Asharshylyq qasireti

Jaqynda Q.Jubanov atyn­daǵy Aqtóbe óńirlik mem­lekettik ýnıversıtetinde osy zulmat kezeńdi taǵy bir oı ta­razysynan ótkizý úshin «KSRO-daǵy saıası qýǵyn-súr­gin: tarıhy men taǵylymy» atty respýblıkalyq ǵylymı-prak­­tıkalyq konferensııa ót­­kizilip, onyń ashylý rásimi kezinde Aqtóbe oblysy áki­miniń orynbasary Marat Toǵ­janov sóz túıinin tómendegishe sabaqtady.

Tarıhqa kóz júgirtsek, jur­tymyz XIX ǵasyrdyń basynan bastap XX ǵasyrdyń 30-jyldaryna deıin birneshe jutty basynan ótkizgen. Budan kóshpeli mal sharýashylyǵy quldyrady. Qazaq dáýlettileri myńǵyrǵan maldarynan aıyryldy. Onyń arty ashtyqqa ulasyp, adam shyǵyny kóbeıdi. Ashtyq azaby qasiretiniń tarıhyn keler urpaq umytpaýǵa jáne ash­tyq qurbandarynyń rýhyna taǵzym etýge tıis. Búgingi konferensııada halqymyzǵa úlken qaıǵy-qasiret ákelgen náýbet kezeńi, onyń áli de bolsa ashylmaı jatqan syrlary men qupııalary jóninde ǵylymı tujyrymdar aıtylady degen oıdamyn», dedi ol.

Budan keıingi kezekte Aq­tóbe óńirlik memlekettik ýnı­versıtetiniń rektory, fı­lo­logııa ǵylymdarynyń dok­tory, professor Baýyr­­jan Erdembekov sóz sóı­lep, Qazaqstan tarıhynda hal­­­qymyzdyń sany demo­gra­fııalyq jaǵynan qul­dy­raýyna XX ǵasyrdyń 20-30-shy jyldary bolǵan ashar­shylyq qatty áser etkenin aıtyp berdi. «Bul kezde hal­qy­myzdyń teń jartysyna qyrylyp qalý qaýpi týdy. Ha­lyqtyń basyna qaıǵy tústi. Ashtyq qasireti mıllıondaǵan adamdy taǵdyr tálkegine ushy­ratyp, halqymyzdyń úlken shoǵyry týǵan jerin tas­tap, jat jerge údere kóshti. Osyndaı tarıhtyń ashy sabaǵy bú­gingi urpaqtyń zerdesinen óshpeýge tıis. Halyqaralyq konferensııanyń basty maqsa­tynyń biri de ashtyq qasiretin zerdeleýge arnalǵan», dedi ol odan ári.

Sondaı-aq konferensııa sheńberinde tarıh ǵylym­darynyń doktory, professor Svetlana Smaǵulovanyń «Ashar­shylyq qasireti» atty monografııasynyń tu­saýy kesildi. Atalǵan eńbek mu­raǵat materıaldary men ǵy­lymı zertteýler negizinde ja­­ryq kórgen. Avtor ashar­shy­lyq jyldaryndaǵy qazaq qoǵamyndaǵy saıası jaǵ­daı­larǵa tereń taldaý jasaıdy. 1921-1922 jyldardan bas­talǵan ashtyqtyń shyǵý sebepteri men saldaryna tereń taldaýlar jasaıdy. Sonymen birge ashtyqpen kúres kezindegi jáne zulmatty aýyzdyq­taý­daǵy qazaq zııalylarynyń qyz­metine jan-jaqty toqtalady.

Baspaǵa Q.Jubanov atyn­daǵy Aqtóbe óńirlik mem­leket­tik ýnıversıtetiniń ǵylymı keńesi usynǵan eńbekte náýbet jyldary respýblıkamyzdyń saıası ekono­mıka­lyq-máde­nı jaǵynan damýyna zor keder­gisin tıgizgen jáne halyqtyń demografııalyq ósýine keri áser etken asharshylyqtyń bolý sebepteri jan-jaqty qam­tyl­ǵan.

AQTО́BE