Aýrýdyń aldyn alý – aýyrmaýdyń tıimdi joly
Sársenbi, 8 mamyr 2013 1:33
Densaýlyq saqtaý vıse-mınıstri E.B.Baıjúnisovpen áńgime
– Elbasy Nursultan Nazarbaev – 2012 jylǵy jeltoqsan aıyndaǵy «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Joldaýynda profılaktıkalyq medısına aýrýdyń aldyn alýdaǵy basty qural ekenin atap ótti. Elimizde qazir osy baǵytta qandaı jumystar atqarylýda?
Sársenbi, 8 mamyr 2013 1:33
Densaýlyq saqtaý vıse-mınıstri E.B.Baıjúnisovpen áńgime
– Elbasy Nursultan Nazarbaev – 2012 jylǵy jeltoqsan aıyndaǵy «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Joldaýynda profılaktıkalyq medısına aýrýdyń aldyn alýdaǵy basty qural ekenin atap ótti. Elimizde qazir osy baǵytta qandaı jumystar atqarylýda?
– 2011-2015 jyldarǵa arnalǵan «Salamatty Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasynyń basty baǵyttarynyń biri – profılaktıkalyq jumystardy kúsheıtý bolyp tabylady. Respýblıkada memlekettik baǵdarlama sheńberinde Ulttyq skrınıngilik baǵdarlama engizilýde. Ol tuqym qýalaıtyn jáne júre paıda bolatyn aýrýlardy erte anyqtaý jáne der kezinde emdeý, múgedektikke jáne ólim-jitimge ákep soqtyratyn aýrýlardyń asqynýyn boldyrmaýǵa baǵyttalǵan. Baǵdarlama boıynsha barlyq maqsatty toptar tekserýden ótkiziledi. Jáne zertteýler júrgiziletin aýrýlardyń tizbesi jyl saıyn tolyqtyrylyp otyrylady.
Emhanalar bazasynda densaýlyq ortalyqtary qurylýda. Qazirgi ýaqytta olardyń sany 3 myńǵa jetti. Bul ortalyqtardyń qyzmeti aýrýdyń aldyn alýǵa, turǵyndardyń salamatty ómir saltyn qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan.
Sonymen qatar, azamattardyń óz densaýlyǵyna degen ortaq jaýapkershiligin kúsheıtýge kóńil bólýimiz kerek. Árbir azamat densaýlyǵy myqty bolsa ǵana oqyp bilim alýǵa, jumys istep, sapaly ómir súrýge bolatynyn túsinýi kerek.
– Osy skrınıng týraly keńirek áńgimelep berseńiz.
– Skrınıng degenimiz – aýrýlardy jáne aýrý paıda bolatyn qaýip-qater faktorlaryn erte anyqtaý maqsatynda halyqtyń maqsatty toptaryn tekserý. Qazaqstanda engizilgen Ulttyq skrınıngilik baǵdarlama qan aınalymy júıesiniń aýrýlary, qant dıabeti, glaýkoma, jatyr moıny jáne sút bezderi obyry, V jáne S sozylmaly vırýstyq gepatıti, toq jáne tik ishek aýrýlary, onyń ishinde qaterli isigi, qýyq bezi obyry sııaqty keń taralǵan áleýmettik mańyzdy aýrýlardy erte dıagnostıkalaýǵa jáne aldyn alý sharalaryn júzege asyrýǵa baǵyttalǵan.
Densaýlyqtyń 60 paıyzy adamnyń ómir saltyna, tek 10-15 paıyzy ǵana densaýlyq saqtaý júıesine baılanysty ekenin azamattardyń esine salǵym keledi. Memleket profılaktıkalyq sharalarǵa edáýir qarajat bóledi. Bul jerde halyqtyń óz densaýlyǵyna, jumys berýshiniń qyzmetkerleriniń densaýlyǵyna degen ortaq jaýapkershiliginiń bolýy óte mańyzdy.
– Al bul baǵytta qandaı is-sharalar qolǵa alynyp, nendeı pármendi tetikter engizilip jatyr?
– Memleket basshysynyń Joldaýynda aıtylǵan tapsyrmalardy oryndaý maqsatynda azamattardyń óz densaýlyqtaryna jaýapkershilikterin arttyrý baǵytynda birqatar jumystar atqarylýda. Búginde azamattardyń, jumys berýshilerdiń mindetteri zańda belgilengen, degenmen, jaýapkershiligi jáne ony iske asyrý tetikteri qarastyrylmaǵandyqtan, jaýapkershilikti memleket qana alyp otyr. Densaýlyqty saqtaýǵa degen jaýapkershilik normalaryn mınıstrden, ákimderden, jumys berýshilerden, azamattardan bastap, otbasylyq juptarǵa deıin qamtyp, naqtylap jazý qajet. Bul normalardy qabyldamaı, halyqtyń óz densaýlyǵyna jaýapkershilikpen qaraý mádenıetin qalyptastyrý qıyn. Qazaqstanda júrgizilgen zertteýler kórsetkendeı, halyqtyń 82,5 paıyzy dene shynyqtyrýmen jáne sportpen shuǵyldanbaıdy, 30 paıyzǵa jýyǵy spırt ishimdikterin qoldanady jáne temeki shegedi, 35 paıyzǵa jýyǵy artyq salmaqtan zardap shegedi. Alaıda, saýalnamaǵa qatysqan azamattar óz densaýlyǵyna jaýapkershilikpen qaraıtyndaryna senimdi.
Osyǵan baılanysty, densaýlyq saqtaý máseleleri boıynsha zańnamalyq aktilerge, eń aldymen «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi» Kodeksine ózgertýler men tolyqtyrýlar engizýdi kózdep otyrmyz.
