Tehnıkalyq jáne kásiptik bilim júıesi damıdy
Osy másele týraly baıandaǵan Bilim jáne ǵylym mınıstri Kúlásh Shámshıdınova «Barshaǵa arnalǵan tegin TjKB» jobasy sheńberinde 199 myń adam oqıtynyn jetkizdi. Sońǵy 3 jylda 3,7 mlrd teńgege qural-jabdyqtar satyp alyndy. Memlekettik kolledjderdiń 71%-y tehnıkalyq beıindi mamandardy daıarlaýdy júzege asyrady. Qazaqstanda 821 kolledj jumys isteıdi. Memlekettik kolledjderdiń 71%-y tehnıkalyq beıindi mamandardy, al jeke kolledjderdiń 67%-y gýmanıtarlyq-ekonomıkalyq beıindi mamandardy daıarlaıdy. Sonymen qatar eńbek naryǵyn biliktiligi joǵary kadrlarmen qamtamasyz etý boıynsha tıimdi nátıjelerge qol jetkizý úshin kolledjderdi senimdi basqarýǵa berýdi júzege asyrý kózdelgen. Qazirdiń ózinde ekonomıkanyń túrli sektoryndaǵy 150 óndiristik kóshbasshy buǵan qatysýǵa ynta bildirdi. «Jumys berýshilerdi kadr daıarlaýǵa tartýda bızneske nesıe jáne salyq máselelerin jeńildetý arqyly jaǵdaı jasaý qajet. Sonymen qatar mamandardy eńbek naryǵynyń shynaıy qajettilikterine saı daıarlaý kerek», dedi K.Shámshıdınova.
Eńbek naryǵyn ózgerister kútip tur
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Berdibek Saparbaev qazirgi kásiptik standarttardyń ázirlenýi týraly baıandady. Onyń aıtýynsha, 2025 jylǵa qaraı eńbek naryǵynda aıryqsha ózgerister bolady, onyń ishinde biliktilik talaptary artady. «Aldyn ala boljam boıynsha kadrlarǵa qosymsha qajettilik 573 myńnan asa adamdy quraıdy, orta jáne joǵary bilikti jumys oryndary sanynyń artýy kútiledi», dedi B.Saparbaev. 2019 jyldyń sońyna deıin eńbek naryǵynda kadrlarǵa qajettilik boljamyn sheshý úshin Eńbek resýrstaryn ulttyq boljamdaý júıesi qurylady. Eńbek resýrstary biliktiliginiń eńbek naryǵyndaǵy qajettilikterge sáıkestigin qamtamasyz etetin Ulttyq biliktilik júıesin damytý aıasynda 106 kásiptik standart ázirlendi, onda jumys berýshilerdiń jumyskerlerdiń bilimine, daǵdylary men quzyretine qoıatyn talaptary kórsetilgen. Aǵymdaǵy jyly 12 basym sala boıynsha 480 kásiptik standart pen 38 salalyq sheńberdi ázirleý jáne bekitý josparlanyp otyr. Budan ózge, biliktilik júıesin odan ári damytýda mınıstrlik halyqaralyq sarapshylardy tarta otyryp, Ulttyq biliktilik júıesin damytý jónindegi 2025 jylǵa deıingi jol kartasyn ázirleýde, bul ekinshi jartyjyldyqta qabyldanady.
«Atameken» UKP basqarma tóraǵasy Oljas Ordabaev TjKB damytý aıasynda eńbekke ornalastyrý úderesin jetildirý boıynsha usynylatyn tásilder týraly aıtyp berdi. Baǵdarlamanyń iske asyrylýy jáne budan keıingi josparlar týraly Atyraý oblysynyń ákimi Nurlan Noǵaev, Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Qumar Aqsaqalov. «AgroDamý» JShS basshysy Rýslan Býkeev, A.Baıtursynov atyndaǵy Qostanaı memlekettik ýnıversıtetiniń rektory Alma Doshanova baıandady.
Premer-Mınıstrdiń orynbasary Gúlshara Ábdiqalyqova tehnıkalyq jáne kásiptik bilimdi damytý úshin birneshe baǵytty qoldaný qajettigin atap ótti. Onyń ishinde dýaldy oqytýdy damytý jáne kolledjderdi basqarý júıesin jetildirý bar. Qazirgi talapqa sáıkes kolledjderdiń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn jaqsartý qajet. Sonymen qatar TjKB damytýǵa bıznesti tartý máselesin pysyqtaý kerek.
Máseleni qorytyndylaǵan Úkimet basshysy Asqar Mamın tehnıkalyq kásiptik bilim berý júıesinde sapaly bilimdi, suranysqa ıe mamandyqtardy jáne jumysqa ornalasý kepildigin alýǵa jaǵdaı jasaý qajettigin atap ótti. Bul jahandyq eńbek naryǵynyń ózgerýimen jáne ekonomıka salalary, onyń ishinde jappaı sıfrlandyrý úshin sapaly kadrlar daıarlaýdyń álemdik betalystarynyń paıda bolýyna baılanysty. Osyǵan oraı kásiptik-tehnıkalyq daıarlaý júıesin jańǵyrtýda barlyq áleýmettik-ekonomıkalyq faktordy, onyń ishinde oqý mekemeleriniń aýmaqtyq qoljetimdiligin, kópbeıindiligi men tıimdiligin, túlekterdiń suranysqa ıe bolýyn eskerý keregin atap ótti.
