Nesıe portfelinde naqtylyq joq

Al BNB bergen aqparat basqa: aq­pannyń sońynda jeke tul­ǵa­lardyń bere­shegi 6,07 trln teńgeni qurapty. NPL úlesi (óteý merzimi 90 kúnnen keshik­tirilgen nesıe) 2019 jyldyń aqpan aıynda 1 paıyzǵa tómendep, 13,7 paıyzǵa jetken. Al Ulttyq bank bú­kil qaryzdyń 8,3 paıyzy NPL deıdi.

Sarapshylar bul jerdegi aıyr­mashylyqtyń sebebin Ult­tyq banktiń tek bank sektory boıynsha statıstıka usy­natynyn, al BNB búkil naryq­ty qamtýǵa tyry­satynymen tú­sindiredi. Qarjy sarap­shy­­larynyń paıymdaýynsha, tólem merzimi 90 kúnnen ke­shik­ti­rilgen nesıe úlesi proble­malyq ne­sıelerdi qaıta qury­lymdaý ar­qyly tómendetilýi múmkin. Iаǵnı, zańdy ádis­pen borysh­kerlik kelisim ýaqy­tyn uzar­tady. Biraq reıtıng agent­tikteri qaıta qurylym­danǵan qaryz­dy taza dep baǵalamaıdy, ony prob­lemalyq portfelge qosady.

«ALPHALUX Consulting» kom­pa­­nııa­synyń bas sarapshysy­ Ser­geı Poly­galov bizge bergen suhbatynda Ulttyq bank­tiń res­mı statıstıkasy da, reıtıng agent­tikteriniń kórsetkishteri de shyn­dyqtan alshaq ekenin aıtty.

– Shyndyqty aıtý qıyn. Qa­ryz týraly egjeı-tegjeıli aq­pa­ratty bankterde otyrǵan nesıe jó­nindegi mamandar ǵana biledi. Al basqalaryna aqparattyń tolyq jet­­peı qalý yqtımaldyǵy basym, – deıdi ol.

NPL-diń jaǵymdy dınamıkasyn mamandar bólshek nesıe ba­ǵytynyń ósimimen baılanystyryp otyr. Sebebi NPL-diń naqty kólemi 2018 jyly 17 paıyzǵa artqan. Bul faktorǵa valıýtalyq ıpotekanyń teńgege aýdarylýy, bankterde táýekeldi tómendetý stan­­­darttarynyń qataıýy, proble­malyq nesıelerdi esepten shyǵaryp, onyń kollektorlyq kompanııalarǵa berilýi sebep bolǵan.

– Aldaǵy ýa­­­qytta naryqta ból­shek nesıe salasyn qosa alǵanda, problemalyq nesıe kólemi tómen­deı­di dep bol­jap otyrmyz. Oǵan nesıe qor­jy­nynyń ósimi men jańa nesıe­lerdiń sapa turaqtylyǵyn qam­­­­ta­masyz etetin ekonomıkalyq jaǵ­­­daı, problemalyq nesıelerdi aqy­­­ryndap jabý nemese esepten­ shy­­ǵarý áser etpek, – deıdi S.Poly­galov.

Úkimettiń qoldaýy úlesti tómendetti

Byltyr qarasha aıynda Halyq­aralyq valıýta qory Ortalyq Azııa elderinde problemalyq nesıe­ reıtıngi boıynsha 65 paıyzben Tá­jik­stan kósh basynda ekenin es­kertken-di. Qazaqstan 45 paıyzben ekinshi orynda. Ázerbaıjan – úshinshi (37 paıyz), Qyrǵyzstan – tórtinshi (35 paıyz), Armenııa – besinshi (23 paıyz), Grýzııa altynshy orynda (16 paıyz).

Qarjy sarapshysy Maqsat Ha­­lyq resmı statıstıka boıynsha prob­­lemalyq nesıelerdiń úlesi 10 paıy­z bolýy múmkin ekenin aıtady. Sebebi Úkimettiń bank salasyna qarjylaı qoldaý kórsetýi problemalyq nesıelerdiń úlesin bir­shama azaıtty.

