Tekeı batyr mazaryn tabýǵa septesken karta

Naqtyraq aıtsaq, Tekeı ba­tyrdyń tarıhta bolǵany, sol kezeńde atqarǵan tarıhı róli týraly derekter mol bolǵanymen, onyń qaıda jerlengeni urpaǵy úshin belgisiz bolyp kelgen edi. Al myna 1921 jyly basylyp shyqqan kartada Tekeı batyrdyń beıiti men Tekeı batyrǵa qatysty jer ataýlary anyq kórsetilgen eken. Tekeı batyrdyń aǵasy Qudaınazardyń búgingi urpaǵy Dastan Zınalıev, tarıhshy-ǵalym Jánibek Ismýrzın jáne ultjandy azamat Ǵazız Sadyr­qulov osy kartany negizge ala oty­ryp, sol tarıhı oryndarǵa arna­ıy baryp, ondaǵy málimetterdiń durystyǵyna kóz jetkizip otyr. Qazaq handyǵynyń irgesi bekigen Shý ózeniniń boıyndaǵy jer ataý­lary búgingi derektermen dálme-dál keledi. Batyr babaǵa qo­ıylǵan eskertkish-mazar da áli kúnge deıin saqtalǵan. Qorymy Sozaq aýdanyna qarasty Jýantóbe aýylynyń aýmaǵynda jatyr. Aýylǵa kireberis asýdy turǵylyqty jurt áli kúnge deıin «Tekeı asýy» dep ataıtyn kórinedi. Baba atymen atalatyn artezıan qudyǵy sol aýyldyń sol­tús­tik batysynda 15 shaqyrym jer­­de ornalasqan. Áskerı kartada bul jer – «Tekeı beıiti», «Te­keı ótkeli», «Te­keı mekeni» dep kór­setilgen.

Tekeı batyr Qarpyquly – Táýke hannyń bas qolbasshysy bolǵan. Ol týraly keń aýqymdy baıan jýrnalıst Myrqy Isaulynyń 1996 jyly ja­ryq kórgen «Áz Táýkeniń Tekeı batyry» dep atalatyn eńbeginde kó­rinis tapqan. Osy kitapta onyń aǵasy Qudaınazardyń da eńbegi jaqsy baıandalǵan. Qudaınazar Áz Táýkeniń ǵana emes, onan keıingi Ábilqaıyr hannyń kezinde de qazaq-orys arasyndaǵy bitimgershilik qyz­metke aralasqan, batyrlyq pen she­shen­dikti qatar alyp júrgen tulǵa bolǵan.

J.Ismýrzın Tekeı batyrdyń 1720 jyly Jaıyq boıynda bolǵan shaıqasta sany anaǵurlym kóp orys jasaqtarynyń qolyna uldarymen birge túskendigi, Reseı jaǵy keıinirek onyń bedelinen qaımyǵyp, balalarymen birge qamaýdan bosat­qany, Kishi júzge han saılaýy kezinde batyrdyń shóberesi Eralynyń «Tekeı atalyq qolbasshy urpaǵy» degen mórmen qol qoıyp, daýys bergeni týraly derekter bar ekenin aıtady.

 Qazaqtyń Syǵanaq, Túrkistan, Otyrar, Saıram, Sozaq tóńiregin, Syrdyń boıyn basqynshy jaýlardan azat etý soǵystaryna qatysqan Tekeı batyr Qarpyqulynyń aty-jóni Túrkistandaǵy Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesindegi handar, bıler men batyrlar esiminiń qataryndaǵy qurmetti orynǵa jazylǵan.

Bekjan SÚLEIMENOV