Grýzııanyń NATO-ǵa múshe bolý múmkindigi zor

 Qara teńizge ashylǵan qaqpa

Jaqynda Grýzııa bıliginiń Qa­ra teńizde alıanstyń kemelerin qabyl­daýǵa daıyn ekendigi aıan bol­dy. Grýzııa porttary arqyly NATO kemeleriniń Qara teńizge kirý qar­qyny kúsheıe túspek. 2018-2020 jyl­dardyń jumys jospary týraly úkimettik esepte bıyl sáýir aıynda grýzın portynda NATO-nyń ekinshi turaqty áskerı-teńiz quramasynyń músheleri bolǵany málimdelgen. Olar Grýzııanyń jaǵalaý qyzmeti departamentiniń qyzmetkerlerimen birge oqý-jattyǵýlar ótkizgen. Is-sharaǵa amerıkalyq taraptan syı­ǵa tartylǵan «Dıoskýrııa» men «Ochamchıre» jáne NATO-nyń «HNLMS Evertsen», «TCG Yildirim», «BGS DRAZKI», «ROS Regele Ferdinand» atty tórt kemesi qatysqan. Buǵan qosa atalǵan qujatta NATO qaramaǵyndaǵy nysandardyń Grýzııanyń aýmaqtyq sýlary men porttaryna kirýin jeńildetý úshin zań jobasy ázirlengeni kórsetilgen. Bul áreketimen Grýzııa Qara teńizdegi qaýipsizdik pen beıbitshilikti qamtamasyz etýge mańyzdy úlesin qosqysy keletinin aıtady.

Sonymen qatar bıyl 18-29­ naý­ryz aralyǵynda Grýzııada NATO­-nyń músheleri men áriptes­teriniń qatysýymen «NATO-GEO EXERCISE 2019» birlesken komandalyq-shtabtyq oqý-jatty­ǵýlary ótti. Grýzııanyń Qorǵanys mınıstri Levan Izorııa Tbılısı men alıanstyń bul is-sharasy, jalpy yntymaqtastyǵy qandaı da bir elge qarsy baǵyttalmaǵanyna sen­dirdi. Osymen ekinshi ret uıym­dastyrylǵan jattyǵý jıyny bu­ryn­ǵydan qaraǵanda aýqymdy bol­­­­dy. Bul joly 24 elden 350-ge jýyq áskerı qyzmetshi qatysty. Oǵan alǵash ret eldiń Qarýly kúsh­teri basshylyq jasady. Sondaı-aq bul jattyǵýǵa baqylaýshy retin­de halyq­aralyq gýmanıtarlyq uıym­dar – Halyqaralyq qyzyl krest komıteti (ICRC), BUU beıbitshilikti qoldaý jónindegi operasııalar de­par­­tamenti (DPKO), Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy (WHO) qatysty. Jattyǵýdyń maqsaty – Grýzııanyń, alıanstyń jáne áriptes elderdiń ózara úılesimdiligin arttyrý jáne Grýzııa qarýly kúshterin basqarý men baqylaý múmkindikterin kúsheıtý.

Atalǵan is-sharalardyń barly­ǵy Grýzııanyń áskerı-saıası odaq­tyń quramyna kirýdi ilgeriletý maqsa­tynda uıymdastyrylyp keledi. Jalpy, Grýzııa men NATO-nyń baılanysy 1992 jyldan bastalǵan. Al 1994 jyly eki taraptyń ınstı­týsıo­naldyq yntymaqtastyǵy bas­talyp, Grýzııa «Beıbitshilik úshin áriptestik» kelisimine qol qoı­­dy. Raýshan tóńkerisinen keıin 2004 jyly Grýzııa men NATO qa­rym-qatynasy qarqyn aldy. Son­daı-aq 2008 jylǵy Grýzııanyń Ab­hazııa jáne Ońtústik Osetııamen qa­rýly qaqtyǵysy NATO-men ózara yqpaldastyqty kúsheıtýge sep boldy. 2008 jyly Býhareste ót­ken NATO sammıtinde Grýzııa stan­darttarǵa sáıkes kelgen jaǵdaıda alıan­styń múshesi bolýy múmkin ekeni rastaldy. Al 2014 jyldyń qyr­kúıeginde Ýelste ótken sammıt barysynda Grýzııanyń alıansqa múshelikke umtylýyna yqpal etetin sharalar paketi bekitildi. Osy mańyzdy pakettiń sheńberinde 2015 jyly tamyzda Grýzııa Qorǵanys mınıstrliginiń «Krsanısı» ulttyq oqý ortalyǵy aýmaǵynda Grýzııa men NATO-nyń birlesken jattyǵý jáne baǵalaý ortalyǵy ashyldy. Basynda aıtylǵan oqý-jattyǵýlar osy aımaqta ótkizilýde.

Alıansqa músheliktiń aýyly alys emes

Bıyl qańtar aıynda NDI ult­tyq-demokratııalyq ınstıtýty 2018 jyldyń 6 qarashasy men 2018 jyldyń 20 jeltoqsany araly­ǵynda júrgizilgen áleýmettik saýal­namanyń qorytyndysyn jarııa­lady. Bul saýalnamaǵa 2,2 myń adam qatysyp, onyń basym bóligi NATO men Eýroodaqqa qosylýdy qup­taıtyndaryn jetkizgen. Naqtyraq aıtqanda, halyqtyń 83 paıyzy EO-ǵa, 78 paıyzy NATO-ǵa múshe bolýdy qoldaǵan. Grýzııa bıligi men hal­qynyń biraýyzdan alıanspen yqpaldasýǵa beıildi ekenin, oǵan NATO tarapynan jasalyp jatqan qarqyndy kelisimderdi qosa eskersek, músheliktiń mejeli merzimi kóp uzamaı belgili bolyp qalar.

Joǵaryda aıtylǵan naý­ryz­­da ótken oqý-jattyǵý aıa­syn­­­­­­da Tbı­­­lısıge resmı saparmen kelgen NATO-nyń bas hatshy­sy Iens Stoltenberg Grýzııa eýroatlan­tı­kalyq ıntegrasııa jolynda úlken tabysqa jetkenin jáne mindetti túrde alıanstyń mú­shesi bolatynyn málimdedi. Bi­­raq onyń qaı kúni júzege asatynyn naqtylap aıtpady. Buǵan qosa NATO-nyń bas hatshysy Grýzııanyń aýmaqtyq tutastyǵy men egemendigin rastap, Reseıdi Abhazııa men Ońtústik Osetııa aımaqtarynyń táýelsizdigin moıyndaýdan bas tartýǵa shaqyrdy. Jáne atalǵan aımaqtardaǵy shıele­nisken jaǵdaıdyń kúrmeýin beıbit kelissózder arqyly sheshýdi qoldaı­tynyn jetkizdi.

Al Grýzııa prezıdenti Salome Zýra­bıshvılı NATO-men baılanys buryn munshalyqty joǵary deńgeıde bolmaǵanyn, ekijaqty yntymaqtastyq odan ári damyp, tereńdeı beretinin málimdedi. Ol alıansqa múshe bolý maqsatynan aınymaıtyndaryn aıtyp, jahandyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý úshin halyqaralyq áriptestikke belsendi qatysýdy jalǵastyra beretinderine senim bildirdi.