Medısına menedjmenti – oń ózgeristerdiń kepili

Seısenbi, 23 sáýir 2013 2:45

Búginde basy aýyryp, baltyry syzdamaıtyn pende joq. Jan qysylǵanda bári de medısınalyq mekemelerge júginýge májbúr. Onyń ústine qazir Biryńǵaı ulttyq densaýlyq saqtaý júıesin engizgeli beri adamdardyń da aýrýhanalardy tańdaý múmkindigi bar ekenin eskersek,  básekelesip jumys isteýge májbúr mekemelerdiń taǵdyry endigi jerde basshylarǵa, olardyń qarym-qabiletine baılanysty ekeni baıqalady. Osy turǵydan kelgende,

Seısenbi, 23 sáýir 2013 2:45

Búginde basy aýyryp, baltyry syzdamaıtyn pende joq. Jan qysylǵanda bári de medısınalyq mekemelerge júginýge májbúr. Onyń ústine qazir Biryńǵaı ulttyq densaýlyq saqtaý júıesin engizgeli beri adamdardyń da aýrýhanalardy tańdaý múmkindigi bar ekenin eskersek,  básekelesip jumys isteýge májbúr mekemelerdiń taǵdyry endigi jerde basshylarǵa, olardyń qarym-qabiletine baılanysty ekeni baıqalady. Osy turǵydan kelgende, Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń bastamasymen bekitilgen «Búgin eń úzdik sen,  erteń – bári» atty aýqymdy jobanyń qanshalyqty mańyzdy ekeni aıtpasaq ta túsinikti. Bul jobany  Respýblıkalyq densaýlyq saqtaýdy damytý ortalyǵynyń  Menedjment ortalyǵy júzege asyrýda. Biz atalǵan ortalyqtyń bas dırektory, medısına ǵylymdarynyń doktory, professor Maqsut Quljanovpen áńgimemizde medısınadaǵy menedjment, taǵy da basqa birqatar máselelerdi qamtýǵa umtyldyq.

– Maqsut Kárimuly, áńgi­me­mizdi densaýlyq saqtaý salasynda kásibı menedjerler daıar­laý­dan bastasaq.

–  Salaǵa kásibı menedjer­ler­diń ınstıtýttaryn kezeń-kezeń­men engizý júrip jatyr. Birinshi kezeńde mundaı ınstıtýttardyń qataryna konsaltıngtik kompa­nııalar tartyldy. EPOS Health Management halyqaralyq kon­sal­tıngtik kompanııasynyń ke­ńes­teri negizinde medısınalyq uıymdardyń basshylaryna arnalǵan qysqa merzimdik kýrstar uıymdastyrylýda.  Bul kýrstarda  mynadaı baǵyttarda oqytý ne­gizge alynǵan: saladaǵy zań men ádep, strategııa jáne saıasatty bilý, qyzmet kórsetýdi basqarý, adam­dardy jáne ózińdi basqarý, aq­shany, aqparatty, statıstıkany­ basqarý, bıznes-jospar jasap úırený. Odan basqa magıstratýrada oqý barysynda 4 aılyq qaıta daıarlaý kýrstary da bar. Bul jerde basqarýshylar joǵaryda aıtylǵan negizgi baǵyttardy tereńdep oqýǵa múmkindik alady.

Sondaı-aq,  medısına­ salasyn­daǵy  menedjerler qyzmetiniń tıimdiligin baqylaıtyn monıtorıng, attestasııa jáne rekrýtıng tehnologııalary engizilýde. Bular da halyqaralyq standarttarǵa ne­gizdelgen. Osyǵan baılanys­ty­ medısınalyq uıymdardaǵy bas­qarý jáne klınıkalyq táji­rı­­be bir-birinen bólinetin bolady. Engizip jatqan jańa ádiske sáıkes, menedjerler úsh deńgeıge bó­linedi. Birinshi, top menedjer­ler (joǵary deńgeı – bul uıymdardyń birinshi basshylary jáne olardyń oryn­basarlary), orta deńgeı – qu­rylymdyq bó­limshelerdiń basshylary, son­daı-aq, lınııalyq deń­geı. Bular belgili bir jumys úde­risine jaýap beretin menedjerler.

