Qoǵam • 29 Mamyr, 2019

Kásiptik bilimge keń óris

743 ret kórsetildi

Premer-Mınıstr Asqar Mamınniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berýdi odan ári damytý jáne «qarapaıym zattar ekonomıkasy» men shıkizattyq emes eksportty ilgeriletý máseleleri qaraldy.

Tehnıkalyq jáne kásiptik bilim júıesi damıdy

Osy másele týraly baıandaǵan Bilim jáne ǵylym mınıstri Kúlásh Shámshıdınova «Barshaǵa arnalǵan tegin TjKB» jobasy sheńberinde 199 myń adam oqıtynyn jetkizdi. Soń­ǵy 3 jylda 3,7 mlrd teńgege qu­ral-jabdyqtar satyp alyndy. Memlekettik kolledjderdiń 71%-y tehnıkalyq beıindi mamandardy daıarlaýdy júzege asyrady. Qazaqstanda 821 kolledj jumys isteıdi. Memlekettik kolledjderdiń 71%-y tehnıka­lyq beıindi mamandardy, al jeke kolledjderdiń 67%-y gý­manı­tarlyq-ekonomıkalyq be­ıindi mamandardy daıarlaıdy. Sonymen qatar eńbek naryǵyn biliktiligi joǵary kadrlarmen qamtamasyz etý boıynsha tıimdi nátıjelerge qol jetkizý úshin kolledjderdi senimdi basqarýǵa berýdi júzege asyrý kózdelgen. Qazirdiń ózinde ekonomıkanyń túrli sektoryndaǵy 150 óndiristik kóshbasshy buǵan qatysýǵa ynta bildirdi. «Jumys berýshilerdi kadr daıarlaýǵa tartýda bızneske nesıe jáne salyq máselelerin jeńildetý arqyly jaǵdaı jasaý qajet. Sonymen qatar mamandardy eńbek naryǵynyń shynaıy qajettilikterine saı daıarlaý kerek», dedi K.Shámshıdınova.


Eńbek naryǵyn ózgerister kútip tur

Eńbek jáne halyqty áleý­mettik qorǵaý mınıstri Berdibek Sapar­baev qazirgi kásiptik stan­darttardyń ázirlenýi týraly baıan­dady. Onyń aıtýynsha, 2025 jylǵa qaraı eńbek naryǵynda aıryqsha ózgerister bolady, onyń ishinde biliktilik talaptary artady. «Aldyn ala boljam boıynsha kadrlarǵa qosymsha qajettilik 573 myńnan asa adamdy quraıdy, orta jáne joǵary bilikti jumys oryndary sanynyń artýy kútiledi», dedi B.Saparbaev. 2019 jyldyń sońyna deıin eńbek naryǵynda kadrlarǵa qajettilik boljamyn sheshý úshin Eńbek resýrstaryn ulttyq boljamdaý júıesi qurylady. Eńbek resýrs­tary biliktiliginiń eńbek nary­ǵyn­daǵy qajettilikterge sáıkes­tigin qamtamasyz etetin Ulttyq bilik­tilik júıesin damytý aıasynda 106 kásiptik standart ázirlendi, onda jumys berýshilerdiń jumys­kerlerdiń bilimine, daǵ­dylary men quzyretine qoıa­tyn talaptary kórsetilgen. Aǵymdaǵy jyly 12 basym sala boıyn­sha 480 kásiptik standart pen 38 salalyq sheńberdi ázirleý jáne bekitý josparlanyp otyr. Budan ózge, biliktilik júıesin odan ári damytýda mınıstrlik halyqaralyq sarapshylardy tarta otyryp, Ult­tyq biliktilik júıesin damytý jónindegi 2025 jylǵa deıingi jol kartasyn ázirleýde, bul ekinshi jartyjyldyqta qabyldanady.

