Eýroparlament kúrdeli qurylym. Onyń quramyna 28 eldiń depýtaty kirgen soń, olar saıası ustanymdary boıynsha fraksııalarǵa birigedi. Máselen, konservatorlar, sosıaldemokrattar, jasyldar, lıberaldar jáne basqalar. Buǵan deıin Eýroparlamentte eki fraksııa basym boldy. Ol konservator Eýropanyń halyq partııasy – 218 oryn jáne sosıal-demokrattar alıansy – 186 oryn. Alaıda mamyrdyń sońynda ótken saılaýda ulttyq máseleni jalaýlatyp, Eýroıntegrasııaǵa senbeıtin popýlıster men klımat taqyrybyn kóteretin jasyldar partııasy alǵa shyǵady dep boljanǵan.
Boljam jartylaı bolsa da, shyndyqqa ulasty. Joǵarydaǵy qos partııa biraz ornynan aıryldy. Nátıje mynadaı. Bul joly Eýropanyń halyq partııasy –
179 oryn, sosıal-demokrattar alıansy 153 oryn, Lıberaldar men demokrattar alıansy 105 orynǵa ıe boldy. Bular Eýropanyń odan ári birigýin qoldaıtyn saıası kúshter. Bul joly biraz álsiredi.
Esesine, jasyldar – 69 oryn, Eýropanyń konservator jáne reformısteri – 63 oryn, Fransııadan Marın Le Pen bastaǵan Ulttar men bostandyq Eýropasy – 58 oryn. Al Breksıtti jaqtaǵan brıtan Naıdjel Faradjdyń Eýropa bostandyq pen demokratııa úshin partııasy 54 oryn aldy. Bular ár memlekettiń egemendigi saqtalýyn qalaıtyn, Eýropanyń odan ári tereń ıntegrasııasyna qarsy saıası toptar. Olardyń Eýroparlamenttegi úlesi osy saılaýda arta tústi. Antverpen ýnıversıtetiniń professory Devıd Krıkemans jańa partııalar yqpaldy kúshke aınalýy múmkin deıdi: «Ekstremıstik partııalar, ásire ońshyl partııalar, eýropalyq ıntegrasııaǵa synı kózqarastaǵy qozǵalystar aımaqta úlken saıası kúshke aınalyp keledi. Jekelegen elderde ǵana emes – búkil Eýropada. Endi olar Eýroparlamentte úshinshi iri partııaǵa aınalýǵa jaqyn. Qalasańyz, olar eýropalyq sheshimderge tosqaýyl qoıatyn kúnge de jetýi múmkin».
Brıtanııanyń Eýroodaqtan shyǵýy, Italııada popýlıstik úkimettiń qurylýy, Eýropada mıgranttar sanynyń artýy, jahandyq jylyný – munyń barlyǵy qatardaǵy eýropalyqtardyń saıası kózqarastaryna áser etti. Sol úshin olar ulttyq máseleni jıi kóteretin, mıgrasııalyq saıasatty synaıtyn, tabıǵat máselesin daýlaıtyn jańa partııalardy qoldaı bastady. Budan bólek, Eýropa elderiniń odan ári bir odaq aıasynda tereń ıntegrasııaǵa túsýi kópshilik turǵyndarǵa unaı qoımady. Sebebi Brıýsseldiń bitpeıtin bıýrokratııasy biraz eldiń egemendigin shektep tastady. Sol úshin osy saılaýda Eýroparlamentte eýroskeptıkterdiń sany artty. Eýroodaqta 28 el ózara teń dep sanalǵanymen, bılik resýrsy áli de Germanııa men Fransııanyń qolynda qalyp otyr.
Eýroparlament úshin kelesi másele – Eýrokomıssııanyń tóraǵasyn bekitý. Basqasha aıtsa, Eýroodaqtyń premer-mınıstrin taǵaıyndaý. 2014 jyldan beri osy qyzmetti atqarǵan lıýksembýrlyq Jan-Klod Iýnker qyzmetinen ketpek. Demokratııalyq memleketterdiń zańy boıynsha Parlamentte qaı saıası partııanyń úlesi basym bolsa, úkimet basshysy da sol partııadan shyǵýy kerek. Alaıda qazirgi Eýroparlamentte aıqyn favorıt partııa joq. Olardyń ózgelermen koalısııa qurýyna týra keledi. Eýroodaq komıssııasynyń tóraǵasy mańyzdy qyzmet. Sol úshin ondaı kandıdattyń taǵdyryn sheshýdi Angela Merkel men Emmanýel Makron depýtattarǵa bere qoımas. Olardyń árqaısysy bul qyzmetke óz eliniń ókilin usynyp jatyr. Merkel Manfred Veberdi qoldasa, Makron Mıshel Barneni jaqtap otyr. Ekeýiniń de múmkindigi mol.
Manfred Veber qazir Eýroparlamenttegi eń úlken saıası kúsh Eýropa halyq partııasynyń tóraǵasy ári Merkeldiń Germanııadaǵy úzeńgilesi. Al Mıshel Barne Eýroodaq atynan Breksıt boıynsha Brıtanııamen kelissóz júrgizgen tanymal saıasatker. 2004-2005 jyldary Fransııanyń Syrtqy ister mınıstri qyzmetin atqarǵan. Kóptegen másele boıynsha únemi odaqtas bolyp kelgen Merkel men Makron dál osy máselege kelgende árqaısysy óz kandıdatyn bekitýge baryn salyp jatyr. Sebebi Eýrokomıssııanyń tóraǵasy erteń Eýroodaqtyń saıasatyn júrgizýde aıtarlyqtaı bılik resýrstaryna ıe bolady. Kimniń aıy ońynan týyp, baǵy janatyny ázirge belgisiz. Brıýsselde atalǵan máselege qatysty biraz kelissóz júrip jatqan syńaıly.
Aıtpaqshy, Eýroparlament biraz eldegi aýtsaıder saıasatkerler úshin óz yqpalyn arttyrýǵa jaqsy múmkindik. Máselen, Marın Le Pen Fransııada eki ret prezıdent saılaýynda jeńildi, onyń partııasy óz elindegi parlamentte 8-aq orynǵa ıe. Alaıda Eýroparlamenttegi saılaýda jeńiske jetti. Tipti, Fransııa prezıdenti E.Makronnyń «Alǵa, Respýblıka» partııasynyń aldyn orap ketti. Al Naıdjel Faradj Brıtanııa Parlamentine múshe de emes. Onyń partııasy halyqtan qoldaý tappaǵan. Ol negizinen Ulybrıtanııany Eýroodaqtan shyǵarýdy kókseıtin saıasatker retinde ǵana tanymal. Biraq soǵan qaramaı, Eýroparlament saılaýynda óz elinde dástúrli partııalardy artqa tastady. Al Katalonııaǵa táýelsizdik alyp beremin dep, elinde isti bolyp, Ispanııadan qashyp ketken Karlos Pýchdemon da jaqynda Eýroparlamentke depýtat bolyp saılandy. Tórt ret Italııanyń úkimetin basqarǵan 82 jastaǵy Sılvıo Berlýskonı de Eýropanyń ortaq parlamentine depýtattyq mandatty jeńip aldy. Iаǵnı, birqatar saıasatkerdiń ekinshi tynysy ashyldy.
Jalpy Eýroparlament úshin ótken bul saılaý dástúrli konservatızmdi qoldaıtyn qatardaǵy Eýropa azamattarynyń sany azaıa bastaǵanyn kórsetti. Kári qurlyqta jańa ıdeologııany basshylyqqa alatyn partııalardyń ýaqyty kele jatqandaı.