Keıde osy  tájirıbeler arqy­ly densaýlyq saqtaý salasyndaǵy bilimdi, bilikti, óz kásibine beril­gen mamandardy joǵaltyp alyp jatqan joqpyz ba dep te oılaı­myn. Kásibı dáriger óz salasy­ boıynsha joǵary mansapqa ıe­ bola almaıtyny belgili. Son­dyq­tan olar keıde basqarý ju­mys­taryna ketip jatady. Al bas­qarý jaıyn bilesiz, sońǵy zamanaýı talap boıynsha oǵan tek basshylyq, uıymdastyrýshylyq min­detter júkteledi. Kásibı ma­mandy daıar­laý úshin qansha jyl, qanshama qarjy ketedi. Jyl­darmen birge keletin tájirıbe jaǵy taǵy bar. Mysaly, ta­masha bir kardıolog mamandy basqarý jumysyna qoıý arqy­ly, ol mamannan aıryldyq deı­ berýge ábden bolady. Nege de­se­ńiz, basshylyq tizginin qolyna al­ǵan onyń basqa jumystarmen aınalysýǵa múmkindigi joq. Osy jaǵdaılardyń bárin eskere kelgende, bizdiń leksıkonymyzdan­ «bas dáriger» sózi de túsip qalatyn kúnder alys emes. Endigi jerde medısınalyq uıymdardyń bas­shysy qyzmetin dırektor at­qarady. Onyń medısınalyq jo­ǵa­ry bilimi bolýy shart emes. Al,  medısınalyq bilimimen bas­shylyqty tańdaǵan­darǵa me­dısınalyq joo-larda «den­saý­lyq saqtaýdaǵy menedjment» mamandyǵy boıynsha oqý baǵdarlamalary daıyndaldy.

– Densaýlyq saqtaý salasyna joǵary  tehnologııalardyń kóptep engizilip jatqanynan habardarmyz. Osy baǵytta júzege asyrylyp jatqan sharalarǵa da toqtala ketseńiz.

– Uıymdardyń jumysyn je­tildirýdegi basty baǵyt – joǵary ma­mandandyrylǵan medısınalyq kómek kórsetýdi damytý, onyń halyqqa qoljetimdi bolýyn qam­ta­masyz etý. Densaýlyq saqtaý sa­lasyndaǵy ınnovasııalyq úde­ris­terdiń bir kórinisi – joǵary tehnologııalyq otalardyń eli­mizdiń aımaqtarynda da kóptep jasalýy. Bul joǵary sapaly qyzmet kórsetýde óńirlerdegi aýrýhanalar men respýblıkalyq klınıkalar, ǵylymı-zertteý ınstıtýttary men ulttyq ortalyqtar ara­syndaǵy básekelestikke jol­ ashady. Osy úderiste ǵyly­mı-zertteý ınstıtýttary men­ ulttyq ortalyqtar jáne me­dı­sınalyq ýnıversıtetter den­saý­lyq saqtaý salasyndaǵy bas­ty kúsh bolmaq, olar atalmysh úde­ristiń barlyq elementterin kásibı deńgeıde úılestirip otyra­dy. Onyń ishinde joǵary ma­man­­dandyrylǵan medısınalyq kó­mek­tiń aımaqtyq, salalyq jáne ult­tyq basymdyqtaryn anyqtap, jańa izdenisterdi júzege asyryp,  jańa ádis-tásilderdi engizýde eńbek etedi.

Búginde elimizde dıagnostıka, kardıohırýrgııa, transplanto­lo­gııa jáne onkologııa óte qar­qyn­dy damýda. Respýblıka deń­geıinde osy salalarǵa engizilip jatqan joǵary tehnologııa­lar aı­maqtarda da ıgerilýde dep aıta­ alamyz. Mysaly, 2010 jyl­men salystyrǵanda aýdandar men oblys­tarda joǵary mamandandyrylǵan kómek kórsetý 4 esege deıin ósti.