«Atameken» UKP basqarma tóraǵasy Oljas Ordabaev TjKB damytý aıasynda eńbekke ornalas­tyrý úderesin jetildirý boıynsha usynylatyn tásilder týraly aıtyp berdi. Baǵdarlamanyń iske asyrylýy jáne budan keıingi jos­parlar týraly Atyraý obly­synyń ákimi Nurlan Noǵaev, Soltústik Qazaqstan oblysy­nyń ákimi Qumar Aqsaqalov. «AgroDamý» JShS basshysy Rýslan Býkeev, A.Baıtursynov atyndaǵy Qostanaı memlekettik ýnıversıtetiniń rektory Alma Doshanova baıandady.

Premer-Mınıstrdiń orynbasary Gúlshara Ábdiqalyqova tehnıkalyq jáne kásiptik bilim­di damytý úshin birneshe baǵyt­ty qoldaný qajettigin atap ótti. Onyń ishinde dýaldy oqytýdy damytý jáne kolledjderdi basqarý júıesin jetildirý bar. Qazirgi talapqa sáıkes kolledjderdiń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn jaqsartý qajet. Sonymen qatar TjKB damytýǵa bıznesti tartý máselesin pysyqtaý kerek.

Máseleni qorytyndylaǵan Úkimet basshysy Asqar Mamın tehnıkalyq kásiptik bilim berý júıesinde sapaly bilimdi, su­ra­nysqa ıe mamandyqtardy jáne ju­mysqa ornalasý kepildigin alýǵa jaǵdaı jasaý qajettigin atap ótti. Bul jahandyq eńbek naryǵynyń ózgerýimen jáne ekonomıka salalary, onyń ishinde jappaı sıfrlandyrý úshin sapaly kadrlar daıarlaýdyń álemdik betalystarynyń paıda bolýyna baılanysty. Osyǵan oraı kásiptik-tehnıkalyq daıarlaý jú­ıesin jańǵyrtýda barlyq áleý­mettik-ekonomıkalyq fak­tordy, onyń ishinde oqý mekemeleriniń aýmaqtyq qoljetimdiligin, kóp­beıindiligi men tıimdiligin, túlek­ter­diń suranysqa ıe bolýyn eskerý keregin atap ótti.

Premer-Mınıstr jobalyq keńse quryp, kolledjderdi senim­gerlik basqarýǵa qyzyǵý­shy­lyq tanytqan bıznes-qaýym­das­tyqpen jáne JOO-larmen árip­tes­tiktiń naqty tetigin ázir­leý­di tapsyrdy. Iri kompanııa kóshbas­shylary senimgerlik basqarýyna shamamen 150 kolledjdi, al ýnı­versıtetter 50-ge jýyq kolledj­di ala alady.


Kolledjder bazasynda ortalyqtar ashqan oryndy

Úkimet basshysy atap ót­ken­deı, dýaldy oqytýdy en­gizý men keńeıtý boıynsha ju­mys­­ty kúsheıtý maqsatynda ká­sip­oryndar kolledj bazasyn­da ortalyqtar asha alady. Bul kolledjderdiń jumysyn ju­mys berýshiniń suranysyna jaqyn­datyp, túlekterge jumysqa or­nalasýǵa kepildik bolmaq. Má­selen, «Qazaqmys» korporasııa­sy Sátbaev qalasyndaǵy taý isi tehnologııalyq kolledjinde, Balqash qalasyndaǵy polıteh­nıkalyq kolledjinde osyndaı ortalyqtar ashty.

«Elbasynyń neǵurlym kóp talap etiletin 100 kásip boıynsha 180 kolledj ben 20 joǵary oqý oryndaryn jańǵyrtý jáne mamandar daıyndaýdyń halyqaralyq tájirıbesin engizý jónindegi tapsyrmasyn iske asyrý qajet», dep atap ótti A.Mamın. Bul maq­satta osy jyldyń sońyna de­ıin kásiptik standarttardy ázir­leýdi aıaqtaý, sondaı-aq kásibı biliktilik prosesin zańnamalyq retteý boıynsha usynystardy engizý tapsyryldy.

