzǵaldaq pen jýsannyń ıisi, taza aýa qandaı keremet deseńshi! Adamdardyń peıili, qonaqjaılylyǵy jasyl kilem tósep tastaǵandaı dalanyń keńdigimen para-par degim keledi. Qazaq halqynyń qolónerinen, áni men kúıinen, atjarys qyzyǵynan lázzat aldyq, jaqsy demaldym, – deıdi shymkenttik Valentına Harahordına.
Amangeldi aýdanyndaǵy tuńǵysh oblystyq Qyzǵaldaq festıvali osyndaı kórkimen, mazmunymen oǵan kýá bolǵan jannyń bárin de rýhanı baıytyp jibergendeı edi. Atamekenniń qudireti bul.
Qostanaı oblysy,
Amangeldi aýdany