– Bankterdiń naqty ekonomıkaǵa nesıe berýinde azdap bolsa da ósim bar. 2018 jyly eko­nomıkaǵa bergen nesıe – 13,5 trıl­lıon teńgedeı. Shynyn aıtý kerek, kommersııalyq bankterdiń qarjy jaǵdaıy, sosyn nesıelik portfeliniń sapasy mindetti túrde makroekonomıkalyq ahýalǵa baılanysty. О́ndiris qalaı damıdy, bankterdiń qorjyny da solaı jaq­sara túsedi. Onsyz múmkin emes. Mak­­ro­ekonomıkalyq ahýal jaq­sar­­ǵanda ǵana bank sektory eńse tikteıdi. Bul bir-birimen baılanys­ty, – deıdi M.Halyq.

Problemalyq nesıelerdiń esepten shyǵarylýy otandyq bankterge tıimdi

Eske sala ketelik, 2012 jyl­dyń 11 qańtarynda Ulttyq bank «Prob­lemalyq nesıeler qory» AQ-yn qurǵan-dy. Qordyń alǵashqy mindeti úmitsiz jáne kúmándi aktıvterdi ba­ǵalap, anyqtaıdy. Odan tabys tabý úshin kepildegi múlikterdi de satyp aldy. Quqyqtyq normatıvte «qarajat tartý úshin bul qor arnaıy baǵaly qaǵazdar shyǵaryp, jınaq­taýshy zeınetaqy qorlaryna, bank­terge ornalastyrylady. Oblı­gasııany Ulttyq bank te satyp alýy tıis» delingen.

Jalpy, mamandardyń paıymynsha, atalǵan qor óz fýnksııasyn baıaý atqarýda. Biraq qor ashylǵaly beri onyń baǵaly qaǵazyn satyp alýy týraly másele kóterilgen joq, usynys ta aıtylǵan joq.

Bankter ózimiz qutylamyz dep­­ úmit­tenedi. Al sarapshylar bol­­sa «qor­dyń qyzmetin tolyq júr­gizýine zań sheńberindegi shekteý­ler bar» degendi alǵa tartady. Onyń basty sebebi bankterde kepil­de jyljymaıtyn múlikterdiń tur­ǵan­dyǵynda. Iаǵnı, bankırler jyl­jymaıtyn múlik óz qunyn joı­maıdy, qaıta ósedi dep oılaıdy. Soǵan múddeli. Olar kepilde turǵan jyljymaıtyn múlikter prob­lemalyq nesıe kóleminen 100 paıyzǵa artyq dep sanaıdy. 2000 jyldyń ortasyndaǵy jyljymaıtyn múlik baǵasyna qaıta oralamyz dep úmittenedi.

Qarjyger Beısenbek Zııabekov tutynýshyǵa berilgen nesıeniń óte­lýi týraly málimetter statıs­tıka bazasyna enbegenin, ortaq júıe joq ekenin aıtady. Jeke tul­ǵalarǵa beriletin nesıeniń artýy baǵa­nyń ósýine jáne óndiristiń damý múmkindiginiń tómendeýine soqtyratyn tendensııa.

Al qarjyger Ilııas Isaevtyń aıtýynsha, halyqaralyq talapqa sáıkes bank kapıtalynyń 10 pa­ıyzy – aksıonerlerdiki, 90 paıyzy depozıt salymdarynan turýǵa tıis. Bizde bul zańdylyq saq­talmaıdy. Bankter bankrot bolsa, qaıta­rylmaǵanyn problemaly nesıeler sanatyna engize salatynyna áb­den senip alǵan. Tutynýshylyq nesıe­lendirý kóleminiń ósken sebebi osy. Bank sektoryna qatysty zań talap­taryn qataıtý kerek. 2013 jyl­dyń jeltoqsanynda Ulttyq bank­tiń keıbir retteý sharalaryn jeńildetý týraly úkimetpen kelisi­min qarjy salasy da quptaǵan edi. Sa­rap­shylar Ulttyq bank pen iri bankter arasynda jumys iste­meı­tin nesıelerdiń úlesin alda­ǵy bes-alty jylda 10 paıyzǵa deıin qys­qartýdy kózdeıtin jeke kelisim­der­diń sol kezde bekitilgenin aıtady.