Úkimet basshysy oblys ákimdikteriniń nazaryn WorldSkills halyqaralyq jo­ba­sy­­na qatysý jáne jumys­tyq quzyretterin damytý úshin óńirlerde osy qozǵalysqa qatysý­ǵa barlyq jaǵdaıdy jasaý qa­jettigine aýdar­dy. Kadr­lar­­ǵa qajettilikti boljamdaý, kol­ledj­der men bilim berý baǵ­dar­­lamalaryn jańǵyrtý, mem­lekettik bilim berý tapsyrysyn qalyptastyrýdy jetildirý bo­ıynsha sharalardy ázirleýdi tapsyrdy.

«Árbir adam óziniń suranysqa ıe mamandyq alǵanyna jáne keıin jumysqa ornalasa alatynyna senimdi bolýy kerek», dedi A.Mamın.


«Qarapaıym zattar ekonomıkasynyń» bereri kóp

Sondaı-aq Úkimet otyrysynda «qarapaıym zattar eko­nomıkasyn» damytý jáne shıki­zattyq emes eksportty ilgeri­letý máselesi qaraldy. El­basy­nyń 2018 jyly 5 qazan­daǵy Joldaýynda aıtylǵan tap­syr­malaryn oryndaý úshin «qarapaıym zattar ekonomıkasyn» damytý maqsatynda 600 mlrd teńge qarjy bólingen.
2018 jyly 11 jeltoqsanda Úkimettiń qaýlysymen basym­dyq­ty joba­lardy nesıelendirý baǵdar­lamasy qabyldandy. Mem­le­ket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ta atalǵan máseleler jó­nin­­de tıisti tapsyrmalar berdi.

Premer-Mınıstrdiń orynbasary Jeńis Qasymbek osy baǵdarlamanyń iske asyrylýyna monıtorıng júrgizý jáne bıznesti belsene tartý maq­satynda bıyl 27 naýryzdan bas­tap «Atameken» UKP bazasynda memlekettik organdar, óńirler jáne damý ınstıtýttarynyń qatysýymen «qarapaıym zattar ekonomıkasy» salalaryn damytý jónindegi Jobalyq keńse jumys isteıtinin aıtty.

Jobalyq keńse alańynda apta saıyn ótetin otyrystar negizinde 300-ge jýyq otyrys ótkizildi, barlyq óńirden 1000-nan astam áleýetti kásipker tyńdaldy, bız­nestiń júıelik prob­lema­lary anyqtalyp, baǵdar­la­ma­­ny jetildirý jónin­degi keshen­di usynystar ázir­lendi. Nátı­jesinde mamyrda Úkimet qaýly­sy­men baǵ­dar­lamaǵa kepildik qural­da­ryn engizý, aınalym qara­ja­tyn to­lyq­tyrýdy qarjy­lan­dyrý mól­sherin 30%-dan 50%-ǵa deıin ulǵaıtýdy jáne qus eti men maqta talshyǵy sııaqty birqatar taýarlardy qosýdy qarastyratyn ózgerister engizildi. Atalǵan ózgerister 270 mlrd teńge somasynda 150 kásiporynǵa qoldaý kórsetip, 10 myńnan asa jumys ornyn qurýǵa, bıýdjetke túsken salyq kólemin 38 mlrd teńgege ulǵaıtýǵa múmkindik beredi dep kútilýde. Jobalyq keńse jumysynda barlyǵy 700 mlrd teńge somasyna 900-ge jýyq áleýetti joba qaralý ústinde. Onyń ishinde ekinshi deńgeıli bankter quny 25 mlrd teńge bolatyn 41 jobany maquldady, oǵan qosa 111 mlrd teńgege 126 joba qarastyrylýda. Ekinshi túzetýler paketi zaem merziminiń 1/3 bóliginen aspaıtyn mólsherde nesıe boıynsha 2 jyl 3 aıdan aspaıtyn jeńildetilgen kezeńdi engizý jáne baǵdarlama aıasynda nesıelendirý úshin jańa taýarlardy qamtýdy qarastyrady.