Memleket basshysy «Qazaqstannyń áleýmettik jańǵyrtylýy: Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyna qaraı 20 qadam» atty baǵdarlamalyq maqalasynda eń bastysy – adamnyń óz densaýlyǵyna jáne ómirine degen kózqarasy ekenin atap kórsetti. Mysaly, halyqtyń jekelegen sanattary dári-dármekpen memleket esebinen tegin qamtamasyz etiledi. Biraq, dári ishýmen ǵana shektelip qalmaı, naýqas azamat dárigerdiń barlyq usynystaryn eskerip, salamatty ómir súrý saltyn ustanýǵa tyrysýy kerek. Iаǵnı, ár adam óz densaýlyǵyn ózi qalyptastyrýy tıis. Eger árbir otbasy óz densaýlyqtaryna durys qaraıtyn bolsa, onda memleket tarapynan jasalyp jatqan sharalar mol qaıtarym bereri sózsiz.
Memleket halyqty jappaı tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemimen, turǵyndardyń jekelegen sanattaryn tegin dári-dármekpen qamtamasyz etedi, túrli baǵdarlamalar uıymdastyrady, sonymen qatar, azamattardyń salamatty ómir saltyn ustanýy úshin jaǵdaı jasaıdy. Jumys berýshi qaýipsizdik jáne eńbekti qorǵaý sharalarymen, mindetti medısınalyq tekserý júrgizýdi qamtamasyz etýi jáne jumysshylar arasynda erikti medısınalyq saqtandyrýdy damytýy kerek. Azamattar belsendi túrde salamatty ómir saltyn ustanyp, aýrýlardyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan tekserýlerden ótip, dárigerlerdiń keńesterin oryndaýy tıis.
– Árıne, qala turǵyndarynyń dárigerlerdiń tekserýinen ótýge múmkindikteri jetkilikti. Al aýyldaǵy jaǵdaı basqasha ǵoı…
– Árıne, aýyl halqyn qoljetimdi jáne sapaly medısınalyq kómekpen qamtamasyz etý ózekti másele. О́ıtkeni, elimizdegi turǵyndardyń jartysyna jýyǵy aýyldyq eldi mekenderde turady. Jaǵrapııalyq ornalasýy, halyqtyń sırek qonystanýy sııaqty elimizdiń erekshelikteri barlyq ozyq tehnologııalardy tikeleı aýylǵa jetkizýge múmkindik bere bermeıdi. Sol sebepti Elbasynyń tapsyrmasyna sáıkes, aýyl halqyn qoljetimdi medısınalyq kómekpen qamtamasyz etýde kólik medısınasyn damytýǵa úlken kóńil bólinip, jyljymaly medısınalyq keshender, «densaýlyq poıyzdary», sanıtarlyq avıasııa halyqqa qyzmet kórsete bastady.
О́tken jyldyń ishinde jyljymaly medısınalyq keshender men poıyzdar arqyly 600 myńnan astam aýyl turǵyny dárigerlerdiń tekserýinen ótip, 1,5 mln.-ǵa tarta zerthanalyq-dıagnostıkalyq qyzmetter kórsetilip, beıindi mamandardyń keńesteri berildi.
Telemedısınany damytý baǵdarlamasy engizildi. Búgingi tańda ortalyq aýdandyq aýrýhanalardyń barlyǵy derlik telemedısınalyq ortalyqtarmen qamtamasyz etilgen. Qajet bolǵan jaǵdaıda dárigerler tikeleı rejimde oblystyq jáne respýblıkalyq klınıkalarmen baılanysqa shyǵyp, naýqastyń emine qatysty bilikti aqyl-keńester ala alady. О́tken jyldyń 12 aıy ishinde respýblıka boıynsha 16 myńnan asa telemedısınalyq keńester jáne 3650 beınekonferensııa uıymdastyryldy.
Sanıtarlyq avıasııa boıynsha respýblıkalyq úılestirý ortalyǵy byltyr 1005 ushyrylym jasap, 1300-den astam medısınalyq qyzmet kórsetti.
– Azamattardyń kóbinese óz-ózderin emdeýmen aınalysatyny jasyryn emes. Halyqtyń dárilik saýattylyǵyn arttyrý úshin ne isteý kerek?
– О́kinishke qaraı, azamattardyń birazy shynynda da dárigerlerdiń kómegine júginbesten, óz-ózderin emdeýmen aınalysady. Olar dárilerdiń barlyǵynyń derlik keri áseri bolatyndyǵyn, adam densaýlyǵyna zııanyn tıgizýi múmkin ekenin eskermeıdi. Dárilerdi tek medısınalyq qyzmetkerlerdiń keńesimen ishý kerek. Demek, dárilerdi taǵaıyndaýǵa jáne resept arqyly ǵana bosatýǵa baqylaýdy kúsheıtken abzal.
Biz óz tarapymyzdan osy máselege baılanysty keshendi sharalar qoldanyp jatyrmyz. Dári-dármekterdi paıdalaný máseleleri boıynsha halyqty aqparattandyrý maqsatynda baspasóz máslıhattary, semınarlar, medısınalyq jáne farmasevtıkalyq qoǵamdastyqpen kezdesýler uıymdastyrylyp, dárilik bıýlletender jáne býkletter shyǵarylyp, taratylýda. Respýblıkanyń barlyq óńirinde Dárilik aqparattyq-saraptamalyq ortalyq bólimsheleri ashylyp, 8 800 080 88 87 nómirli tegin telefon jelisi quryldy, kez kelgen suraq qoıyp, bilikti jaýap ala alatyn veb-saıt jumys isteýde.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Aıgúl SEIILOVA,
«Egemen Qazaqstan».