– Ulttyq banktiń jańa saıasaty qazaqstandyq bankterge nesıeleýdi ulǵaıtýdyń jańa kezeńin bastaýǵa múmkindik bergen edi. Bul Úkimettiń ekonomıkany ártaraptandyrý men ónerkásipti qarqyndy damytýǵa qatysty josparyn iske asyrýyna kómekteser edi. Biraq olaı bolmady. Endi qadaǵalaýǵa negizdelgen tásil men iskerlik qyzmetti jalǵastyrýǵa múmkindik arasyndaǵy tepe-teńdik saqtalǵany mańyzdy, – dep sózin túıindedi ol.

Bank sektoryn ne kútip tur?

...Bul saýalǵa qatysty Moody’s agenttiginiń boljamy boıynsha, bıyl bank sektorynyń qarqyndy damýyn kútýdiń qajeti joq. Bankter nesıe qorjynynyń ósim qarqyny ınflıasııa deńgeıinen sál joǵary bolýy múmkin.

– Paıyzdyq mólsherlemeniń joǵa­rylyǵyna baılanysty, 2019 jyly ataý­ly ishki ónim ósimi baıaýlaıdy dep boljanǵandyqtan, qaryz alýshylar tara­pynan sura­nys ta birqalypty bolmaq, – deı­di agenttik sarapshysy Vladlen Kýznesov.

Problemalyq nesıelerdiń de kólemi tómendeıdi. Oǵan aldyńǵy jyldary jınalǵan qor esebinen shy­ǵyn esebinde syzylýy nemese olardy qaıtarý boıynsha at­qa­ry­lyp jatqan jumystar yqpal etedi. Onyń ústine, bank teńgeri­min tazalaý da jalǵasyp jatyr, «Sesna­bank»­-tiń problemalyq aktıvteri Prob­lemalyq nesıeler qoryna berildi.

V.Kýznesovtyń pikirine súıen­sek, álemdik naryqta paıyzdyq mólsherlemeniń ósimi Ulttyq bank­tiń monetarlyq saıasatynyń jum­sarýyn báseńdetýi múmkin.

– Ulttyq valıýta baǵamynyń qu­bylýy jer­gi­likti naryqta paıyz­­­­­­dyq mólsher­lemeniń tómen­­­deýine kedergi bolyp tur. Bankter­diń ótimdilik qory joǵary. Prob­lemalyq nesıelerden tazalaý ar­qyly 2019 jyly qar­­­­­jy sek­toryndaǵy kapıtaldyń sapasy joǵarylaıdy, – deıdi V.Kýz­­nesov.

Sonymen, «Problemalyq nesıeler qory» sheshetin prob­­lema­lardyń aıasy shynynda da tym tar ekenine kóz jete túsedi. Odan bas­­qa qandaı jol bar? Bul saýal sarapshylardyń da basyn qaty­rýda.

– Problemalyq aktıv­terdi sa­ýyq­­tyrý, ókinishke qaraı, óte aýyr jáne kúrdeli prosess. О́lim­sirep bara jatqan aktıvterge ja­ńa ómir berý úshin olar belgili bir pro­sedýralar men mehanızmder­den ótýi tıis. Onsyz is al­­­ǵa bas­paıdy. Men bul arada res­pýblıkada uzaq jyldarǵa sozylýy múmkin ban­krot­tyq prosedýralardy aıtyp otyrmyn. Bul – sottasý, borysh­kerlerdiń talaptarmen kelis­peýi sekildi júıkege salmaq salatyn uzaq ta aýyr prosedýralar. Tym uzaq­qa sozylýy qandaı da bir dáre­jede bank sektorynyń tez saýy­ǵýyna kedergi jasaıdy. Bul bank­ter betpe-bet kezdesetin jáne she­ship kele jatqan negizgi problemasy, – deıdi V.Kýznesov.

Onyń paıymdaýynsha, eger al­ǵan qaryzdy qaıtarý máselesin tıisti deń­geıde naqtylanyp, qa­lypty tólem tár­tibi ornamasa, ol anarhııaǵa ap­arady. Zań­dar oryn­dalmaıtyn bolsa, ony keı­­bir toptar qalaýymen ózgerte berse jaqsylyqqa aparmaıdy. Mem­lekettiń kómegi bárine birdeı jet­peıdi jáne máńgilik emes.

ALMATY