J.Qasymbek atap ótkendeı, nesıelendirý baǵdarlamasyn oıdaǵydaı iske asyrý 2025 jylǵa qaraı baǵdarlama sheńberinde nesıelendirgen taýarlar boıynsha ımport úlesin 59%-dan 37%-ǵa qaraı tómendetýge, 16 myńǵa jýyq jumys ornyn quryp, salyq kólemin 1,1 trln teńgege ulǵaıtýǵa múmkindik beredi.

Otandyq kásiporyndardy qarjylyq jáne qarjylyq emes qoldaýdy kúsheıtý maqsatynda aldaǵy 3 jylda 500 mlrd teńge, onyń ishinde «Báıterek» holdınginiń quraldary arqyly 470 mlrd teńge bólinedi. QDB jáne Damý jelisi boıynsha eksportty qarjylandyrý kólemi 3 jyl ishinde 300 mlrd teńgeni quraıdy.

Qarjy mınıstrligi «Ata­meken» Ulttyq kásipkerler palatasymen birlesip Qurylys jáne jobalaý boıynsha úlgilik kelisimsharttar ázirlegeni aıtyldy, oǵan qurylys materıal­daryn jobalaý jáne satyp alý kezinde otandyq qurylys mate­rıaldarynyń tizilimin min­detti túrde paıdalaný jónindegi talaptar engizilgen. Aǵymdaǵy jyldyń maýsym aıynda bul tolyǵymen quqyqtyq bazaǵa ımp­lementasııalanatyn bolady.

Otandyq taýar óndirý­shiler­den satyp alýdy qamtama­syz etý maqsatynda jergilikti qam­týdy baqylaý jónindegi О́ńirlik komıssııalar jumys isteıdi. «qarapaıym zattar ekonomıkasy» taýarlaryna qatysty olardyń mandaty keńeıtildi. Bul komıssııalardyń mindeti – satyp alý jospary men faktisine, jergilikti qamtý úlesine baqylaý jasaý, monıtorıng júrgizý jáne nátıjeler týraly Úkimetti apta saıyn habardar etý.


Nesıelendirýdiń oń qarqyny ataldy

Máseleni qorytyndylaǵan Premer-Mınıstr jeńildikpen nesıelendirýdiń oń qarqynyn atap ótti. Búgingi tańda 700 mlrd teńgeden asatyn somaǵa 900-ge jýyq joba júzege asyrylýda.

Úkimet basshysy halyq tutynatyn taýarlar óndirisin odan ári damytý boıynsha aı­tylǵan tásilderge qoldaý bil­dirdi. Onyń ishinde túpki qaryz alýshy úshin paıyzdyq mól­sher­lemeni 9%-dan 6%-ǵa deıin tó­mendetý, nesıe merzi­minen 1/3-nen aspaıtyn ýaqytqa jeńil­dikti kezeńdi engizý jáne nesıelendirý úshin taýarlar tizimin keńeıtý bar.

Otandyq taýar jáne qyz­met óndirýshilerdi qoldaý úshin Premer-Mınıstr memle­ket­tik satyp alýlar men kvazı­mem­lekettik sektor satyp alýlarynda «qarapaıym zattar ekonomıkasyna» jatatyn taýarlar men qyzmetterdiń úlesin arttyrý boıynsha shara qabyldaýdy tapsyrdy. Oblys ákimdikterine jergilikti qamtýdy baqylaý bo­ıynsha jumystardy jandandyrý keregin aıtty.

«Aldaǵy 3 jylda qazaq­stan­dyq kásiporyndardy qol­daýǵa 500 mlrd teńge bólinedi. Shıki­zattyq emes eksportty damytý aıasynda memlekettik organdar oǵan bólingen bıýdjet qarajatyn tolyq jáne ýaqtyly ıgerý bo­ıynsha jumysty jalǵastyryp, shıkizattyq emes eksportty ilgeriletý tetikterin jetildirý boıynsha usynystar engizý qajet, onyń ishinde bıylǵy mamyrdaǵy Ulttyq ınvestorlar keńesinde bıznes ókilderi kótergen máseleler eskerilýi tıis» dedi A.Mamın.

Sońǵy jańalyqtar

Uqsas jańalyqtar