– Sizdińshe, básekege qabi­let­tilikti qandaı jolmen art­tyrýǵa bolady?

– Ulttyq ǵylymdy damytý jáne reformalaý boıynsha at­qarylatyn is-sharalar zertteý­den bastap olardy júzege asy­rýǵa deıingi aralyqtaǵy, son­daı-aq, belgili bir deńgeıde kom­mersııalyq máselelerdi de qamtýy tıis. Bul úshin medısına ǵylymyn basqarý júıesin jáne ǵylymı-zertteýlerdi qarjylandyrý tetigin ózgertý kerek.

Ǵylymı-zertteýlerdi túpki nátıjege jaqyndatatyn, elimizdiń densaýlyq saqtaý júıesindegi ózek­ti máselelerdi sheship bere ala­tyndaı jańa úlgi qajet. Bas­qasha aıtqanda, medısına ǵylymy densaýlyq saqtaý salasy úshin qajetti shynaıy túpki nátıje bere alatyndaı bolýy kerek.

Bizdiń uıym Densaýlyq saq­taý mınıstrliginiń bastama­sy­men   2020 jylǵa deıingi Medısı­na ǵylymy men densaýlyq saq­taý ınnovasııasyn  damytý tujyrymdamasyn ázirledi. Bul strategııada ulttyq medısına ǵylymyn damytý úshin bú­kil deńgeıdegi menedjmentti jetildirý boıynsha ǵylymı-ın­novasııalyq is-sharalar legi­ atqarylatyn bolady.­ Oǵan qosa, ınnovasııalyq ınfra­qu­ry­lymdardy damytý, jańa bilim men jańa tehnologııalar engizý, jas ǵalymdardy daıyndaý isteri de jalǵasyn tabady. Bul jobany júzege asyrý otandyq medısına ǵylymynyń básekege qabilettiligin, densaýlyq saqtaý salasy uıymdarynyń áleýetin arttyrýǵa septigin tıgizedi dep oılaımyn.

– Elimizdiń medısınalyq uıymdarynda on shaqty jyldan beri akkredıtasııa ótkizilip keledi. Onyń qaıtarymy týraly ne aıtar edińiz?

– Medısına mamandary ­men ­osy saladaǵy ǵalymdar me­dı­sınalyq qyzmet kórsetý sapa­syn arttyrýdan bólek, ony sol jetken bıiginde ustap turý máselesin de kóp jyldan beri qozǵap júr. Máselen, bir elderde sapany qam­ta­masyz etý máselesi ózekti bolsa, ekinshi bir elder sol sapany óz bıiginde ustap turýdy ózektirek sanaıdy.

Bizdiń salamyzda medısı­na­lyq uıymdardy akkredıtasııa­laý mańyzdy oryn alady. Sebe­bi, joǵary sapaǵa jetý barysynda medısınalyq kómekti syrt­taı baǵalaý da qajet. Al obek­tıvti baǵasyn berýge ár elde­ akkredıtasııanyń standart­tary engizilgen. Elimizde akkredıtasııa 2000-shi jyldardan bastap júrgizilip keledi. Osy jyly bizdiń mekeme Ak­kredıtasııa ortalyǵymen birge stasıonarlarǵa arnap akkredıtasııa standartyn jasap shyq­ty. Bul eńbegimiz akkredıtasııa­men aınalysatyn búkil mekemelerdiń standarttaryna baǵa beretin  ISQUA halyqaralyq qoǵamdastyǵynyń maquldaýyna jáne rastaýyna ıe boldy. Testtik aprobasııa­lar da ótkizilýde. Elimizdegi medı­sı­na­lyq uıymdar joǵary baǵalar alyp jatqanyn atap ótýimiz kerek.

– «Bas jarylsa, bórik ishinde, qol synsa jeń ishinde» dep júre beretin otandastarymyzdyń medısınalyq uıymdardan taýy shaǵylyp jatatyn kezderi de az emes. Bul oraıda naýqastyń qu­qyn qorǵaý máselesin aınalyp ótýge bolmaıdy. Osyǵan baı­lanysty medısınalyq uıym­darda qandaı naqty sharalar jasalýda?

