Dala zııankesterimen kúres – kúrdeli másele

Búginde oblysta qaýipti zııankestermen kúresti uıymdastyryp, jumysyn úılestiretin arna­ıy shtab jumys atqarýda. Jýyr­da Baızaq aýdanynda atalǵan má­se­lemen kúreske, fıto­sa­nı­ta­rııa­lyq dıagnostıka jáne bol­jaý ju­mystaryna jaýapty res­pýb­lı­ka­lyq, oblystyq jáne aýdan­dyq mekeme jetekshileriniń qaty­sýy­men shtabtyń alǵashqy otyrysy ótti.

Dala zııankesteriniń oshaǵy oıanbaı, tirshiligi qyzbaı tur­ǵan­­da aldyn alý jumystaryn júr­­gizý qajet. Bul rette Aýyl shar­ýa­shylyǵy mınıstrligi agro­óner­kásiptik keshenindegi mem­le­kettik ınspeksııa komıteti Jam­byl oblystyq aýmaqtyq ın­spek­sııasynyń basshysy Nurbı Jigi­te­kov dala zııankesterimen kúrestiń kúrdeli másele ekenin aıtty. Máselen, ınspeksııa tarapynan oblys aýmaǵyndaǵy erekshe qaýipti zııandy organızmder qataryna enetin zııankester men aýrýlarǵa qarsy barlyǵy 203 808 gektar alqapqa jumys júrgizilýi kerek. «Úıirli shegirtkelermen kúres 184 518 gektar jerdi quraıdy. Onyń ishinde marokko shegirtkesine 89 792 gektar, ıtalııalyq prýs shegirtkesine 75 946 gektar, azıat shegirtkesine 18 780 gektar, egis alqaptarynyń zııandy baqashyq qandalasyna 9 000 gektar, dándi daqyldardyń aýrýlaryna qarsy 9 500 gektar, tyshqantektes kemir­gish­terge 340 gektar jáne kartop alqaptarynyń zııankesi kolorado qońyzyna 450 gektar jerge hımııalyq óńdeý jumystaryn júrgizý josparlanǵan», deıdi ıns­peksııa basshysy.

Asa qaýipti úıirli shegirtke zııan­­kesterimen kúresýge bıyl res­­­pýblıkalyq bıýdjetten 230,15 mıl­lıon teńge qarajat bólingen. Josparlanǵan alqaptardy óńdeý jumystaryna 39 birlik tehnıka jumyldyrylypty. Onyń ishinde 2 birlik ýltra az kólemdegi búrik­kish­teri, 3 aerozoldi generator, 29 jerústi búrikkishter jáne 5 ushaq bar. Sonymen qatar jyl basy­nan beri Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginde «107 О́simdikterdi qor­ǵaý, ósimdikter karantıni» baǵ­dar­lamasy boıynsha da tender­ler jarııalandy. Nátıjesinde óńir­de­gi tıisti jeke kásipkerlikter asa qaýipti zııandy organızmder­ge qarsy hımııalyq óńdeý jumys­ta­­ryn júrgizetin bolady. Bıyl úıir­li shegirtkelerdiń biri sanalatyn marokko zııankesi der­ná­sil­de­riniń týýy Jambyl oblysynda júıeli baqylaý júrgizý nátıjesi boıynsha sáýir aıynyń úshinshi onkún­diginde tirkelipti. Búginde óńir­diń barlyq aýdandarynda onyń týýy tirkelip, qonystanýy bo­ıynsha zertteý jumystary jal­­ǵa­sýda eken. Al ıtalııalyq prýs shegirt­kesine keletin bolsaq, onyń alǵashqy biren-saran týýy keı aýdan­dar­da tirkelip, júıeli baqy­laý júrgizý jumystary júr­gi­zilýde.

