Parlament Májilisinde mańyzdy zań jobasy maquldandy

Áleýmettik qoldaý tólemderi arttyrylady

Otyrysta «Mindetti áleý­mettik saqtandyrý týraly» zań jobasy birinshi oqylymda qa­raldy. Zań jobasy boıynsha negizgi baıandamany Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Berdibek Saparbaev jasady.

Bul zań jobasy Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń tapsyrmasyn iske asyrý maqsatynda ázirlengen. Onyń negizgi maqsaty – eńbek ótili men áleýmettik tólem mól­sheriniń ózara baılanysyn kú­sheıtý. Sondaı-aq eńbek etý qabiletinen, asyraýshysynan jáne jumysynan aıyrylǵan aza­mattarǵa 2020 jyldan bas­tap áleýmettik tólem mólsherin orta eseppen 30 paıyzǵa arttyrýdy qamtamasyz etý bolyp tabylady, dedi mınıstr óziniń baıandamasynda. Osy maqsattarǵa qol jetkizý úshin zań jobasynda memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynan tólenetin 3 túrli áleýmettik tó­lemderdiń parametrlerin qaı­ta qaraý kózdelgen. Sonyń ishinde eńbek ótili 5 jyldan asatyn tólem alýshylardyń koeffısıentin qaıta qaraý usynylǵan. Qatysýshylardyń árbir tolyq jyly úshin endi olardyń koeffısıentteri 2 paıyzǵa arttyrylatyn bolady. 2018 jyldyń qorytyndysy boıynsha mindetti áleýmettik saqtandyrý qoryna 5 jyldan kóp qatysqan adamdar sany 3 mln 400 myń bolǵan. Bul bar­lyq qatysýshynyń 55 paıy­zy. Ekinshiden, múgedektigi bar adamdardyń áleýmettik qor­ǵa­lýyn arttyrý maqsatynda eń­bek etý qabiletinen aıyrylýy boıynsha beriletin áleýmettik tólem mólsherin medısınalyq saraptama negizinde eńbek etý qabiletinen aıyrylý deńgeıine sáıkes anyqtaý usynylǵan.

Búginde eńbekke jaram­syz­dyǵyn kórsetken koeffı­sıenttiń ortasha deńgeıi qol­danylsa, endi múgedektigi 65 paıyzǵa deıin bolsa, koeffısıent 0,65, ol 80 paıyzǵa deıin bolsa, koeffısıent 0,8 deńgeıinde qoldanylatyn bolady. Bular áleýmettik tó­lem mólsherin 35 paıyzǵa arttyrady. Alaıda bular áleýmettik saqtandyrý qoryna tó­lem aýdarǵan azamat­tar­­ǵa qatysty ǵana qolda­ny­lady. Sonymen birge oǵan ba­zalyq deńgeıge qosymsha mem­­lekettik járdemaqy taǵa­ıyndalady. Máselen, ekinshi top­taǵy múgedekke beriletin tólem­niń jalpy kólemi 76518 teńge bolady. О́tken jyldyń qorytyndysy boıynsha bar­lyǵy 12 mlrd 300 mln teńge osyn­daı áleýmettik tólemder beril­gen eken.

Úshinshiden, asyraýshy­synan aıyrylǵandardyń áleý­mettik qorǵalýyn arttyrý úshin artynda qalǵandardyń sa­nyna sáıkes qoldanylatyn koef­fısıentti arttyrý kóz­delgen. Mysaly, artynda bir adam qalsa, koeffısıent 40-tan 50-ge, eki adam bol­sa 50-den 65-ke, úsh adam bol­sa 60-tan 80-ge, al tórt já­ne odan da kóp adam bolsa 80-nen 100 paıyzǵa deıin art­tyrý usynylǵan. Munda árbir koeffısıenttiń ósimi 25 pa­ıyzǵa arttyrylǵan. 2018 jyly qordan 45 myń adamǵa osyn­daı járdemaqy tólengen, onyń jalpy somasy 8 mlrd 700 mln teńge bolǵan. Sondaı-aq zań jobasy jumysynan aı­ryl­ǵan azamattarǵa tólenetin járdemaqylardy da arttyrýdy qarastyrǵan. Onyń tólený merzimi de uzartylyp, alty aıǵa deıin jetkizilmekshi.