– Medısınalyq qyzmet kór­setýdiń sapasy men tıimdiligi, oǵan qosa medısınalyq aralasýlar­dyń nátıjeliligi emdeý meke­me­lerindegi materıaldyq-teh­nı­kalyq jaǵdaılar men maman­dardyń biliktiligine ǵana baılanysty emes. Bul arada naýqastyń medısınalyq ser­vıs­ke, medısına qyzmetkerlerine  qa­naǵattanǵany jáne osy salaǵa senimi de esepke alynady.

Qazirgi tańda naýqastardyń quqyn qorǵaý úshin memlekettik organdarda senim telefondary jumys isteıdi, al medısınalyq uıymdarǵa ishki aýdıt qyzmeti engizilýde. Bul boıynsha emdelip jatqan naýqastardyń jazba hattary qaralady, áleýmettik saýalnamalar júrgiziledi,  naýqastardyń týystary da bul saýalnamalarǵa qatysa alady. Osylaısha, 2012­ jyly respýblıkanyń me­dı­sınalyq uıymdarynda júrgizil­gen saýalnama barysynda 350844 adamǵa suraq qoıyldy. Saýalnama respondentterdiń 75,4 paıyzy ambýlatorııalyq-emhanalyq deńgeıdegi medı­sı­nalyq qyzmet kórsetý sapasyna qanaǵattanatyndyǵyn kór­set­ti. Al, stasıonarlardaǵy medısınalyq qyzmet kórsetý deńgeıine qanaǵattanatyndar 91,2 paıyzdy quraǵan. Qanaǵat­taný­shylyqtyń joǵary deńgeıi 93,5 paıyz stasıonarlyq kómek kórsetetin ǴZI (ǵylymı-zertteý ınstıtýttar), ǴO (ǵylymı orta­lyq­tar) jáne respýblıkalyq klı­nıkalarda baıqalady. Odan basqa densaýlyq saqtaý salasyn damytýǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamada medısınalyq qyz­metti sapaly etý táýelsiz medı­sınalyq saraptama jasaý jolymen júzege asyrylatyny baıan­dalǵan. Bul medısınalyq qyz­mettiń obektıvtiligi men ashyqtyǵyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Álemdik tájirıbede, sondaı-aq, ekonomıkanyń basqa da salalarynda táýelsiz saraptama memlekettik saraptamalyq qyzmetke balama túrinde keńinen qoldanylady. Qazirgi tańda bizde táýelsiz sarapshylardyń banki jasaldy dep aıtýǵa bolady.  Onda akkredıtasııadan ótken 150-ge jýyq sarapshy men 6 kásibı medısınalyq assosıasııa tirkeldi.

– Medısınalyq qyzmetke saraptama qalaı júrgiziledi? Sol týraly aıtyp ótseńiz.

– Bul medısınalyq uıym­dar­dyń basshylary úshin de, naý­qastar úshin de mańyzdy. О́tken jyldyń qańtar aıynan bastap qyzmet sapasyna qatysty saraptama máseleleri «Medısınalyq qyzmet sapasyn basqarý júıesi» atty avtomattandyrylǵan baǵdar­lamalyq keshenge aýystyrylǵan bolatyn. Onyń kómegimen sapaǵa qatysty biraz olqylyqtardyń betin ashýǵa bolady. Sońǵy ári naqty sheshim qabyldaý úshin eki kezeńnen turatyn baǵalaý júrgiziledi. Birinshi baǵalaýdy bizdiń uıym júrgizedi, ekinshi kezeńde aqparat mınıstrlikke qarasty Sapany baqylaý men Medısınalyq qyzmetke aqy tóleý komıtetterine túsedi. Baǵdarlamalyq keshen qyzmet kórsetýdi baqylaý úderisiniń ashyqtyǵyn qamtamasyz etip, dáriger-sarapshylardyń ju­my­syn jetildiredi dep oılaımyz.