 Negizinen marokkolyq jáne azııa­lyq shegirtkeler Jambyl obly­synyń barlyq aýmaǵynda tir­shi­lik etetin bolsa, onyń ıtalııalyq oshaǵy Sarysý, Talas, Jýaly, Baızaq jáne Jambyl aýdan­darynda kezdesedi. Maman­dar­dyń aıtýyn­sha, marok­ko­lyq shegirt­ke­ler úıi­rimen táýligine 200-300 shaqy­rym­ǵa deıin jyljyp, jolyndaǵy tiri ósimdiktiń bárin qyrqyp ótedi eken. Munyń qaýip­­tiligi de sonda bolsa kerek. Sonymen qatar 2017 jyly óńirde 268 myń gektar aýmaq zııankesterden tazartylsa, ótken jyly shegirtke qaptaýy saldarynan 355 myń gektar jerge dári shashylǵan. Al tıisti fıtosanıtarııa mamandary marokko shegirtkesi dernásilderiniń orna­lasýyna kóktemgi zertteý ju­mys­taryn júrgizgen. Jumys barysynda búginge deıin naqty 80 360 gektar qaralyp, olardyń barlyǵynyń 3045 gektar jerge qo­nystanýy anyqtalǵan. Onyń ishinde, ekonomıkalyq zııan­dy­lyq sheginen asqandary 1380 gektar alqapty quraıtyny anyq­ta­lyp, oǵan hımııalyq óńdeý ju­mys­ta­ry júrgizilýde. Oblys boıyn­sha zertteý jumystaryna 25 anyq­ta­ýysh mamandar tartylǵan. Al onyń ishinde Respýblıkalyq fıto­sanıtarııalyq dıagnostıka jáne boljamdaý ádistemelik orta­ly­ǵy­nyń 51 mamanymen qosqanda barlyǵy 76 adam jáne aýdandardyń ár aýyldyq okrýgin­de­gi jergilikti atqarýshy organdar­dan 1 adam anyqtaý-zert­teý jumystaryn júrgizýde.

Bıyl Jambyl oblysynda hı­mııa­lyq óńdeý jumystary 6 ma­myr kúni bastaldy. Atalǵan ju­­mystyń kesh bastalý sebebin aýmaq­tyq ınspeksııa basshylyǵy óńir­diń barlyq aýdandarynda aptalap jaýǵan nóser jańbyrdyń sal­­darynan dep túsindirdi. Sony­men qatar, Respýblıkalyq fı­tosa­nı­ta­rııalyq dıagnostıka jáne boljamdaý ádistemelik ortalyǵynyń mamandary marokko shegirtkesi der­ná­­silderiniń ornalasýy boıyn­sha kóktemgi zertteý jáne oblystyń barlyq aýdandarynda hımııalyq óńdeý jumysyna qatysatyn mer­di­gerler, búrikkish tehnıkalar, qajetti ýly hımıkattar tolyǵymen óńir­ge jetkizilip, tehnıkalar saqa­daı saı ekenin aıtty. Máselen, qazir­gi tańda ekonomıkalyq zııan­dy­lyq shegi anyqtalǵan Shý aýda­nyn­da 780 gektar, Talas aýdanynda 410, al Jambyl aýdanyn­da 30 gektarǵa hımııalyq óńdeý jumys­ta­ry júrgizilip, osy ýaqytqa deıin barlyǵy 1220 gektar alqap óńdel­gen. Atalǵan jumystar «Raıhan» jeke kásipkerliginiń 10 dana aspa­­­ly búrikkishi arqyly jáne «Fıto­­sanıtarııa» respýblıkalyq mem­lekettik kásiporny Jambyl oblystyq fılıalynyń qyzmet kórsetýshileriniń 3 birlik «Kaf­fı­nı» jerústi búrikkishi arqyly júzege asyp otyr. Qazirgi tańda, óńirde shegirtke oshaqtaryn zertteý jumystary men hımııalyq óń­deý jumystary jalǵasyn taýyp keledi. Búgingi tańda ótken jyl­dar­daǵydaı emes, oblysta zııankestermen kúres jumystary bir júıege túskenin kórýge bolady.

Jambyl oblysy