Uzaq merzimdi tólemder ındeksteledi

Baıandama aıaqtalǵan soń mı­nıstrge kóptegen su­raq qoıyldy. Birinshi sóı­le­gen depýtat Fahrıddın Qa­ra­­taevtyń suraǵy uzaq mer­zimge beriletin áleýmettik tó­lemderdiń qunsyzdanbaýy úshin qoldanylatyn ındeksteý mólsherine qatysty boldy. Indeksteý koeffısıenti 2016-2017 jyldary 7 paıyz, 2018 jyly 16 paıyz bolsa, bıyl ol 5 paıyz ǵana bolyp otyr. Osynyń ártúrli bolý sebebi nede dep surady ol. Mınıstr Berdibek Saparbaev óziniń jaýabynda ındeksteýdiń mólsheri memlekettiń ekonomıkalyq jaǵ­daıyna jáne ınflıasııanyń kólemine baılanysty bolatynyn aıtty. Bıylǵy ınflıasııa 5-7 paıyz aralyǵynda bol­ǵandyqtan áleýmettik tó­lemder de bes paıyzǵa arttyrylyp otyr, dedi ol. Ekinshi suraqty bergen depýtat Qu­ra­laı Qareken zań jobasyna sáıkes arttyrylatyn áleý­mettik tólemder 2020 jyldan bastap qaıta esepteledi, tek jumysynan aırylýǵa baılanysty tólenetin járdemaqylar ǵana qaıta eseptelmeıdi. Osy­nyń sebebi nede dep surady. Buǵan mınıstr burynnan alyp kele jatqan tólemder ǵana qaıta esepteletindigin aıtty.

Depýtat Svetlana Bychkova zań jobasy boıynsha áleýmettik saqtandyrý qoryna aýdıtorlyq tekseris úsh jylda bir ret qana júrgiziletinin aıta kelip, ony nege jıirek júrgizbeske dep surady. Berdibek Saparbaev bul qordyń turaqtylyǵyn eskerip, ony jıi tekserýdiń qa­jettiligi joq dep sanaıtyndaryn jet­kizdi. Kelesi depýtat Záýre Amanjolovanyń suraǵy «Aza­mattarǵa arnalǵan úkimettik memlekettik korporasııaǵa» ar­naldy. Depýtat osy korporasııadan zańsyz aýdarymdar jasaǵan tulǵalarǵa qandaı jaýap­tylyqtar júkteledi dep surady. Mınıstr oǵan qys­qasha ǵana jaýap berip, on­daı­larǵa tıisti zań baptary boıynsha jaýapkershilik júk­teletinin aıtty. Depýtat Vasılıı Oleınık zań jobasynda áleýmettik tólemderdi berý kimderge toqtalatyndyǵy kórsetilgenin aıta kelip, osyǵan negiz bolatyn derekterdi kim beretinin surady. Oǵan mınıstr shetelge qonys aýdarǵandar men bas bostandyǵy shektelgender týraly derekti Ishki ister mınıstrligi beretinin, al ony berý tetigi tıisti memlekettik organdarmen kelisilgenin aıtyp, jaýap berdi.