– Densaýlyq saqtaý sala­sy­nyń negizgi strategııalyq mindetteriniń biri ambýlato­rııa­lyq-emhanalyq qyzmetti nyǵaıtýmen tyǵyz baılanys­ty ǵoı. Siz qalaı oılaısyz, bul neniń esebinen júzege asýy tıis?

– Ambýlatorııalyq-emhanalyq qyzmetti nyǵaıtý degendi qos qoldap qoldaımyn. О́ıtkeni, tájirıbe boıynsha naýqastardyń 80 paıyzy ambýlatorııalyq qyz­metke muqtaj bolsa, tek 15-18 paıy­zy ǵana aýrýhanalarǵa muq­taj ekenin umytpaǵanymyz jón. Osy oraıda bir jaıtty basa aıtqym keledi. Biz kóbine bala­lar­dyń  ne qart adamdardyń sál qyzýy kóterilse ne qan qysymy joǵarylaı qalsa, dereý «jedel járdemge» júginýge ádettenip alǵanbyz. «Jedel járdemge» ıek súıep, emhanalyq dárigerlerdi bir jaqqa ysyryp qoıý úderisi beleń alyp bara jatqandaı. Bul turǵyda sol emhanalyq dá­ri­gerlerdiń de kemshiligi joq deı almaımyz. Sondyqtan olar min­detti túrde óz naýqastaryna ja­qyn adamǵa ne týystaryna qaraǵandaı qarym-qatynas kór­setse, ony jyly sózben de emdep alýǵa bolatyndyǵyn túsingenderi jón sııaqty. Nege deseńiz, basyn­da aıtqanymyzdaı, aýyra qalǵan adamdardyń bári stasıonarlyq qyzmetke muqtaj emes. Olardy aýrýhanaǵa jatýǵa deıin jetkizbeý emhanalyq dárigerlerdiń qolynda.

Al endi máselege ekinshi jaǵynan qaraıtyn bolsaq, stasıonarlardyń naýqastardy «joǵaltý» qaýpi de bar. Sol úshin olar óz ishinde kúndizgi stasıonarlardy damytý, basqa qaladan kelgenderge pansıonattar ashý, medbıkeler isi bólimshelerin ashý syndy qosymsha tabys kózin uıymdastyrýǵa múmkindik alýy tıis.

– Biryńǵaı ulttyq densaý­lyq saqtaý júıesi boıynsha naýqastardyń óz aýrýhanalaryn erkin tańdaı alatynyn bi­lemiz. Bul júıeniń basqa qandaı ar­tyqshylyqtary bar?

– Júıe engizilgeli beri den­saýlyq saqtaý mekemelerinde kóptegen ózgerister oryn aldy. Medısınalyq qyzmetkerlerge túpki nátıjege baılanysty aqy tólene bastady. Ambýlatorııalyq deńgeıde emhana qyzmetkerlerine yntalandyrý túri boıynsha qosymsha aqy tóleý engizildi. Bul tek naýqastardyń aýrýhanalardy erkin tańdaýyna jol ashqan joq, sol aýrýhanalar men emhanalardyń erkin jumys isteýine de baǵyt berdi. Sala qyz­metkerleri endi tıimdi, ná­tıjeli emdep qana qoımaı, kó­birek aqsha taýyp ta jatyr.­ Qaǵıda qarapaıym. Kez kelgen emdelýshige memleket aq­sha tóleýde. Al ony emdeıtin adamdar  da sol esepten aqsha alady. Mamannyń qajettiligi artqan saıyn, onyń aqshasy da kóbeıýde. Mysaly, 2011 jyly medbıkelerdiń ortasha jalaqysy 54 myń teńgeden assa, ótken jyly 76 myńǵa jetti. Al dárigerlerdiń ortasha jalaqysy 80 myńnan 106 myń teńgege deıin ósti. Bul – úlken kórsetkish.

Áńgimelesken

Aıgúl SEIILOVA,

«Egemen Qazaqstan».