Premer-Mınıstr jobalyq keńse quryp, kolledjderdi senimgerlik basqarýǵa qyzyǵýshylyq tanytqan bıznes-qaýymdastyqpen jáne JOO-larmen áriptestiktiń naqty tetigin ázirleýdi tapsyrdy. Iri kompanııa kóshbasshylary senimgerlik basqarýyna shamamen 150 kolledjdi, al ýnıversıtetter 50-ge jýyq kolledjdi ala alady.
Kolledjder bazasynda ortalyqtar ashqan oryndy
Úkimet basshysy atap ótkendeı, dýaldy oqytýdy engizý men keńeıtý boıynsha jumysty kúsheıtý maqsatynda kásiporyndar kolledj bazasynda ortalyqtar asha alady. Bul kolledjderdiń jumysyn jumys berýshiniń suranysyna jaqyndatyp, túlekterge jumysqa ornalasýǵa kepildik bolmaq. Máselen, «Qazaqmys» korporasııasy Sátbaev qalasyndaǵy taý isi tehnologııalyq kolledjinde, Balqash qalasyndaǵy polıtehnıkalyq kolledjinde osyndaı ortalyqtar ashty.
«Elbasynyń neǵurlym kóp talap etiletin 100 kásip boıynsha 180 kolledj ben 20 joǵary oqý oryndaryn jańǵyrtý jáne mamandar daıyndaýdyń halyqaralyq tájirıbesin engizý jónindegi tapsyrmasyn iske asyrý qajet», dep atap ótti A.Mamın. Bul maqsatta osy jyldyń sońyna deıin kásiptik standarttardy ázirleýdi aıaqtaý, sondaı-aq kásibı biliktilik prosesin zańnamalyq retteý boıynsha usynystardy engizý tapsyryldy.
Úkimet basshysy oblys ákimdikteriniń nazaryn WorldSkills halyqaralyq jobasyna qatysý jáne jumystyq quzyretterin damytý úshin óńirlerde osy qozǵalysqa qatysýǵa barlyq jaǵdaıdy jasaý qajettigine aýdardy. Kadrlarǵa qajettilikti boljamdaý, kolledjder men bilim berý baǵdarlamalaryn jańǵyrtý, memlekettik bilim berý tapsyrysyn qalyptastyrýdy jetildirý boıynsha sharalardy ázirleýdi tapsyrdy.
«Árbir adam óziniń suranysqa ıe mamandyq alǵanyna jáne keıin jumysqa ornalasa alatynyna senimdi bolýy kerek», dedi A.Mamın.
«Qarapaıym zattar ekonomıkasynyń» bereri kóp
Sondaı-aq Úkimet otyrysynda «qarapaıym zattar
ekonomıkasyn» damytý jáne shıkizattyq emes eksportty ilgeriletý máselesi
qaraldy. Elbasynyń 2018 jyly 5 qazandaǵy Joldaýynda aıtylǵan tapsyrmalaryn
oryndaý úshin «qarapaıym zattar ekonomıkasyn» damytý maqsatynda 600 mlrd teńge
qarjy bólingen.
2018 jyly 11 jeltoqsanda Úkimettiń qaýlysymen basymdyqty jobalardy
nesıelendirý baǵdarlamasy qabyldandy. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev
ta atalǵan máseleler jóninde tıisti tapsyrmalar berdi.
Premer-Mınıstrdiń orynbasary Jeńis Qasymbek osy baǵdarlamanyń iske asyrylýyna monıtorıng júrgizý jáne bıznesti belsene tartý maqsatynda bıyl 27 naýryzdan bastap «Atameken» UKP bazasynda memlekettik organdar, óńirler jáne damý ınstıtýttarynyń qatysýymen «qarapaıym zattar ekonomıkasy» salalaryn damytý jónindegi Jobalyq keńse jumys isteıtinin aıtty.