Zań jobasy boıynsha qo­symsha baıandamany Áleý­met­tik-mádenı damý komıtetiniń múshesi Aıgúl Nurkına jasady. Ol zań jobasynyń eń­bek­ke qabilettilikten aı­yry­lý, asy­raý­shysynan aıyrylý, ju­mysynan aıyrylý, ba­la bir jasqa tolǵanǵa deıin onyń kútimine baılanysty ki­risinen aıyrylý jaǵ­daı­la­rynda Memlekettik áleý­met­tik saqtandyrý qorynan jú­zege asyrylatyn tólemderge qatysty ekenin aıtty. Sondaı-aq onda Memlekettik áleýmettik saq­tandyrý qorynyń qyz­metin, onyń qarjylyq ornyq­ty­lyǵyn, azamattardyń ótinish­te­rin qaraý tártibin, aktıvterdi basqarýdy retteıtin normalar kózdelip otyrǵany jetkizildi.

Zań jobasy shaǵyn talqy­laýdan keıin maquldanyp, ekin­­shi oqylymǵa ázirlenýge ji­berildi.

Agroónerkásiptik keshendi retteý kezek kúttirmeıdi

Keıbir zańnamalyq akti­lerge mindetti áleýmettik saq­tandyrý máseleleri boıyn­sha ózgerister engizý týraly ilespe zań jobasy týraly da baıandamany Eńbek jáne ha­lyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Berdibek Saparbaev jasady.

Zań jobasy boıynsha mınıstr Qylmystyq atqarý ko­deksine, «Saqtandyrý qyz­meti týraly», «Qazaqstan Respýb­lı­ka­synyń zeınetaqy­men qam­syz­dandyrý týraly» jáne «Ha­lyqty jumyspen qamtý týraly» zańdaryna ózge­rister men tolyqtyrýlar engiziletini jet­kizildi. Bul zań jobasy bo­ıynsha da qosymsha baıandamany depýtat Aıgúl Nur­kına jasady. Shaǵyn tal­qylaýdan keıin bul zań jobasy birinshi oqylymda maquldandy.

Kún tártibine sáıkes jalpy otyrysta sońǵy qaralǵan másele – keıbir zańnamalyq aktilerge agroónerkásiptik keshendi retteý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly zań jobasynyń ekinshi oqylymda qaralýy boldy. Zań jobasy boıynsha baıandamany Agrarlyq máseleler komıtetiniń múshesi Murat Te­mirjanov ja­sady. Qu­jat­­ta usynylǵan tú­zetýler ósimdikterdi qorǵaý jáne olar­dyń karantıni, ve­terı­narlyq qaýipsizdikti qam­tamasyz etý, sýmen qamtamasyz etý, ósim­dikter men janýarlar dú­nıesin saqtaý men damy­tý jó­­nindegi normalardy kóz­deıdi jáne agroónerkásiptik ke­shendegi memlekettik saıa­sat­tyń tıimdiligin arttyrýǵa baǵyt­talǵan. Zań jobasymen jumys barysynda depýtattar jerdi qashyqtyqtan zondtaý (ǵarysh monıtorıngi), aero­fototúsirilimniń, sondaı-aq je­rústi túsirilimder men baı­qaý­lardyń derekterin paıda­laný arqyly topyraq qunar­lylyǵynyń ózgerýine jáne tabıǵı jemshóp alqaptarynyń ósimdik qabatynyń ózgerýine baılanysty jerdiń utymdy paıdalanylýyn baqylaý te­tikterin jetildirýge baǵyt­tal­ǵan túze­týler engizdi.

Jalpy otyrysta birqa­tar zań jobalary boıynsha qorytyndy ázirleý mer­zimderi belgilendi. Atap aıt­qanda, Ákimshilik rásim­dik-prosestik kodeksiniń jobasy jáne Qazaqstan men Reseı úki­metteri arasyndaǵy eki el shekara mańyndaǵy aýmaqtary turǵyndarynyń shekarasyn kesip ótý tártibi týraly, sonymen qatar Qazaqstan men Ar­me­nııa úkimetteri arasyndaǵy azamattyq qorǵanys, tótenshe jaǵ­daılardyń aldyn alý jáne olardy joıý salasyndaǵy ynty­­maqtastyq týraly keli­simge baılanysty zań jobalary bar.