Jobalyq keńse alańynda apta saıyn ótetin otyrystar negizinde 300-ge jýyq otyrys ótkizildi, barlyq óńirden 1000-nan astam áleýetti kásipker tyńdaldy, bıznestiń júıelik problemalary anyqtalyp, baǵdarlamany jetildirý jónindegi keshendi usynystar ázirlendi. Nátıjesinde mamyrda Úkimet qaýlysymen baǵdarlamaǵa kepildik quraldaryn engizý, aınalym qarajatyn tolyqtyrýdy qarjylandyrý mólsherin 30%-dan 50%-ǵa deıin ulǵaıtýdy jáne qus eti men maqta talshyǵy sııaqty birqatar taýarlardy qosýdy qarastyratyn ózgerister engizildi. Atalǵan ózgerister 270 mlrd teńge somasynda 150 kásiporynǵa qoldaý kórsetip, 10 myńnan asa jumys ornyn qurýǵa, bıýdjetke túsken salyq kólemin 38 mlrd teńgege ulǵaıtýǵa múmkindik beredi dep kútilýde. Jobalyq keńse jumysynda barlyǵy 700 mlrd teńge somasyna 900-ge jýyq áleýetti joba qaralý ústinde. Onyń ishinde ekinshi deńgeıli bankter quny 25 mlrd teńge bolatyn 41 jobany maquldady, oǵan qosa 111 mlrd teńgege 126 joba qarastyrylýda. Ekinshi túzetýler paketi zaem merziminiń 1/3 bóliginen aspaıtyn mólsherde nesıe boıynsha 2 jyl 3 aıdan aspaıtyn jeńildetilgen kezeńdi engizý jáne baǵdarlama aıasynda nesıelendirý úshin jańa taýarlardy qamtýdy qarastyrady.
J.Qasymbek atap ótkendeı, nesıelendirý baǵdarlamasyn oıdaǵydaı iske asyrý 2025 jylǵa qaraı baǵdarlama sheńberinde nesıelendirgen taýarlar boıynsha ımport úlesin 59%-dan 37%-ǵa qaraı tómendetýge, 16 myńǵa jýyq jumys ornyn quryp, salyq kólemin 1,1 trln teńgege ulǵaıtýǵa múmkindik beredi.
Otandyq kásiporyndardy qarjylyq jáne qarjylyq emes qoldaýdy kúsheıtý maqsatynda aldaǵy 3 jylda 500 mlrd teńge, onyń ishinde «Báıterek» holdınginiń quraldary arqyly 470 mlrd teńge bólinedi. QDB jáne Damý jelisi boıynsha eksportty qarjylandyrý kólemi 3 jyl ishinde 300 mlrd teńgeni quraıdy.
Qarjy mınıstrligi «Atameken» Ulttyq kásipkerler palatasymen birlesip Qurylys jáne jobalaý boıynsha úlgilik kelisimsharttar ázirlegeni aıtyldy, oǵan qurylys materıaldaryn jobalaý jáne satyp alý kezinde otandyq qurylys materıaldarynyń tizilimin mindetti túrde paıdalaný jónindegi talaptar engizilgen. Aǵymdaǵy jyldyń maýsym aıynda bul tolyǵymen quqyqtyq bazaǵa ımplementasııalanatyn bolady.
Otandyq taýar óndirýshilerden satyp alýdy qamtamasyz etý maqsatynda jergilikti qamtýdy baqylaý jónindegi О́ńirlik komıssııalar jumys isteıdi. «qarapaıym zattar ekonomıkasy» taýarlaryna qatysty olardyń mandaty keńeıtildi. Bul komıssııalardyń mindeti – satyp alý jospary men faktisine, jergilikti qamtý úlesine baqylaý jasaý, monıtorıng júrgizý jáne nátıjeler týraly Úkimetti apta saıyn habardar etý.
Nesıelendirýdiń oń qarqyny ataldy
Máseleni qorytyndylaǵan Premer-Mınıstr jeńildikpen nesıelendirýdiń oń qarqynyn atap ótti. Búgingi tańda 700 mlrd teńgeden asatyn somaǵa 900-ge jýyq joba júzege asyrylýda.
Úkimet basshysy halyq tutynatyn taýarlar óndirisin odan ári damytý boıynsha aıtylǵan tásilderge qoldaý bildirdi. Onyń ishinde túpki qaryz alýshy úshin paıyzdyq mólsherlemeni 9%-dan 6%-ǵa deıin tómendetý, nesıe merziminen 1/3-nen aspaıtyn ýaqytqa jeńildikti kezeńdi engizý jáne nesıelendirý úshin taýarlar tizimin keńeıtý bar.
Otandyq taýar jáne qyzmet óndirýshilerdi qoldaý úshin Premer-Mınıstr memlekettik satyp alýlar men kvazımemlekettik sektor satyp alýlarynda «qarapaıym zattar ekonomıkasyna» jatatyn taýarlar men qyzmetterdiń úlesin arttyrý boıynsha shara qabyldaýdy tapsyrdy. Oblys ákimdikterine jergilikti qamtýdy baqylaý boıynsha jumystardy jandandyrý keregin aıtty.
«Aldaǵy 3 jylda qazaqstandyq kásiporyndardy qoldaýǵa 500 mlrd teńge bólinedi. Shıkizattyq emes eksportty damytý aıasynda memlekettik organdar oǵan bólingen bıýdjet qarajatyn tolyq jáne ýaqtyly ıgerý boıynsha jumysty jalǵastyryp, shıkizattyq emes eksportty ilgeriletý tetikterin jetildirý boıynsha usynystar engizý qajet, onyń ishinde bıylǵy mamyrdaǵy Ulttyq ınvestorlar keńesinde bıznes ókilderi kótergen máseleler eskerilýi tıis» dedi A.Mamın.
